Saat Kulesi 125 yıldır İzmir’in vaktine tanıklık ediyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İzmir’in simgesi Saat Kulesi, 125 yıldır Konak Meydanı’nda kentin değişimine tanıklık ediyor. Sarsıntıların ve vaktin yıkıcılığına karşın ayakta duran  kulenin kalbindeki mekanik saat, 125 yıl sonra hala birinci günkü prensiple çalışıyor. 1994’ten bu yana saatin bakımını yapan üçüncü jenerasyon saat ustası Feti Pamukoğlu, “Burası bizim evladımız üzere. Özgünlüğü bozulmadan birinci günkü üzere çalışan eşsiz saatlerden biri” diyor.

Kuşaklar değişti, İzmir’in silueti tekrar şekillendi. Konak Meydanı’ndaki yapılar, ulaşım sistemi ve kıyı çizgisi yıllar içinde değişirken Saat Kulesi bulunduğu yerde kalmayı sürdürdü. Temeli 1 Eylül 1900’de atılan ve bir yıl sonra tekrar 1 Eylül’de açılan kule, 125 yıldır kentin en değerli simgelerinden biri olarak ayakta. Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından tasarlanan Saat Kulesi’nde Kuzey Afrika ve Endülüs mimarisinin tesirleri görülüyor. Ana yapı taşları Denizli’nin Sarayköy ilçesinden, koyu yeşil ve bordo mermerler ise Marsilya’dan getirildi. İmal için ayrılan 1.700 Osmanlı Lirası’nın yetmemesi üzerine İzmirlilerin başlattığı bağış kampanyasında 1.500 lira daha toplandı. Konak Atatürk Meydanı’nda 81 metrekarelik taban üzerine inşa edilen 21 metre 12 santimetre yüksekliğindeki kule, dört basamaklı mermer platform ve sekizgen esastan oluşuyor. Platformda küçük sütunların taşıdığı at nalı kemerli sebiller, üçer çeşme kurnası ve fıskiyeli havuzlar bulunuyor.

125 yıl sonra hâlâ tıpkı mekanizma
Bugün Saat Kulesi’nin etrafında 1901’in İzmir’inden fazla iz kalmadı. Lakin kulenin dört cephesindeki saatler, 125 yıl evvel kurulan düzeneğin çalışma prensibini koruyor. Kulenin dördüncü katının altında yer alan ve dört farklı yöne bakan 75 santimetre çapındaki dört saati, 22 dişli çarktan oluşan tek bir düzenek çalıştırıyor. Tartı ve yer çekimi prensibiyle çalışan sistem, altı günde bir kuruluyor ve üç ayda bir periyodik bakımdan geçiriliyor.
Mekanizmanın bakımını 1994 yılından bu yana yapan 68 yaşındaki saat ustası Feti Pamukoğlu, İzmir Saat Kulesi’nin Türkiye’de bakımını üstlendiği 36 tarihi saat kulesi arasında özel bir yere sahip olduğunu belirtiyor.
“Bu sene 125’inci yılı. Mekanik olarak aslını yitirmeyen ve birinci günkü üzere çalışan eşsiz saatlerden biri İzmir Saat Kulesi. Tartı, çalışması için gerekli enerjiyi veriyor. Biz burada altı günde bir kuruyor, üç ayda bir de periyodik bakımını yapıyoruz.”

32 yıldır kulenin nabzını tutuyor
Pamukoğlu’nun Saat Kulesi’yle öyküsü 1994 yılında başladı. Geçen 32 yılda mekanizmayı en ince detayına kadar tanıyan usta, artık sadece ortaya çıkan arızayı gidermekle kalmadığını, arızaya yol açabilecek sıkıntıları da evvelce tespit etmeye çalıştığını söylüyor.
İzmir’in yağmur, nem ve tozunun vakit içinde mekanik sistemde deformasyona sebep olabildiğini anlatan Pamukoğlu, mesleksel deneyiminin kendisine kazandırdığı bakış açısını şöyle anlatıyor:
“Bizde artık yanılgının ne olduğu değil, sebep olduğu kıymetli. Birinci vakitler yanılgıyı bulup çözeriz derdik. Şimdi mesleksel deneyimimle yanlışa sebep olabilecek şeyleri evvelden tespit edip önlemeye çalışıyorum. Bu da vaktin bana mesleğimle ilgili kazandırdığı bir deneyim.”

“Burası bizim evladımız gibi”
Kentin tam ortasında bulunan Saat Kulesi’nin çalışmadığı anların çabucak fark edildiğini belirten Pamukoğlu, bakım sırasında bile telefonlarının çaldığını söylüyor.
“Burası bizim evladımız üzere. Kesinlikle bakımlarını yapmamız lazım. Sabah sekizde, dokuzda telefon başlar; ‘Saat durmuş’ derler. ‘Tamam, biliyoruz, bakımda’ deriz. Valiliğin karşısında olduğu için oradan da çabucak telefon gelir, ‘Neden saat çalışmıyor?’ diye. Göz önünde olan, herkesin fotoğraf çektirdiği, her gün binlerce kişinin önünden geçtiği bir yer. Kente simge olmuş, kentin meydanında devamlı göz önünde bulunan yerler… Bu yükün sana verilmesi aslında manevi bir baskı. Fakat ben severek yaptığım için pek baskı hissetmiyorum.”

“Benim için sığınak ve terapi”
Saat Kulesi, Pamukoğlu için sırf bakımını yaptığı tarihi bir yapı değil. Yıllar içinde kuleyle kurduğu bağın ferdî bir mana da kazandığını anlatan usta, hayatının güç periyotlarında kuleye çıktığını ve küçük penceresinden denizi izlediğini söylüyor.
“Ticaret hayatında düşünceler çektiğim periyotlar oldu. Ruh halim bozuk olduğunda, insanlardan bunaldığımda burası benim için bir sığınak oldu. Yukarı çıkar, ufacık pencereden dışarıyı, denizi seyrederim. Benim için terapi.”
Pamukoğlu’na nazaran tarihi bir sistemin bakımını yapmak, sırf teknik bilgi değil, tıpkı vakitte dikkat ve bağlılık gerektiriyor.
“Bu işi istemek, o ruhu hissetmek lazım. Bu işi yalnızca bir görev olarak yaptığımda hiçbir manası yok. Sevgiyle yaptığım vakit çok manası var. Beynin o işin içinde olması lazım. Mikromekanikte ufacık bir dikkatsizlik bile saatin çalışmamasına sebep oluyor.”

Babasından kalan meslek, nesilden jenerasyona süren emanet
Saatçilik, Pamukoğlu ailesinde nesilden nesle aktarılan bir meslek. Ailenin üçüncü neslini temsil eden Feti Pamukoğlu, ailesinin saatçilikte 90’ıncı yılını geride bıraktığını belirtiyor.
Mesleği babasından öğrendiğini anlatan Pamukoğlu, babasını “Hem atam, hem babam, hem ustam” kelamlarıyla anlatıyor. Babasının kendisine bıraktığı en kıymetli meslek öğüdünü ise şöyle aktarıyor:
“İnsanlar yaptıkları güzel işlerle anılır. İster çöpçü olun, ister boyacı olun, ister saatçi olun, ister sanatçı olun; yaptığınız hoş şeylerle anılın. Kâfi ki beşerler yaptığınız işi kanıksasınlar ve sizden hoş kelam etsinler kederi. Biz de o düsturla yetiştik.”

Mekanik saatler için usta arayışı
Pamukoğlu, Türkiye’de bakımını yaptığı kimi tarihi saat kulelerinde ise sistemleri çalıştıracak ve kuracak ustaların artık bulunmadığına dikkat çekiyor.
“Türkiye’de baktığım 36 tane saat kulesi var. Kimilerinde artık kuracak kimse bile kalmadı. Mekanik saatlerde tartının belli aralıklarla tekrar yukarı çıkarılması lazım. Bunu yapacak kimse olmadığı için kimilerini modifiye ettik. Fakat gururla söylüyorum, burası hiçbir özgünlüğü bozulmadan birinci günkü üzere çalışıyor.”

Depremler kulenin tarihine iz bıraktı
Saat Kulesi’nin 125 yıllık tarihinde sarsıntılar de değerli izler bıraktı. 31 Mart 1928’de meydana gelen 6,5 büyüklüğündeki İzmir-Torbalı sarsıntısında kulenin zirve katı çöktü ve yapı ziyan gördü. 1929’da saatin durması üzerine Almanya Konsolosluğu aracılığıyla Hannover’den bir saat ustası getirildi ve düzenek tekrar çalıştırıldı.
Kule, 1 Şubat 1974’te meydana gelen 5,2 büyüklüğündeki zelzelede de hasar gördü. Saat kadranlarının üzerindeki son kat yıkılırken ana gövde ayakta kaldı. Yıkılan zirve kısmı yaklaşık iki yıllık çalışmayla onarıldı.

Meydan değişti, Saat Kulesi kaldı
Saat Kulesi sadece sarsıntılara değil, kentin ve ülkenin geçirdiği dönüşümlere de tanıklık etti. Birinci yapıldığı periyotta doğu ve güney cephelerinde Osmanlı arması, kuzey ve batı cephelerinde II. Abdülhamit’in tuğrası bulunuyordu. 1927’deki yasal düzenlemenin akabinde bu semboller kaldırıldı. Geçiş periyodunda cephelere çapraz Türk bayrakları işlendi, akabinde bugün görülen kabartma Ay-Yıldız motifleri yerleştirildi.
Kulenin yapıldığı yıllarda etrafında Sarıkışla, Hükümet Konağı ve depolar bulunuyor, meydanın batısı denize açılıyordu. Aradan geçen 125 yılda kıyı çizgisi değişti, yeni yapılar yükseldi, ulaşım sistemi değişti ve Konak Meydanı bugünkü görünümüne kavuştu.
Saat Kulesi ise bütün bu değişimin ortasında tıpkı yerde vakti göstermeye devam ediyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı