Zihinsel Sıhhatte Dijital Dönüşüm: YZ ve Beyin Haritalama Buluştu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD’nin Los Angeles kentinde 16–19 Nisan 2026 tarihleri ortasında düzenlenen Society for Brain Mapping and Therapeutics (Beyin Haritalama ve Tedavileri Derneği’nin) SBMT 23. Yıllık Nöroteknoloji Kongresi, nörobilim, yapay zekâ ve psikiyatrinin kesiştiği kıymetli bilimsel paylaşımlara sahne oldu.

Üsküdar Üniversitesi ve NPİSTANBUL Hastanesi, yaklaşık 10 yılı aşkın müddettir içinde yer aldığı global nöroteknoloji konsorsiyumu kapsamında kongreye güçlü bir akademik ve uzman takımla katıldı. Heyete, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan başkanlık ederken; Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, Prof Dr. Türker Ergüzel, Prof. Dr. Barış Metin, Dr. Alptekin Çetin ve NPISTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu üyesi Fırat Tarhan iki başka oturumda depresyonda ve bağımlılıkta anhedoni, anhedoninin ekonomik performans ile bağı, elektrofizyolojik biyobelirteçler ve dönüştürücü bulanık mantık tabanlı YZ modelleri sunumlarıyla katkı sağladı.

Anhedoniye çok boyutlu yaklaşım

“Anhedoninin Nörogenetik Temelleri ve Tedavi Yaklaşımları” başlıklı sunumunda Prof. Dr. Nevzat Tarhan, anhedoniyi çok boyutlu bir nöropsikiyatrik durum olarak ele aldı ve bireyin olağanda haz aldığı aktivitelerden keyif alamaması biçiminde tanımlanan anhedoninin; motivasyon eksikliği, haz alamama ve mükafattan öğrenememe üzere farklı bileşenlerden oluştuğunu vurguladı.

Sunumunda bilhassa beynin mezolimbik dopamin sistemi üzerinde duran Prof. Dr. Tarhan, ventral striatum ile prefrontal korteks ortasındaki irtibat bozukluğunun bu durumun temelinde yer aldığını tabir etti. Prof. Dr. Tarhan, ayrıca inflamasyonun dopamin üretimini baskılayarak anhedoniyi derinleştirdiğini, nöroenflamasyonun ise kıymetli bir risk faktörü olduğunu belirtti.

“Yalnızca serotonin odaklı tedaviler birçok vakit yetersiz”

Anhedoninin genetik altyapısına da dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, dopamin reseptörleri, BDNF ve gerilimle alakalı genlerin hastalığa yatkınlıkta rol oynadığını aktardı. Klinik açıdan sırf serotonin odaklı tedavilerin birçok vakit yetersiz kaldığını söz eden Prof. Dr. Tarhan, dopaminerjik ve glutamaterjik yaklaşımların daha tesirli olabileceğini lisana getirdi.

Davranışsal aktivasyon ve müspet psikoterapi üzere sistemlerin tedaviye değerli katkılar sağlayabileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, umut hissinin nöropsikolojik temelleri üzerinden beynin tekrar yapılandırılmasının mümkün olabileceğini kelamlarına ekledi.

Bağımlılık ve anhedoni birbirini besliyor

Üsküdar Üniversitesi Öğretim Üyesi, NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Anhedoni ve Bağımlılık İlişkisi” başlıklı sunumunda, anhedoni ile bağımlılık ortasındaki ilgiyi ele alarak, ödül sistemindeki bozulmaların sadece haz alma kapasitesini azaltmakla kalmayıp, birebir vakitte bireyleri bağımlılık davranışlarına daha yatkın hale getirdiği vurguladı. 

Prof. Dr. Dilbaz, özellikle dopamin temelli ödül sistemlerinin zayıflaması sonucu bireylerin doğal ödüllerden kâfi tatmin sağlayamadığı ve bu boşluğu unsur kullanımı ya da bağımlılık oluşturan davranışlarla doldurma eğilimine girdiğini tabir etti.

Bağımlılık ve anhedoninin birbirini besleyen iki süreç olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Dilbaz, kronik unsur kullanımının ödül sistemini daha da bozarak anhedoniyi derinleştirdiğini belirtti. Prof. Dr. Dilbaz, bu nedenle tedavi yaklaşımlarında sadece bağımlılık davranışının değil, altta yatan anhedonik yapının da maksat alınması gerektiği vurguladı.

Prof. Dr. Dilbaz, araştırma merkezleri bünyesinde yürütülen çalışmaların, bu iki durumun birlikte ele alınmasının tedavi muvaffakiyetini artırdığını ortaya koyduğunu söz etti.

Alkol ve husus bağımlılığında Deep TMS tedavisi

Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, ikinci sunumunda depresyon ve anksiyete üzere zihinsel sıhhat meselelerinin tedavisinde kullanılan Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) uygulamalarının, bağımlılıkla uğraşta de umut verici sonuçlar sunduğunu söz etti.

Özellikle Deep TMS’in, beynin derin bölgelerine tesir ederek daha güçlü ve amaca yönelik bir tedavi sağlamak emeliyle geliştirildiğini belirten Prof. Dr. Dilbaz, bu usulün alkol ve husus bağımlılığı ile başka davranışsal bağımlılık tiplerinde değerli bir potansiyele sahip olduğunu vurguladı.

Deep TMS tedavisinin bağımlılık üzerindeki tesirlerinin, son periyotta yapılan klinik araştırmalarla daha net ortaya konmaya başladığını lisana getiren Prof. Dr. Dilbaz, beynin ödül sistemi üzerinde direkt tesirli olan bu sistemin, klâsik tedavilere kıyasla daha az yan tesirle başarılı sonuçlar sağlayabildiğini söz etti.

Prof. Dr. Dilbaz, Deep TMS’in bilhassa tedaviye dirençli bireyler için inançlı bir alternatif sunduğunu ve bağımlılıkla uğraşta yeni bir umut oluşturduğunu kelamlarına ekledi.

Yapay zekâ ve bulanık mantık sıhhatte yeni kapılar açıyor

Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Türker Tekin Ergüzel, “Sağlıkta Hibrid Bulanık Mantık ve Dönüştürücü Model Uygulamaları” başlıklı sunumunda, sıhhat alanında bulanık mantık (fuzzy logic) tekniklerinin gelişimini ve çağdaş yapay zekâ sistemleriyle entegrasyonunu ele aldı.

Prof. Dr. Ergüzel, bulanık mantığın klasik doğru-yanlış yaklaşımının ötesine geçerek belirsizlik ve muğlaklık içeren bilgileri tahlil edebilme yeteneği sayesinde sıhhat datalarında kıymetli avantajlar sağladığını tabir ederek, bilhassa MRI, CT ve EEG üzere medikal görüntüleme ve biyosinyal tahlillerinde yaygın olarak kullanılan bu metotların, teşhis ve klinik karar dayanak süreçlerinde yüksek doğruluk oranlarına ulaştığını söz etti.

Yakın gelecekte gerçek vakitli klinik karar dayanak sistemleri daha yaygın kullanılacak

Son yıllarda bulanık mantığın makine öğrenmesi ve derin öğrenme teknikleriyle birleşerek hibrit modeller oluşturduğu ve bu sayede performans ile yorumlanabilirliğin birlikte sağlanabildiğini belirten Prof. Dr. Ergüzel, “NP Model” başlığı altında bu hibrit sistemleri kullandıklarını ve epeyce tesirli sonuçlar elde ettiklerini paylaştı.

Sunumda ayrıyeten, bulanık mantık tabanlı sistemlerin avantajlarının yanı sıra birtakım sınırlılıklarına da dikkat çeken Prof. Dr. Ergüzel, özellikle model karmaşıklığı, hesaplama maliyetleri ve genellenebilirlik üzere hususların hala geliştirilmesi gereken alanlar olduğunu anlattı.

Yakın gelecekte bu tekniklerin şahsileştirilmiş tıp, gerçek vakitli klinik karar takviye sistemleri ve çoklu bilgi entegrasyonu üzere alanlarda daha yaygın kullanılmasının beklendiğini vurgulayan Prof. Dr. Ergüzel, araştırmaların, bulanık mantığın derin öğrenme ile entegrasyonu sayesinde sıhhat alanında daha emniyetli ve açıklanabilir yapay zekâ tahlillerinin geliştirilebileceğini ortaya koyduğunu, bilhassa nöroteknoloji alanında hibrit modellerin kıymeti bir kere daha gösterdiğini vurguladı.

EEG biyobelirteçleri tedaviye taraf veriyor

Üsküdar Üniversitesi Öğretim Üyesi, NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Metin de sunumunda, depresyon tedavisinde elektroensefalografi (EEG) ve bilhassa kantitatif EEG (qEEG) kullanımının değerine dikkat çekerek, elektrofizyolojik biyobelirteçlerin tanımlanması yoluyla teşhis, tedavi planlaması ve prognoz öngörüsünün kıymetli bir araştırma alanı haline geldiğini vurguladı.

EEG’nin non-invaziv, düşük maliyetli ve tekrarlanabilir bir prosedür olması nedeniyle klinik pratikte yüksek uygulanabilirliğe sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Metin, biyobelirteçlerin tedavi direncinin öngörülmesi, uygun farmakoterapinin seçilmesi ve yüksek riskli bireylerin belirlenmesinde kullanılabileceğini söz etti.

NPİSTANBUL Hastanesi’nde yürütülen çalışmalardan örnekler paylaşan Prof. Dr. Metin, derin öğrenme temelli tahlil yaklaşımlarının, ön tedavi EEG bilgileri üzerinden antidepresan cevabını yüksek doğruluk oranlarıyla sınıflandırabildiğini aktardı. Prof. Dr. Metin, özellikle Sertralin, Bupropion ve plasebo cevaplarının öngörülmesinde manalı sonuçlar elde edildiğini belirtti.

Prof. Dr. Metin ayrıca EEG’de yüksek gama aktivitesinin intihar davranışı ile alakalı olabileceğine ve muhakkak elektrot bölgelerinde artan güç bedellerinin potansiyel bir biyobelirteç olarak değerlendirilebileceğine dikkat çekti. 

Sunumunun sonunda Prof. Dr. Metin, tedavi sonlandırma vaktinin belirlenmesi, relaps riskinin öngörülmesi ve dirençli olguların tanımlanmasına yönelik uzunlamasına EEG çalışmalarına muhtaçlık olduğunu vurguladı.

Depresyonda anhedoniye odaklı tedavi gerekliliği

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Depresyonda Anhedoni” başlıklı sunumunda anhedoninin, depresyonun temel belirtilerinden biri olmasına karşın birçok vakit gereğince gaye alınmadığını vurguladı.

Anhedoninin sırf haz kaybı değil; birebir vakitte motivasyon, ilgi ve ödül beklentisinde azalma ile karakterize çok boyutlu bir yapı olduğunu söz eden Çetin, araştırmaların, anhedoninin yalnızca depresyona mahsus olmadığını; şizofreni, bağımlılık ve çeşitli nörolojik hastalıklar üzere birçok durumda ortaya çıkan “transdiagnostik” bir belirti olduğunu gösterdiğini aktardı.

Ayrıca anhedoninin fonksiyonellik kaybı, tedavi direnci, nüks riski ve intihar eğilimi ile güçlü bir ilgi içinde olduğunu kaydeden Dr. Çetin, sunumda beynin ödül sistemine dair bulgulara da yer vererek, bilhassa dopaminin motivasyon ve ödül öğrenme süreçlerindeki rolüne dikkat çekti. Dr. Çetin, Nörogörüntüleme çalışmalarında, anhedonisi olan bireylerde ventral striatum aktivitesinin azaldığı ve prefrontal korteks ile temasların zayıfladığını söyledi. 

Tedavi açısından klasik antidepresanların kimi durumlarda hudutlu kaldığını belirten Dr. Çetin, dopaminerjik ajanlar, ketamin üzere süratli tesirli tedaviler ve nöromodülasyon formüllerinin umut vadettiğini lisana getirdi ve ayrıyeten şahsileştirilmiş tedavi yaklaşımları ile beyin haritalama tekniklerinin gelecekte daha kıymetli bir rol oynayacağını kelamlarına ekledi.

Zihinsel sağlık ekonomiyi de etkiliyor

NPISTANBUL Hastanesi idare Şurası Üyesi Fırat Tarhan, “Dopaminden GSYİH’ye: Anhedoninin Ekonomik Performansla İlişkisi” başlıklı sunumunda zihinsel sıhhati, global iktisadın görünmeyen belirleyicilerinden biri olarak ele aldı.

“Dopaminden GSYİH’ye” başlıklı çalışmada, bireylerin motivasyonunu yöneten dopamin sisteminin sadece ruhsal değil, birebir vakitte ekonomik sonuçlar da doğurduğunu vurgulayan Fırat Tarhan, “Anhedoni, yani haz ve motivasyon kaybı, bireylerin amaca yönelik davranışlarını zayıflatarak üretkenliği direkt düşürüyor.” dedi.

Araştırmada bilhassa “istemek” (motivasyon) boyutundaki kaybın, bireylerin efor gösterme ve ekonomik faaliyetlere iştirakini azalttığı, bunun da mikro seviyede verimlilik kaybına yol açtığını tabir eden Fırat Tarhan, bu ferdi tesirlerin vakitle makroekonomik sonuçlara dönüştüğünü ve anhedoninin global ölçekte önemli bir üretkenlik maliyeti oluşturduğunu belirtti.

Dünya genelinde milyarlarca iş gününün kaybedildiğine ve yaklaşık 1 trilyon dolarlık ekonomik kaybın değerli ölçüde motivasyon eksikliğinden kaynaklandığına dikkat çeken Fırat Tarhan, anhedoninin tüketim, yenilikçilik ve iş gücü piyasası üzerinde de olumsuz tesirler yarattığını söz etti. Tarhan, bu kapsamda bireylerin daha az risk aldığı, daha az tükettiği ve uzun vadeli gayelere daha az yatırım yaptığını vurguladı.

Fırat Tarhan, zihinsel sıhhatin sadece ferdi değil, birebir vakitte ekonomik büyüme ve kalkınma açısından da temel bir siyaset alanı olarak ele alınması gerektiğini lisana getirerek, sunumunu anhedoninin ekonomik performansla ilgisini ortaya koyan aktüel istatistikler ve sayısal datalarla tamamladı.

Fiziksel maniler, gerçek nöroteknolojik eşleşmelerle aşılabilir

SBMT-2026 / 23. Nöroteknoloji Kongresi, nörobilim, yapay zekâ ve psikiyatri alanlarının kesiştiği kıymetli buluşmalara da sahne oldu. Kongrede, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve psikiyatrist Nevzat Tarhan, geçirdiği trafik kazası sonrası kuadripleji tanısı alan fakat buna karşın bilimsel çalışmalarını sürdüren Scott Imbrie ile buluşma gerçekleştirdi. Omurilik felci yaşamış olmasına karşın uğraşından vazgeçmeyen Imbrie, bu çalışmalar aracılığıyla hareket kabiliyetini tekrar kazanma yolunda kararlılıkla ilerliyor.

Görüşmede konuşan Prof. Dr. Tarhan, sağlık ve teknoloji alanındaki iş birliklerinin geleceği ve nöroteknolojik uygulamaların paralize hastaların tedavilerine potansiyel katkılarına vurgu yaparken,
 “İnsan beyninin potansiyeli ile nöromühendislik yaklaşımlarının yanlışsız eşleşmesi, fizikî manilerin aşılmasında yeni bir çağ başlatıyor. Scott Imbrie’nin ömrü, bilimin insan iradesiyle birleştiğinde nelerin mümkün olabileceğinin somut bir örneğidir.” sözlerini kullandı.

Scott Imbrie ise “Bugün geldiğim noktada doktorların, araştırmacıların ve nöroteknolojik gelişmelerin rolü çok büyük. Bilhassa yapay zekâ takviyeli BCI sistemleri, rehabilitasyon süreçlerinde yepisyeni kapılar açıyor. Bu teknolojiler yalnızca hareketi değil, tekrar bağımsızlığı da mümkün kılıyor.” diye konuştu.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Dr. Keerthy Sunder’a “Bilgelik Psikolojisi” Kitabını İmzaladı

Kongrede Prof. Dr. Tarhan’ın bir öteki kıymetli teması, bütüncül psikiyatri yaklaşımıyla tanınan Keerthy Sunder ile gerçekleşti. Prof. Dr. Tarhan, ruh sıhhati ve bağımlılıktan kurtulma konusunda bütünleştirici yaklaşımları ile tanınan psikiyatrist Keerthy Sunder’a değerli yapıtlarından Mesnevi Terapi (Rumi Therapy), İnanç Psikoloji (Faith in the Laboratory), Bilgelik Psikolojisi (The Neuropsychology of Wisdom) kitaplarını takdim etti. 

Beyin haritalama, tedavinin kişiselleştirilmesinde kritik rol oynuyor

Kongrede ayrıyeten, beyin haritalama ve terapötik müdahaleler alanındaki çalışmalarıyla tanınan Vicky Yamamoto ile de bir ortaya gelen Prof. Dr. Tarhan, Yamamoto’ya “Women’s Psychology” ve “The Neuropsychology of Wisdom” kitaplarını ikram etti.

Dr. Yamamoto’nun, Society for Brain Mapping and Therapeutics (SBMT) üzere itibarlı kuruluşlarda yürüttüğü liderlik vazifeleri ve bilimsel çalışmaları, kongrede değerli bir formda vurgulandı ve onun bu alandaki katkılarının pahası bir defa daha tabir edildi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı