Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Amasya ABD’nin elinde olsa Paris üzere turizm merkezi olurdu”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın iştirakiyle, Amasya Genelgesinin 107’inci yıldönümünde Amasya Memleketler arası Atatürk Kültür ve Sanat Şenliği kapsamında “Şehirlerin İnsan Psikolojisi Üzerine Etkileri” bahisli söyleşi gerçekleştirdi. Söyleşiye başta Amasya Valisi Lider Bakan, Amasya Milletvekilleri ile protokolün önde gelen isimleri katıldı.

Amasya Anadolu irfanının ete kemiğe bürünmüş bir yeri… 

Kasım Alper Özdemir moderatörlüğünde, Amasyalıların ağır ilgi gösterdiği söyleşide Prof. Dr. Nevzat Tarhan dikkat alımlı telaffuzlarda bulundu. Tarhan; “Amasya deyince gelmemek mümkün değil. Zira Amasya Anadolu irfanının ete kemiğe bürünmüş yeri. Bizi biz yapan Anadolu’muzdaki direklerden birisi. Şehzadeler kenti. Bu nedenle burada kendi hissettiğimiz şeyleri, hislerimizi kelama dökmek çok sıkıntı.” diye başladığı söyleşide kentlerin insan ruhuna tesirinden aile yapısına, gençlerin karşı karşıya olduğu dijital tehditlerden ruhsal dayanıklılığa kadar pek çok hususta değerlendirmelerde bulundu. 

Şehirlerin insan üzerinde kalıcı izleri var…

Prof. Dr. Tarhan, şehirlerin insan üzerinde kalıcı izler bıraktığını söz ederek, şöyle konuştu:

“Her kentin bir kimliği, bir ruhu vardır. Amasya’nın da bir ruhu var. Bu ruhun, yaşanan tüm savrulmalara, fırtınalara ve modernizmin beraberinde getirdiği zorluklara karşın hâlâ canlı olduğunu görüyoruz. Kendi çocukluğumuzdan bugüne baktığımızda bunu çok net hissedebiliyoruz. Amasya’nın merkezinde olduğu üzere ilçelerinde de çocukluk yıllarımızdan taşıdığımız anılar, kıssalar ve yaşanmışlıklar var. Bütün bunlar bir ortaya geldiğinde insan bir kökleşiyor. Bir insanın yaşadığı kenti ya da memleketi sevmesi için orada kişiliğine ve hayatına mana katan duygusal bağlar kurması gerekir. Bu bağlar güçlendikçe aidiyet duygusu da kökleşir. Zira insanı rahatlatan şey sadece binalar ya da duvarlar değildir; asıl kıymetli olan kimlik bağları, toplumsal münasebetler ve insanı çevreleyen güçlü aidiyet duygusudur. İşte bütün bu bağlar bizi yaşadığımız kente bağlar. Bu nedenle her kentin kendine mahsus bir kimliği ve ruhu vardır. Amasya da bu tarafıyla insanı kendine bağlayan, unutulması güç kentlerden biridir. Gerçekten dünyanın neresinde bir Amasyalıyla karşılaşsanız yüzlerde çabucak sıcak bir tebessüm oluştuğunu görürsünüz. Kentin bir gücü var.”

Mahalle kültürü ruhsal dayanıklılığın temelini oluşturuyor

Çocukluk periyodunda edinilen tecrübelerin insanın ruhsal yapısında belirleyici olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Bir kentte yaşanan tecrübeler, insanın gelişen ruhuna ekilen tohumlar üzeredir. İnsan evvel annesinden ve babasından öğrenir; akabinde mahalleden, komşuluk alakalarından ve yaşadığı kentin kültüründen beslenir. Tüm bu birikimler, gelişen ruhumuza tohum üzere ekilir. Yıllar içinde bu tohumlar filizlenir, büyür ve kişiliğimizi, kimliğimizi şekillendirir. Bu nedenle çocukluk devrinde atılan tohumların sağlıklı olması son derece değerlidir. Günümüzde yapılan ruhsal sağlamlık araştırmaları da bunu ortaya koyuyor. Bu çalışmalarda, bireyin çocukluk periyodunda yaşadığı travmalarla nasıl başa çıktığı ve bunları nasıl aştığı değerli bir belirleyici olarak öne çıkıyor. Elbette herkes çocukluk yıllarında çeşitli zorluklar ve fırtınalar yaşayabilir. Lakin Anadolu’nun güçlü mahalle kültürü, Amasya’da da olduğu üzere, bu zorluklarla baş etmede kıymetli bir takviye sunuyor. Dayanışma duygusu insanı yalnızlıktan koruyor, aidiyet hissini güçlendiriyor ve ruhsal refahını artırıyor.” diye konuştu.

Yalnızlık global tehdit haline geldi

Birleşmiş Milletler’in geleceğe ait raporlarında gelir eşitsizliği ve iklim krizinin yanında yalnızlığın da global tehdit olarak gösterildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, şunları kaydetti:

“Anadolu kültürünün en güçlü istikametlerinden biri, yalnızlığa karşı geliştirdiği dostluk ve dayanışma anlayışıdır. Beşerler ortasındaki sıcak ilgiyi ve yardımlaşma ruhunu hâlâ görmek mümkündür. Bir kişinin başına berbat bir şey geldiğinde etrafındakilerin çabucak yardıma koşması, mahalle kültürünün insanlara kazandırdığı merhamet hissinin bir yansımasıdır.”

Modernleşme, betonlaşma değildir…

Şehirlerin kimliğini müdafaasının kıymetine işaret eden Prof. Dr. Tarhan, “Betonlaşmanın hudutlu olduğu yerlerde kent kimliği daha güçlü gelişiyor ve bu kimlik vakitle o kentin ruhuna dönüşüyor. Amasya bunun hoş örneklerinden biri. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü müdafaa çalışmaları ve bu çeşit etkinlikler de bunu destekliyor. Kendi kültürünü koruyarak çağdaşlaşan toplumlar kimliklerini kaybetmeden gelişebilirler. Çağdaşlaşmayı sadece betonlaşma olarak görmek gerçek değildir. Amasya, Manisa ve Eyüp Sultan üzere tarihî ve manevi pahası yüksek kentler, bizim ortak hafızamızın ve kültürel kimliğimizin sembolleridir. Bu nedenle Amasya’nın taşıdığı sembolik pahası korumak ve gelecek jenerasyonlara aktarmak büyük kıymet taşımaktadır.”

Teknoloji sürat veriyor ancak tarafı kıymetler belirliyor

Gençlerin dijital bağımlılık, yalnızlık ve husus bağımlılığı üzere risklerle karşı karşıya olduğuna işaret eden Prof. Dr. Tarhan, bu süreçte ruhsal sağlamlığın değerinin arttığını söyledi.

Gençlik ve Spor Bakanlığı’na ruhsal dayanıklılık temelli bir proje sunduklarını belirten Prof. Dr. Tarhan, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Bağışıklık sistemi güçlü olan bir vücut hastalıklara karşı daha dirençliyse, ruhsal bağışıklık sistemi güçlü olan bireyler ve aileler de dijital dünyanın savrulmalarına karşı daha dirençlidir. Teknoloji hayatımıza sürat kazandırdı lakin taraf verecek olan insani bedellerdir. Bu kıymetleri koruyabilenler gelecekte de ayakta kalacaktır. Geleceğe istikamet verecek bedelleri koruyamayan bireyler, dijital dünyanın savurduğu bireylere dönüşebilir. Bu nedenle ruhsal sağlamlık günümüzde her zamankinden daha kıymetli hale gelmiştir. Olumlu ruh hali, insanın ömür karşısında istikrarlı bir tavır geliştirebilmesidir. Burada değerli olan, kişinin sadece keyifli olması değil, huzurlu olabilmesidir. Huzur, insanın yalnızca düzgün günlerde değil, sıkıntı vakitlerde da iç istikrarını koruyabilmesidir. İnsanın iyiyi de kötüyü de görüp her şartta en uyguna hazır olmasıdır. Hayat doyumu dediğimiz kavram da bununla bağlıdır. Hayattan tatmin olmak, mana bulmak ve hayattan keyif alabilmek, olumlu ruh halinin temel göstergeleridir.

Psikolojik sağlamlığın birinci kaidesi da budur. İnsan, güç kaideler altında da ruhsal istikrarını koruyabilmeli; yeterli koşullarda ise şımarmadan yoluna devam edebilmelidir. Cezaevinde de olsa, sarayda da olsa iç huzurunu kaybetmeyen bireyler bu dengeyi kurabilen insanlardır. Aslında Anadolu irfanı dediğimiz kültürel mirasımız, yüzyıllar boyunca bu anlayışı jenerasyondan nesile aktarmıştır. Anne-babalar, komşular ve mahalle kültürü bu bedellerin taşıyıcısı olmuştur. Fakat günümüzde toplumsal normlar büyük bir dönüşüm geçiriyor. Tüzel normlar değişiyor, gelenek ve görenekler değişiyor, aile içi normlar değişiyor. Teknoloji ve dijital araçlar da konutların içine kadar girerek aile yapısını etkiliyor.

Bu değişim karşısında insanı ayakta tutacak olan şey, taraf veren kıymetlerdir. Ruhsal sağlamlığı güçlü olan şahıslar, hayatlarında mana ve hedef hissini koruyabilen bireylerdir. Zira manalı bir maksat peşinde koşan beşerler ruhsal istikrarlarını daha kolay koruyabiliyor. Buna karşılık hayatında bir gayesi olmayan bireyler, olayların tesiriyle savrulup gitmeye daha yatkın hale geliyor.”

Aile çocuğu korumak için değil, hayata hazırlamak için vardır

Anne ve babaların dijital çağda çocuk yetiştirirken üstlenmesi gereken rollere değinen Prof. Dr. Tarhan, ailenin inançlı bir liman olması gerektiğini söz etti.

Prof. Dr. Tarhan, “Ev, çocuğun kendini inançta hissettiği bir alan olmalıdır. Lakin aile yalnızca koruyan değil, tıpkı vakitte çocuğu hayatın zorluklarına hazırlayan bir kurumdur. Annelik ve babalık çocuğu keyifli etmekten çok, onu hayata hazırlayabilme sanatıdır. Çocuk konuta severek dönüyorsa, kendini yargılanıyor üzere hissetmiyorsa o mesken güçlü bir aile ortamı oluşturmuştur.” dedi. 

Kaliteli toplumsal bağlar mutluluğun en güçlü belirleyicisi

Harvard Üniversitesi’nin uzun yıllara dayanan memnunluk araştırmalarına da değinen Prof. Dr. Tarhan, mutlu ve sağlıklı bireyleri başkalarından ayıran en kıymetli ögenin manalı toplumsal münasebetler olduğunu söyledi ve “İnsanları keyifli eden şey sırf zenginlik, ün yahut makam değildir. Derin, kaliteli ve manalı toplumsal ilgiler kurabilen beşerler daha sağlıklı ve daha huzurlu bir ömür sürüyor. Dostluk duygusu, itimat ve aidiyet hissi insan psikolojisinin en kıymetli gereksinimlerinden biridir.” tabirlerini kullandı.

Yapay zekâ asistanımız olmalı, kaptanımız değil

Yapay zekânın bilhassa çocuklar ve ergenler üzerinde oluşturabileceği risklere dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, teknolojinin şuurlu kullanılmasının kıymetine vurgu yaptı.

Prof. Dr. Tarhan, “Yapay zekâ hayatımızı kolaylaştıran güçlü bir araçtır lakin onu yöneten biz olmalıyız. Şayet denetimi büsbütün teknolojiye bırakırsak gerçeklik algısında bozulmalar ortaya çıkabilir. Yapay zekâ bizim asistanımız olmalı, kaptanımız değil.” diye konuştu. 

Karşılıksız uygunluk insanı biyolojik olarak da keyifli ediyor

Karşılık beklemeden yapılan güzelliklerin insan psikolojisine tesirlerine ait değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Tarhan, “Psikolojik sağlamlık çalışmalarında ‘prososyal değerler’ olarak isimlendirilen değerli bir kavram bulunuyor. Prososyal kıymetler; karşılık beklemeden uygunluk yapmak, diğerlerine yardım etmek ve toplumsal faydayı önceleyen davranışları söz ediyor. Bu mevzuda Harvard Üniversitesi’nde gerçekleştirilen dikkat alımlı bir araştırma var. Araştırmada iki farklı genç kümeye belli ölçüde para veriliyor. Bir kümeden bu parayı istedikleri üzere harcamaları istenirken, öbür kümeden parayı gereksinim sahibi insanlara karşılıksız yardım maksadıyla kullanmaları talep ediliyor. Araştırmacılar, uygulama öncesinde ve sonrasında iştirakçilerin gerilim seviyelerini ölçüyor. Sonuçlar epeyce dikkat cazibeli. Parayı kendileri için harcayan bireylerde memnunlukla bağlı dopamin salgısı artsa da gerilim hormonlarının yüksek kaldığı görülüyor. Buna karşılık, parayı diğerlerine yardım etmek için kullanan bireylerde hem gerilim hormonlarının azaldığı hem de memnunlukla alakalı biyokimyasal süreçlerin güçlendiği tespit ediliyor. Yardım edilen kişinin memnunluğu, yardım eden şahsa de olumlu hisler olarak geri dönüyor. Bu nedenle karşılıksız düzgünlük yapma ve diğerlerine yardım etme davranışları, günümüzde bilimsel olarak da desteklenen ruhsal sağlamlık ögeleri ortasında yer alıyor.” formunda konuştu.

Anadolu insanı umudunu kaybetmemeli

Katılımcılardan gelen soruları da cevaplayan, gençlere ve ailelere umut bildirisi veren Prof. Dr. Nevzat Tarhan, toplumsal karamsarlığa karşı en güçlü ilacın umut olduğunu vurguladı.

Bugün dünyanın birçok yerinde belirsizlik ve gelecek korkusu yaşandığını söyledi ve ekledi: 

“Geleceğin getireceği tüm fırtınalara karşın, insanlığa istikamet verecek en güçlü seslerden birinin Anadolu insanından yükseleceğine inanıyorum. Zira bu topraklar, tarih boyunca zorluklar karşısında umut üretmeyi başarmış bir medeniyetin taşıyıcısı olmuştur. Bugün üzerinde bilhassa durmamız gereken husus ise umut hissini canlı tutabilmektir. Ümitsizliğe ve karamsarlığa kapılmamak gerekiyor. Günümüzde sıkça karşılaştığımız problemlerden biri, toplumda giderek artan gelecek tasası ve belirsizlik hissidir. İnsan beyninin değerli özelliklerinden biri, meçhullüğü bir tehdit olarak algılamasıdır. Belirsizlik arttığında beşerler geri çekilmeye, risk almaktan kaçınmaya ve karamsarlığa yönelmeye başlar. Bu nedenle umut hissini korumak büyük ehemmiyet taşıyor. Anadolu’nun esaslı kültürüne ve tarih boyunca gösterdiği direnç gücüne olan itimadımızı kaybetmemeliyiz.  En büyük düşmanımız ümitsizliktir. Umudu koruyabildiğimiz sürece, karşılaştığımız her zorluğun üstesinden gelebilecek gücü de kendimizde bulabiliriz.”

“Amasya ABD’nin elinde olsa Paris üzere turizm merkezi olurdu”

Tarih, kültür ve turizmde Amasya’nın değerli bir merkez olduğunu vurgulayan Tarhan, “Amasya, Amerikalıların elinde olsa Paris üzere bir turizm merkezi yaparlardı. Zira Tunç bölümü, Helenistik Çağ, Roma, Selçuklu ve Osmanlı’yı günümüze taşıyor.” Tabirlerini kullandı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı