Elektrikli araçlarda koku, duman, tıslama ve fokurdama seslerine dikkat!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Öğretim Görevlisi, Yol ve Trafik Güvenliği Danışmanı Özgür Şener, son günlerde gündeme gelen elektrikli araç yangınlarını kıymetlendirerek, lityum iyon bataryalarda yangına yol açabilen süreçlerden şarj güvenliğine, kaza sonrası alınması gereken tedbirlerden şoförlerin dikkat etmesi gereken belirtilere kadar kıymetli ihtarlarda bulundu.

“Elektrikli arabalar artık geleceğin değil, bugünün teknolojisi”

Dünyada satılan her dört yeni arabadan birinin elektrikli olduğunu belirten Özgür Şener, “Elektrikli arabalar artık geleceğin teknolojisi değil, bugünün ulaşım sisteminin bir kesimi. Bu süratli dönüşüm beraberinde yeni teknolojileri, yeni kullanım alışkanlıklarını ve yeni tehlikeleri de gündemimize taşıyor. Bunlardan biri, lityum iyon bataryaların yangın potansiyeli.” sözlerini kullandı.

Lityum iyon bataryalarda yangın nasıl başlıyor?

Elektrikli arabaların büyük kısmında kullanılan lityum iyon bataryaların yüksek ölçüde enerjiyi küçük bir hacimde depolayabildiğini kaydeden Özgür Şener, bu özelliğin tek başına bir yangın sebebi olmadığının altını çizdi.

Bataryanın olağan çalışma şartlarının dışına çıkması durumunda tehlikeli süreçlerin başlayabileceğini söz eden Özgür Şener, “Lityum iyon bataryalarda kıymetli bir güvenlik konusu olan ‘thermal runaway’, yani termal kaçak olayı, hücrenin denetim edilemeyen bir kendi kendine ısınma durumuna girmesi olarak tanımlanıyor. Bu süreç çok yüksek sıcaklıklara, gaz çıkışına, partikül fırlamasına, dumana ve yangına sebep olabiliyor. Termal kaçağın temelinde, hücre içerisinde oluşan bir arızanın yahut hücreyi olağan çalışma hudutlarının dışına çıkaran bir şartın bulunması kelam konusu olabilir.” diye konuştu.

Hücre içi kısa devre, aşırı şarj, dış kısa devre ile yüksek yahut düşük sıcaklıkların termal kaçağı tetikleyebileceğini belirten Şener, “Burada değerli bir ayrım yapmak gerekir. Termal kaçak, yangının kendisi değildir. Lakin denetim edilemeyen ısınma, yangın ve diğer tehlikeli sonuçlara dönüşebilen kritik bir olaydır.” dedi.

Kaza, kısa devre ve üretim kusurları riski artırabiliyor

Elektrikli araçlarda yangın potansiyelini artıran tek bir sebepten kelam etmenin yanlışsız olmadığını vurgulayan Özgür Şener, bilhassa mekanik hasarların değerine dikkat çekti.

“Kaza ve mekanik darbe değerli nedenlerdendir.” diyen Şener, “Özellikle batarya paketinin ezilmesi, delinmesi yahut hücrelerin fizikî olarak ziyan görmesi, iç kısa devre üzere arızalara taban hazırlayabilir. Elektriksel arızalar da değerlidir. İç yahut dış kısa devre, aşırı akım ve denetim sistemlerindeki problemler batarya hücresini olağan çalışma şartlarının dışına çıkarabilir.” tabirlerini kullandı.

Üretim ve tasarım kusurlarının da dikkate alınması gerektiğini belirten Şener, kimi kusurların kullanım sırasında ortaya çıkana kadar “gizli” kalabileceğine işaret etti.

“Batarya yaşlandı, yangın riski kesinlikle arttı demek hakikat değil”

Bataryaların yaşlanması konusunda yanlış genellemeler yapılabildiğini belirten Şener, “Batarya yaşlandıkça kesinlikle yangın çıkarma mümkünlüğü artar halinde genel bir sonuç hakikat değildir. Bataryanın kullanım ömrünü etkileyen çok sayıda faktör vardır. Yaşlanma, tek başına bir yangın sebebi olarak değil, bataryanın performansı ve elektriksel özelliklerinde meydana gelebilecek değişimler açısından değerlendirilmelidir.” açıklamasında bulundu.

“Aşırı sıcak ve düşük sıcaklık da bataryanın çalışma şartlarını etkileyebiliyor” diyen Şener, çağdaş elektrikli araçlarda batarya idare ve termal idare sistemlerinin bu şartları denetim etmek hedefiyle kullanıldığını kaydetti.

“Hızlı şarj tek başına yangının sebebi değildir”

Elektrikli araç kullanıcılarının en çok merak ettiği bahislerden birinin süratli şarj olduğuna dikkat çeken Şener, “Hızlı şarj tek başına yangının sebebi değildir. Çağdaş elektrikli araçlarda şarj süreci batarya idare sistemi ve termal idare sistemi tarafından denetim edilir. Asıl kıymetli olan, şarjın aracın tasarımı ve üreticinin belirlediği çalışma sonları içerisinde gerçekleştirilmesidir.” dedi.

Aşırı şarjın termal kaçağı tetikleyebilecek şartlardan biri olduğunu tabir eden Şener, “Şarj aygıtı ile hücre yahut batarya arasındaki uyumsuzluk ya da yetersiz tasarlanmış bir batarya idare sistemi bu cins şartlara katkıda bulunabilir. Münasebetiyle yangın potansiyelinin kaynağını ‘hızlı şarj’ olarak tek başına tanımlamak yerine uygunsuz ekipman, arızalı sistem, hasarlı batarya yahut denetim dışı çalışma şartları üzerinden kıymetlendirmek daha doğrudur.” formunda konuştu.

Evde şarj “sıradan bir aygıtı prize takmak” üzere görülmemeli

Şarj güvenliğinde üreticinin belirlediği ve uygun standartlara nazaran kurulmuş ekipmanın kullanılmasının temel yaklaşım olması gerektiğini vurgulayan Şener, kullanıcıların hasarlı, ezilmiş yahut aşınmış şarj kablosu ve konnektörleri katiyen kullanmaması gerektiğini söyledi.

Ciddi bir kazada araç yahut batarya hasar gördüyse uzman değerlendirmesi yapılmadan aracın tekrar şarj edilmemesi gerektiğine dikkat çeken Şener, üreticinin onaylamadığı veya güvenlik özellikleri meçhul ekipmanların da kullanılmaması gerektiğini söz etti.

Evdeki şarj altyapısının aracın ve şarj aygıtının gerektirdiği elektriksel kapasiteye uygun olması gerektiğini belirten Şener, “Şarj sırasında olağandışı koku, aşırı ısınma, duman, kıvılcım yahut kusur uyarısı görülürse şarj süreci inançlı biçimde sonlandırılmalı ve profesyonel yardım alınmalıdır.” ihtarında bulundu.

Şener, “Evde şarjı ‘sıradan bir elektrikli aygıtı prize takmak’ biçiminde pahalandırmak yerine, yüksek güç çeken bir elektrikli araç sisteminin inançlı formda beslenmesi olarak görmek gerekir.” dedi.

Yangın kazadan çabucak sonra çıkmayabilir

Elektrikli araç kullanıcılarının bilhassa bilmesi gereken mevzulardan birinin kaza sonrası gecikmiş yangın ihtimali olduğuna işaret eden Şener, “Bir kaza sonrasında elektrikli araç çabucak yanmayabilir. Hatta araç çalışmaya devam edebilir. Lakin bu durum yüksek voltajlı bataryanın hasarsız olduğu manasına gelmez.” diye konuştu. 

Fiziksel olarak hasar görmüş araç yahut yüksek voltajlı bataryanın çabucak ya da gecikmeli olarak toksik yahut yanıcı gaz ve yangın oluşturabileceğini söz eden Şener, hasarlı batarya hücrelerinde sıcaklık ve basıncın denetimsiz halde yükselmesinin termal kaçağa, yangına ve yine tutuşmaya yol açabileceğini söyledi.

Şener, bataryada kalan elektrik gücü sebebiyle elektrik çarpması ve yine yangın tehlikesinin de devam edebileceğine dikkat çekerek, “Bu sebeple önemli bir kazadan sonra ‘Araç çalışıyor, demek ki batarya güvenli’ yaklaşımı yanlışsız değildir.” ikazında bulundu.

Hasarlı elektrikli araçlar için yaklaşık 15 metre uyarısı

Özgür Şener, önemli halde hasarlı lityum iyon bataryalı araçların bina, öbür araç yahut yanıcı maddelerden en az 15 metre uzakta koruma edilmesini önerildiğini belirtti.

Bu aranın yanlış yorumlanmaması gerektiğini vurgulayan Şener, “Bu uzaklık, etkin yangın sırasında herkes için geçerli kozmik bir ‘güvenli mesafe’ olarak değil, hasarlı aracın olay sonrasında inançlı formda koruma edilmesine yönelik bir teklif olarak değerlendirilmelidir.” dedi.

Koku, duman, tıslama ve fokurdama seslerine dikkat!

Sürücülerin termal kaçağı evvelce kesin biçimde teşhis etmesinin mümkün olmayabileceğini söyleyen Şener, “Olağandışı ısınma, yanık yahut kimyasal koku, duman yahut buhar, batarya sistemi ikazları, şarj sırasında olağandışı davranış, kıvılcım ve batarya bölgesinden gelen tıslama, fokurdama yahut gibisi sesler” görüldüğünde dikkatli olunması gerektiğini söyledi.

“Elektrikli araç yangını söndürülemez demek yanlışsız değil”

Elektrikli araç yangınlarının akaryakıtlı yahut dizel araç yangınlarıyla büsbütün tıpkı değerlendirilmemesi gerektiğini lisana getiren Şener, “Bu durum yangın sırasında farklı tehlikeler oluşturabilir: yüksek voltaj sebebiyle elektrik çarpması, termal kaçak, hücrelerin tekrar tutuşması ve batarya içerisindeki gücün uzun müddet devam edebilmesi bunlardan bazılarıdır.” tabirinde bulundu.

“Elektrikli araç yangını söndürülemez” biçimindeki yaklaşımın da yanlışsız olmadığını kaydeden Şener, “Daha gerçek söz şudur: Batarya yangınında sadece görünen alevi söndürmek kâfi olmayabilir. Bataryanın içerisindeki hücrelerin yine ısınmasını önlemek ve bataryayı soğutmak gerekebilir.” diye konuştu.

Yüksek voltajlı lityum iyon batarya yangınlarında büyük ve daima ölçüde suyla soğutma gerekebileceğini belirten Şener, yangın söndürülmüş görünse bile gecikmiş tutuşma yahut tekrar tutuşma ihtimalinin devam edebileceğine dikkat çekti.

“Sürücünün misyonu yangını söndürmek değil, can güvenliğini sağlamak”

Küçük ve taşınabilir klasik yangın söndürücülerin bataryanın kendisinin dahil olduğu büyük bir yangını denetim etmek için her durumda kâfi olmayabileceğini vurgulayan Şener, “Buradaki kritik nokta şudur: Şoför için yangın söndürme stratejisi değil, kaçış ve can güvenliği stratejisi değerlidir. Profesyonel söndürme ise eğitimli itfaiye takımlarının işidir.” dedi.

Batarya yangınlarında sırf alev değil, toksik gaz riski de var

Batarya yangınlarında duman ve gazların da önemli tehlike oluşturduğunu belirten Şener, termal kaçak ve yangın sırasında açığa çıkan gazlar ile yanma eserlerinin toksik ve/veya yanıcı olabileceğini tabir etti.

Araçta bulunanların ve etraftaki bireylerin dumanı solumaması, araca gereksiz biçimde yaklaşmaması, yüksek voltaj kablolarına yahut batarya paketine dokunmaması gerektiğini vurgulayan Şener, yangına ferdî olarak müdahale edilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Şener ayrıyeten, acil müdahale takımlarına aracın elektrikli yahut hibrit olduğunun kesinlikle bildirilmesi gerektiğini söyledi.

“Amaç elektrikli araçları tehlikeli duyuru etmek değil”

Elektrikli araç teknolojilerindeki dönüşümün yeni bir risk idaresi anlayışını da beraberinde getirdiğini tabir eden Özgür Şener, “Burada maksadımız elektrikli araçları ‘tehlikeli’ duyuru etmek de olmamalı, teknolojinin oluşturduğu tehlikeleri görmezden gelmek de. Kıymetli olan; tehlikeyi tanımak, yangın potansiyelini artırabilecek şartları bilmek, kaza sonrasında gecikmiş olay ihtimalini dikkate almak, şarj güvenliğini sağlamak ve gerçek müdahale davranışını geliştirmektir.” dedi.

İş sıhhati ve güvenliğinin temel yaklaşımının yol ve trafik güvenliğinde de geçerli olduğunu kaydeden Şener, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Tehlikeyi meydana geldikten sonra denetim etmek yerine, evvelden tanımlamak ve riski gerçekleşmeden yönetmek. Elektrikli araçlarda inançlı gelecek sadece daha büyük bataryalar ve daha süratli şarj sistemleriyle değil; inançlı tasarım, gerçek şarj altyapısı, şuurlu kullanıcı, eğitimli müdahale grupları ve güçlü bir güvenlik kültürüyle mümkün olacaktır.” 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı