Kök Hücre Naklinde Yanlışsız Donör Hayati Ehemmiyet Taşıyor!

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Lösemi, lenfoma ve multipl miyelom üzere birçok hematolojik hastalıkta düzgünleştirici bir tedavi seçeneği sunan kök hücre nakli, uygun donörün bulunması ve bağışçının sıhhat durumunun detaylı değerlendirilmesiyle başlıyor. HLA ahengi, kök hücre kaynağının gerçek belirlenmesi ve bağışçı takibi, nakil sürecinin muvaffakiyetinde büyük ehemmiyet taşıyor. Dünyada yılda yaklaşık 90 bin kök hücre nakli yapılabiliyor. Memorial Diyarbakır Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Vefki Gürhan Kadıköylü, “16 Eylül Dünya Kemik İliği Bağışçıları Günü” kapsamında kök hücre bağışçılığında donör seçimi, HLA ahengi ve kök hücre toplama usulleri hakkında kıymetli bilgiler verdi.

Kök hücre nakli birçok hastalıkta uygulanabiliyor

Kök hücre nakli; lösemi, lenfoma, multipl miyelom, miyeloproliferatif hastalıklar ve miyelodisplastik sendromun yanı sıra nöroblastom, glioblastom, Ewing sarkomu, medulloblastom ve çoklu tedavi sıralarına karşılıksız kanserlerde de uygulanabilen bir tedavi seçeneğidir. Talasemi, orak hücreli anemi ve aplastik anemi üzere genetik ve hematolojik hastalıklar ile depo hastalıkları, immün yetersizlikler ve otoimmün hastalıklar da KHN’nin uygulandığı hastalıklar arasında yer almaktadır. Kanserlerde KHN’nin temel hedefi, kanser hücrelerinin ortadan kaldırılmasıdır. Bunun için kök hücrelerin hastaya verilmesinden evvel kemoterapi, immüno-kemoterapi yahut tüm beden ışınlaması üzere hazırlama tedavileri uygulanmaktadır. Ayrıyeten kök hücrelerdeki lenfositlerin kanser hücrelerini yok etme tesirinden de yararlanılmaktadır. Bağışıklık sistemi hastalıklarında ise bağışıklık sisteminin tekrar düzenlenmesi amaçlanmaktadır.

Donör seçiminde HLA ahengi ehemmiyet taşıyor

Hastaya kök hücrelerini veren şahsa donör, yani bağışçı ismi verilmektedir. Donörlere kök hücre bağışının karşılık beklemeden ve kendi iradeleriyle yapıldığı konusunda bilgi verilmesi ve onamlarının alınması gerekmektedir. 18 yaşın altındaki donörlerde ebeveynlerden onam alınması gerekmektedir. Akraba donörler için üst yaş hududu çoklukla 60 olarak kabul edilirken, TÜRKÖK akraba dışı donörler için 50 yaşını hudut kabul etmektedir. Birtakım ülkelerde bu hudut 60-65 yaş arasında değişmektedir. Fakat donörün yaşından çok sıhhat durumu ve kemik iliği rezervi kıymet taşımaktadır. Donör taramasında hasta ve donör için öncelikle insan lökosit antijenlerinin (HLA) tiplendirmesi yapılmaktadır. HLA ahengi; naklin başarısı, graft versus host hastalığı (GVHH), graft yetersizliği ve mortalite açısından kıymetli rol oynamaktadır. Aile içi tarama kardeş, anne, baba ve öbür akrabalardan başlamaktadır. HLA-A, HLA-B ve HLA-DRB1 açısından 5/6 tama yakın, 6/6 ise tam uyumlu kabul edilmektedir. Akraba taramalarında HLA ahengi yaklaşık yüzde 25 oranında bulunmaktadır.

Akraba dışı uygun donör de bulunabiliyor

Uyumlu akraba donör bulunamadığında akraba dışı donör taraması yapılmaktadır. Türkiye’de bu maksatla Kızılay bünyesindeki TÜRKÖK’e başvurulabilmektedir. KHN merkezleri, hastanın HLA bilgilerini TÜRKÖK data tabanındaki donörlerle karşılaştırarak uygun donörleri belirlemektedir. Türkiye’de uygun donör bulunamaması halinde İstanbul’da TRIS ve Ankara’da TRAN aracılığıyla dünyanın farklı ülkelerindeki donör bilgi tabanlarında tarama yapılabilmektedir. Akraba dışı donörlerde HLA-A, HLA-B, HLA-C, HLA-DRB1 ve HLA-DQ1 değerlendirilirken 9/10 tama yakın, 10/10 tam uyumlu kabul edilmektedir. Uygun akraba yahut akraba dışı donör bulunamadığında 5-8/10 ahenge sahip, en az yarı uyumlu donörlerden haploidentik allojeneik KHN yapılabilmektedir. HLA uyumsuzluğu arttıkça GVHH, graft yetersizliği ve mortalite riski de artmaktadır.

Donörlerin sıhhat durumu detaylı değerlendiriliyor

Kök hücre donörlerinde genetik geçişli hastalıklar, fizikî meseleler, ailede kanser hikayesi, etkin ve ilaç kullanımını gerektiren hastalıklar, psikiyatrik ve bulaşıcı hastalıklar araştırılmaktadır. Ayrıyeten gebelik, kan transfüzyonu, seyahat, tıbbi teşebbüs, kimyasal ve fizikî etmenlere maruziyet, aile ve alışkanlıklar değerlendirilmekte ve ayrıntılı fizik muayene yapılmaktadır. KHN adayı donörden tam kan, pıhtılaşma ve biyokimyasal testler, kan grubu ve bayansa gebelik testi yapılmaktadır. Kan grubu uyumsuzluğu, nakil için ret sebebi değildir. CMV, hepatit B ve C, HIV, toksoplazma, sifiliz ve HSV testleri yapılmaktadır. Hemoglobinopatili hastaların naklinde kullanılacak donörlerde hemoglobin elektroforezi yapılmaktadır. Ayrıyeten kardiyoloji ve göğüs hastalıkları, bayanlarda ise bayan hastalıkları konsültasyonu gerekmektedir. Bu değerlendirmelerin sonucunda donörler kök hücre bağışçısı olarak kabul edilebildiği üzere süreksiz yahut kalıcı olarak reddedilebilmektedir.

Kök hücre kaynağına nazaran farklı prosedürler kullanılıyor

Kök hücre kaynağı olarak çoğunlukla periferik kök hücre olmak üzere kemik iliği ve göbek kordonu kullanılabilmektedir. Kemik iliği; kemik iliği yetersizliği ve genetik hastalıklar üzere kötücül olmayan hematolojik hastalıkların yanı sıra hematolojik kanserlerde de kullanılabilmektedir. Anestezi ve hastaneye yatış gerektirmesi, sürece bağlı kanama ve ağrı ile engraftmanın daha geç olması dezavantajları arasında yer almaktadır. G-CSF üzere büyüme faktörlerinin kullanılmaması, kateter takılmaması ve aferez yapılmaması ise avantaj sağlamaktadır. Periferik kök hücreler, kanser hastalarının yanı sıra kötücül olmayan hastalıkların KHN’sinde de kullanılabilmektedir. Dört-beş gün uygulanan G-CSF’ye bağlı kemik ağrısı ve ateş, kateter ihtiyacı, aferez alakalı komplikasyonlar, bir-üç sefer aferez yapılması ve GVHH riskinin daha sık görülmesi dezavantajları arasında bulunmaktadır. Anestezi uygulanmaması ve engraftmanın daha kısa müddette ortaya çıkması ise avantaj sağlamaktadır. Göbek kordonu çoklukla çocuklarda tam uyumlu akraba ve akraba dışı donör bulunamadığında kullanılmaktadır. Çift göbek kordonu tercih edilebilmekte ve erişkinlerde de kök hücre kaynağı olarak kullanılabilmektedir. Engraftmanın uzun sürmesi, bağışıklık sisteminin geç toparlanması ve yüksek riskli kanser hastalarında nüks mümkünlüğünün yüksek olması dezavantajları arasında yer almaktadır.

Kök hücre bağışçıları takip ediliyor

Kök hücre donörleri G-CSF uygulamasından sonra 10 yıl, G-CSF uygulanmayan donörler ise 12 ay takip edilmektedir. Donörlerde ortaya çıkan komplikasyonların büyük kısmı erken periyotta görülmektedir. G-CSF bağlantılı geç periyot pıhtılaşmaya eğilim, kalp damar hastalıkları ve lösemi riskinin yapılan çalışmalarda yüksek oranda bulunmadığı belirtilmektedir. Kök hücre bağışında donörün istekli olması, uygun formda bilgilendirilmesi, sıhhat durumunun detaylı eğerlendirilmesi ve bağış sonrasında takip edilmesi büyük değer taşımaktadır.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı