Şiddet ve cürüm genetik mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, şiddet ve şiddet psikolojisi konusunu kıymetlendirdi.

Medya görünürlüğü şiddeti hem artırıyor hem duyarsızlaştırıyor

IPSOS’un 29 ülkede yaptığı araştırmalara atıf yapan Prof. Dr. Tarhan, çalışmalara nazaran şiddetin istatistiksel olarak da arttığını ve medyanın bu süreçteki rolünü şöyle kıymetlendirdi:

“Şiddet olayları medyanın yaşamsal besini. Zira sıra dışı olaylar izlenirliği artırıyor. İnsan biyolojik olarak aksiye daha duyarlıdır. Medya bunu farkındalık oluşturmak emeliyle yaptığında bile, imajların sık tekrarı insanlarda duyarsızlaşmaya yol açıyor. Birtakım bireyler şiddeti model alıyor, kimileri ‘kötü dünya sendromu’ dediğimiz bir kaçınma davranışı geliştiriyor, kimi gençler saldırganlaşıyor, kimileri ise depresifleşiyor.”

Günümüzde en çok artış gösteren şiddet cinsinin toplumsal şiddet olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Empati eksikliği ve alkol, madde bağımlılığı olan kültürlerde şiddet önemli biçimde artıyor. Yasaklı maddelerin kullanımı, insanın hem kendisine hem etrafına ziyan verme eğilimini güçlendiriyor. Bu kültürlerde şiddet cezasızlık algısıyla birleştiğinde, zorbalık olağanlaşıyor. Kişinin kendine ziyan verme özgürlüğü bile olmamalı” dedi.

Utanma duygusu zayıfladıkça saldırganlık artıyor

Şiddetin kültürel boyutuna da değinen Prof. Dr. Tarhan, “Utanma hissinin zayıfladığı toplumlarda hürmet azalıyor” tabirinde bulundu. Japon kültüründe utancın yüceltilmesi münasebetiyle şiddetin düşük seviyede seyrettiğini belirten Prof. Dr.  Tarhan, şu örneği verdi:

“Japonya’da toplum önünde mahcup olma duygusu o denli güçlü ki, kişi utançtan intihar edecek noktaya gelebiliyor. Bu kültürsel denetim düzeneği toplumsal nizamı koruyor. Lakin yeni nesillerde utanma duygusu zayıfladıkça, empatiyle birlikte hürmet da eriyor. Çocuk diğerinin hakkını, eşyasını umursamamayı olağan görmeye başlıyor. Empati ve utanma duygusu zayıfladıkça saldırganlık artıyor.”

‘Sana yapılmasını istemediğini diğerine yapma’ kuralı

Prof. Dr. Tarhan, toplumsal çözülmenin temelinde benmerkezcilik ve nemelazımcılığın süratle yayılmasının yattığını tabir ederek, “20 yıl sonra biz de Batı’daki benmerkezci, duyarsız kültürle karşı karşıya kalabiliriz. ‘Başkası açlıktan ölse bana ne, ben tok olduktan sonra’ anlayışı yayılıyor. Bu yaklaşım global bir tehdit. 1993’te Chicago’da toplanan Dünya Küresel Ahlak Deklarasyonu’nda, ‘Sana yapılmasını istemediğini diğerine yapma’ kuralı kozmik olarak vurgulanmıştı. Bugün yine buna gereksinim var.” halinde konuştu.

İnsan beynindeki algoritmayı yine yazabilir

Şiddet eğilimlerinin değiştirilebileceğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, beynin epigenetik ve nöroplastik yapısına dikkat çekti. Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:

“İnsanın beynine bir niyet girdiğinde, o niyete his eklenirse inanç haline gelir. Altı hafta sürdürülürse alışkanlık, altı ay sürdürülürse kişilik haline gelir. Yanlış bir fikir fark edildiğinde, kişi beynindeki algoritmayı tekrar yazabilir. Buna ‘reprogramming’ diyoruz. Alternatif niyet teknikleri, gerilimle başa çıkma biçimlerini değiştiren zihinsel esneklik, şiddet eğilimlerini dönüştürmede çok tesirli.”

Prof. Dr. Tarhan, beyni en faal tutan şeyin yalnızca bilgi öğrenmek değil, öğrenileni deneyimlemek ve anlatmak olduğunu lisana getirdi ve “Beyin ‘ya kullan ya kaybet’ kuralıyla çalışır. Yeni tecrübelere açık, rutini kıran bireyler Alzheimer’a bile daha dirençli. Daima tıpkı şeyi yapan, düşünmeyen, sorgulamayan bireylerde ise beyin yolları körelir.” dedi.

Şiddetin arkasında depresyon ve gerilim var

“Erkek şiddetinin değerli bir kısmı aslında klinik vakalar” diyen Prof. Dr. Tarhan, “Birçok erkek öfkesinin farkında değil, aslında depresyon yaşıyor. Bayan hislerini ağlayarak dışa vururken, erkek öfke yoluyla tabir ediyor. Şiddet, birden fazla vakit depresyonun dışavurum biçimi. Gerilim düzeyi global olarak çok yüksek. İnsan beyni her gün aslanla karşılaşmış üzere tehdit algısı içinde yaşıyor. Bu biyolojik gerilim yükü, şiddeti ve intiharı artırıyor.” diye konuştu.

Dünya genelinde intihar oranlarının bilhassa gençlerde süratle yükseldiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, “İngiltere’de 16-24 yaş arası gençler arasında trafik kazalarından çok intihar sebebiyle mevt yaşanıyor. Bu, global bir alarmdır” sözlerini kullandı.

Şiddetin önlenmesi için ferdî ve toplumsal seviyede özdenetim ve empati eğitimine gereksinim olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Şiddetin biyolojik, ruhsal, toplumsal ve kültürel boyutlarını anlamadan tahlil üretilemez. İnsanlara özbilinç, özdenetim, empati ve alternatif düşünme biçimleri kazandırmak gerekiyor. Bu eğitim erken yaşta başlarsa, toplumda dayanışma, hürmet ve merhamet yine kök salabilir.” formunda konuştu.

Genetik araştırmalar ne söylüyor?

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, şiddetin doğuştan gelip gelmediği konusunda bilimsel bulgulara dikkat çekerek, “Şiddetle ilgili çok genetik çalışma yapıldı. ‘Suç geni var mı?’ diye bakıldı. Araştırmalarda ortak nokta şu: Saldırganlık eğilimiyle ilgili gen var ancak doğuştan hatalı yok. Doğuştan psikopat yok.” dedi.

Dopamin ve COMT geninin değerine işaret eden Prof. Dr. Tarhan, bu genlerin birtakım bireylerde saldırganlık eğilimini artırabildiğini, ama bunun suça yönelmek manasına gelmediğini belirtti:

“COMT geninin GG aleli bilhassa ABD’de karma dövüş atletlerinde çok yüksek çıktı. Tıpkı gen birtakım bireylerde psikoz riskini artırıyor. Ancak bu hastalık değil, yatkınlık geni. Değerli olan kişinin o enerjiyi nereye kanalize ettiği.” diyen Prof. Dr. Tarhan, benzer genlere sahip iki kardeşten birinin bilim insanı olabildiğini, başkasının ise suça yönelebildiğini söyledi ve “Genler bir sermayedir; onu güzel ya da berbat kullanmak kişinin özgür iradesiyle ilgilidir.” diye konuştu.

Çocuklukta öğrenilen davranışların baht olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Ben babamdan şiddet gördüm, ben de uygulayacağım deme hakkı yok. 15 yaşına kadar öğreniyorsun lakin 15’ten sonra bunu değiştirme sorumluluğun var.” tabirinde bulundu.

Narsistik kişilikler; dediğini yapmazsan şiddete başvurabilir

Şiddet davranışının yalnızca fizikî olmadığını; tehdit, mobbing ve ekonomik baskının da şiddet cinsleri olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, en çok risk taşıyan kişilik yapılarını şöyle sıraladı:

“Birincisi antisosyal kişilikler; suça maharetlidir, acımasızdır. İkincisi narsistik kişilikler; dediğini yapmazsan şiddete başvurabilir. Üçüncüsü borderline kişilikler; öngörülemezdir, istikrarsızdır.
 Dördüncüsü histriyonik kişilikler; teatraldir, şiddete çanak tutabilirler.”

Ahlaki akıl yürütme anaokulu periyodunda öğretilmeli

Ahlaki akıl yürütme bir çocuğa öğretilmezse, o çocuğun ileride şiddete yönelebileceğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Bu maharet zaten gelişmediği için küçük yaşlardan itibaren kazandırılması gerekir. Bir eğitim sistemi çocuğu şiddete ve bağımlılığa karşı güçlü kılmak istiyorsa, ahlaki akıl yürütmeyi daha anaokulu devrinde öğretmelidir. Bu çağda en büyük rehberimiz akıl ve bilimdir. Yüzyıllardır alıştığımız üzere sırf dini sağlamlığa değil, bilimsel sağlamlığa da dayanmalıyız.” biçiminde konuştu.

Günümüzde kötülük yapmaktan zevk alan bireylerin sayısında artış var

Şiddetle ilgili araştırmalara işaret eden Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:

“İnsanların empati hissini, diğerlerine saygıyı ve nezaketi geliştirmesi gerekiyor. Bu sebeple ‘akran zorbalığı’ yerine ‘akran nezaketi’ kavramı kullanılmaya çalışılıyor. Hatta yalnızca akran nezaketi değil, ‘akran iyiliği’ denmesi daha yanlışsız. Zira bir insan uygunluk yapmayı ömrünün merkezine alırsa iyicil davranışlar geliştirir, şiddete yönelmez. Diğerinin hakkına daha rahat hürmet duyabilir. Yeterlilik yapmaktan zevk alan bir şahıstan kötülük beklenmez. Ne yazık ki günümüzde kötülük yapmaktan zevk alan bireylerin sayısında artış görülüyor.”

Stres yükseldiğinde kimi bireyler çok kolay öfkeleniyor

Baskı kültürünün şiddeti artırdığına da dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Gücün kanunda değil şahısta olduğu aile, kurum ve toplumlarda şiddet yükselir.” tabirinde bulundu.

Toplumsal yapıda yaşanan süratli değişimlerin ruh sağlığındaki tesirlerine işaret eden Prof. Dr. Tarhan, “Sosyal ve ekonomik hareketlilik arttığı için süratli bir ömür var. Bu sürat insanlarda gerilim düzeyini yükseltiyor. Gerilim yükseldiğinde birtakım şahıslar çok kolay öfkeleniyor. Cezaevine gidenlerin yüzde 60–70’i pişmandır; birçok bir anlık öfkeyle karar veriyor. Ayrıyeten madde kullanımı ve ekonomik meseleler öfkeyi tetikliyor.” dedi.

Pandemi sonrası psikiyatrik problemlerin bariz biçimde arttığını söyleyen Prof. Dr. Tarhan, “Dünyada şu anda en çok yapılan ilaç çalışmaları antidepresanlar üzerine. Depresyon araştırmaları Covid’den sonra birinci, sonra ikinci sıraya geldi. Bu tablo arka planda öfkenin, hatanın, şiddetin, boşanmaların, aile içi çatışmaların arttığını gösteriyor.” halinde kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı