Yeşilova’da tarihteki birinci İzmirlilerin izleri sürülüyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de dayanak verdiği, kentin bilinen en eski yerleşim alanı Yeşilova Höyüğü’nde sürdürülen hafriyatlar, 8 bin 500 yıl evvel İzmir’de yaşayan insanların gündelik hayatına ışık tutuyor. Çipura ve midye tüketen, sürme ve takılar kullanan, başka konutlarda yaşayıp ortak mutfaklarda bir araya gelen topluluğun örgütlü ve barışçıl hayatına ait yeni bulgular ortaya çıkarıldı. Binlerce yıl evvel büyük bir yangınla yok olan yerleşimin izleri ise yapı kalıntıları ve taşlarda bugün hâlâ görülebiliyor. Yeşilova Höyüğü Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, “Günümüzdeki Ege toplumundan çok farklı değiller. İzmir’in birinci Egelileri, birinci İzmirlileri diyebiliriz” dedi.

İzmir’in 8 bin 500 yıl evvelki sakinleri nasıl yaşıyordu? Ne yiyordu, meskenlerini nasıl kuruyor, komşularıyla nasıl bir hayat paylaşıyor, nasıl süsleniyordu? Bu soruların karşılıkları Bornova Ovası’nda, Yeşilova Höyüğü’nde toprağın altından çıkıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de takviye verdiği hafriyatlarda ortaya çıkarılan her yeni bulgu, kentin birinci yerleşik toplumunun gündelik ömrüne ait portreyi biraz daha belirginleştiriyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi ismine, Yeşilova Höyüğü Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası ve Bornova Belediyesi’nin takviyeleriyle sürdürülen çalışmaların 2026 etabında bilhassa Neolitik Dönem yerleşimine odaklanıldı. Kazılar, binlerce yıl evvel Yeşilova’da sadece yan yana yaşayan insanların değil, birlikte yaşamayı örgütlemiş bir Ege toplumunun varlığına işaret ediyor.

İlk İzmirlilerin 8 bin yıllık ortak mutfağı

2026 yılı kazılarında öne çıkan alanlardan biri, günlük ömürde kullanılan açık mutfak işliği oldu. Birebir noktada farklı özelliklerde ocak ve fırınlar ile bunların etrafında çanak çömlekler ortaya çıkarıldı. Farklı pişirme düzeneklerinin bir arada bulunması, birinci İzmirlilerin yemek hazırlarken birden fazla pişirme tekniği kullandığını gösteriyor. Lakin alanı asıl dikkat cazip hale getiren öbür bir detay var. Meskenlerin içerisinde ailelerin kendi ocak ve fırınları bulunmasına karşın yerleşimin dışında ortak kullanılan mutfak alanları da oluşturulmuş. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, buradaki ömrü günümüzün köylerindeki ortak üretim kültürüne benzeterek, “Bütün meskenlerin tahminen ortaklaşa ekmek pişirdiği, yemek yaptığı bir yer. Yakın periyotta ya da şimdi köylerde de olduğu gibi” diye konuştu. Derin, ortak kullanım alanlarının toplumun toplumsal yapısına ait de kıymetli bilgiler verdiğini belirterek, birinci İzmirlilerin “birlikte ömrü şekillendirme kavramı üzerinde epey gelişkin” bir topluluk olduğunu söyledi.

Çipura sofradaydı

İlk İzmirlilerin sofrasının, bugünkü Ege mutfağıyla şaşırtan benzerlikler taşıdığı ortaya çıktı. Tarım ve hayvancılığın yanı sıra denizden de yoğun biçimde yararlanan Yeşilova’daki topluluğun balıkçılığı organize biçimde yaptığı, hafriyatlarda bulunan ağ yükleriyle da belgelendi.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, deniz eserlerinin yoğun tüketildiğini belirterek, “Çipura tahminen en çok sevdikleri balıklardan. Günümüz Ege toplumundan çok farklı değiller” dedi. Derin’e nazaran Yeşilova’daki topluluk, Ege’de şekillenen ömür kültürünün en erken temsilcilerinden biri.

8 bin yıllık sürme kalemi

Yeşilova’nın toprağı, birinci İzmirlilerin şahsî bakım ve süslenme alışkanlıklarına ait izleri de koruyor. Evvelki hafriyat dönemlerinde yaklaşık 8 bin yıl öncesine ilişkin, özel olarak biçimlendirilmiş bir sürme kalemi bulundu. Bunun yanı sıra çok sayıda takı ve takı kabının ortaya çıkarılması, ferdî süslenmenin devrin günlük hayatında kıymetli bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Sürmede kullanılan siyah maddenin karbon içerikli bir materyal olabileceğini belirten Zafer Derin, sürme kaleminin ise ince bir taşın özel olarak işlenmesiyle hazırlandığını söyledi.

Evleri farklı, hayatları ortaktı

Yeşilova’da ortaya çıkarılan mimari, birinci İzmirlilerin toplumsal ömrüne ait dikkat alımlı detaylar sunuyor. Topluluk, birbirinden bağımsız ve kırma çatılı meskenlerde yaşıyordu. Lakin kişisel ömür alanları, ortak bir hayat kültürünün önünde mani değildi. Yemek üretiminde ortak alanlar kullanılıyor, balıkçılık üzere faaliyetler birlikte yürütülüyordu.

Kazı Başkanı Derin, Yeşilova’daki bu ömür biçiminin bugünün İzmirlileriyle benzerlik taşıyan yönlerine dikkat çekerek bilhassa barış ve özgürlük kavramlarının öne çıktığını söyledi. Derin, “Günümüzdeki İzmirlilerle tahminen benzeşen en kıymetli özellikleri barışı seviyorlar. Hiç savaş araç gereçleri yok” dedi. Derin, “İkincisi özgür yaşamayı seviyorlar. Başka meskenlerde yaşamayı, özgürce yaşamayı tercih ediyorlar. Bu açıdan tam bir Egeli özelliğini görüyoruz” tabirlerini kullandı.

Kırılanı atmayan bir toplum

İlk İzmirlilerin çevreci bir toplum oldukları da hafriyat bulgularında görülüyor. Derin, “Öğütme taşları kırıldığı vakit bile yapıların duvarlarında devşirme olarak tekrar kullandıklarını görüyoruz” dedi.

Alet üretiminde kullanılan hammaddeler ise Yeşilova’nın sadece yakın etrafıyla hudutlu bir dünyaya sahip olmadığını gösteriyor. Ege adalarından getirildiği belirlenen sert taşların alet imalinde kullanılması, birinci İzmirlilerin daha geniş Ege coğrafyasıyla irtibatına ait kıymetli ipuçları sunuyor.

Yangının izi hâlâ taşlarda

Yeşilova’da hayat sadece üretim, ortak sofralar ve gündelik hayatın izlerinden oluşmuyor. Toprağın altında büyük felaketlerin izleri de duruyor. Arkeolojik katmanlar, birinci İzmirlilerin birebir bölgede köylerini tekraren yine kurduğunu gösteriyor. Kazı alanında ortaya çıkarılan yanmış taşlar ve duvar kalıntıları, binlerce yıl evvel yaşanan felaketin şiddetini bugün bile gözler önüne seriyor. Kazı Başkanı Derin, yangının bıraktığı izi, “Son köyleri bir yangınla son bulmuş. Epey yüksek derecede bir ataşe maruz kaldıklarını gösteren birçok iz var. Hatta duvarlar bile erimiş” kelamlarıyla anlattı.

En az 500 kişilik bir yaşam

Yeşilova’nın bütün sırları ise şimdi ortaya çıkarılmış değil. Yerleşik yaşama ilişkin kalıntılar bugünkü toprak yüzeyinin yaklaşık 1,5-2 metre altında başlıyor. Alanın alüvyonla kaplı olması hafriyat çalışmalarını güçleştiriyor. Bugüne kadar yaklaşık 2 bin 500-3 bin metrekarelik kısımda sürdürülen çalışmalardan hareketle, Yeşilova’da en az 500 kişilik bir topluluğun yaşamış olabileceği bedellendiriliyor. Derin, nüfus konusunda kesin bir sayı vermek için şimdi erken olduğunu belirtirken, yaklaşık 70 bin metrekarelik geniş bir alanda devam eden çalışmaların İzmir’in geçmişini daha da eski tarihlere götürebileceğine dikkat çekti. “Buradaki çalışmalar daha eskiye de gidebilir. Bulgular bize onu gösteriyor” diyen Derin, kazılacak alan büyüdükçe kentin birinci yerleşik toplumuna ait yeni bilgilere ulaşılabileceğini tabir etti.

“İzmir’in birinci Egelileri”

Yeşilova Höyüğü’nde 2005 yılından bu yana sürdürülen hafriyatlar, 8 bin 500 yıl evvel yaşayan insanları sırf arkeolojik bir periyodun kesimi olmaktan çıkararak gündelik hayatlarıyla görünür kılıyor. Çipura ve midye tüketen, sürme ve takılar kullanan, başka konutlarda yaşarken ortak mutfaklarda bir araya gelen, birlikte balığa çıkan, kırılan eşyalarını tekrar kıymetlendiren ve yaşanan felaketlerin akabinde tıpkı yerde tekrar ömür kuran bir toplumun izleri, binlerce yıl sonra tekrar okunuyor. Derin, bütün bu bulguların Yeşilova’daki topluluğun Ege kültüründeki yerini anlamayı kolaylaştırdığını belirterek, “Bu toplum tahminen günümüzdeki Ege toplumunun da öncüleri ve başlangıcı. İzmir’in birinci Egelileri, birinci İzmirlileri diyebiliriz” diye konuştu.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı