Işık Saçan Bakterilerle Süratli Teşhis: Hastaya Uygun Antibiyotik Dakikalar İçinde Saptanıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Antibiyotik direnci, günümüzde global sıhhat sistemlerinin karşı karşıya olduğu en önemli tehditlerden biri olarak kabul ediliyor. Dünya Sıhhat Örgütü’nün datalarına nazaran her yıl yaklaşık 1,27 milyon insan direkt antibiyotik direnci nedeniyle hayatını yitiriyor. Uzmanlar, tesirli tedbirler alınmadığı takdirde bu sayının önümüzdeki yıllarda çok daha yüksek düzeylere ulaşabileceğine dikkat çekiyor. Sorunun temel nedenlerinden biri ise enfeksiyon tedavisinde birçok vakit yanlışsız antibiyotiğin çabucak belirlenememesi ve hastalara geniş spektrumlu ilaçların deneme-yanılma usulüyle verilmesi. Bu yaklaşım, hem hastanın tedavisinin gecikmesine hem de bakterilerin vakitle ilaçlara karşı direnç geliştirmesine yol açabiliyor.

Bu değerli meseleye tahlil olabilecek yeni bir teknoloji ise Acıbadem Üniversitesi’nde geliştirildi. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Tanıl Kocagöz ile Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Biyomedikal Mühendisliği Kısmı Lideri Prof. Dr. Özge Can’ın kurucusu olduğu ve Acıbadem Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Merkezi’nde yer alan Bio-T Biyoteknoloji Tahlilleri ve Üretim A.Ş.’de geliştirilen “Hızlı Antibiyotik Hassaslık Testi”, hastadaki bakterinin hangi antibiyotiğe hassas olduğunu çok kısa müddette belirleyebiliyor. Testte, antibiyotiğin tesiriyle ölen bakteriler özel bir boya sayesinde ışık veriyor; böylelikle hangi antibiyotiğin işe yaradığı süratli ve net bir biçimde anlaşılabiliyor. Bu süratli antibiyotik hassaslık testi sayesinde, olağanda bir gün sürebilen antibiyotik hassaslık belirleme süreci 15-90 dakikaya indirilebiliyor. Laboratuvar çalışmaları tamamlanan testin yakın vakitte sıhhat sisteminde kullanıma girmesi hedefleniyor.

Antibiyotik İşe Yaradığında Işık Saçan Bakteriler 

Geliştirilen test, enfeksiyon etkeni bakterinin farklı antibiyotiklere hassaslığını süratli bir formda saptayarak hastaya hangi ilacın tesirli olacağını ortaya koyuyor. Böylelikle doktorlar, vakit kaybetmeden hastaya hakikat ve tesirli tedaviyi başlatabiliyor. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz metodu şu formda anlatıyor: “Bu sistemde, bakterinin hücre zarından canlıyken içeri giremeyen özel bir boya kullanıyoruz. Bakteri, antibiyotiğin tesiriyle öldüğü anda hücre zarı geçirgen hale geliyor ve bu boya bakterinin içine sızıyor. İçeri giren boya, bakterinin DNA’sına bağlandığında ışık yaymaya başlıyor. Bu sayede bakterinin ölüp ölmediğini çok kısa müddette anlayabiliyoruz. Klasik testlerde ise bakterinin çoğalmasını ve besi yerinde gözle görülür bir bulanıklık oluşturmasını beklemek gerekiyordu. Bu da vakit kaybına yol açıyordu. Bizim geliştirdiğimiz yolda ise bunu beklemeye gerek kalmıyor; bakteri öldüğü anda boya içeri giriyor ve çabucak ışık sinyali veriyor.” 

Antibiyotik direnci olduğunda ise bakterinin hiç reaksiyon vermediğini söyleyen Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Eğer bakteri kullanılan antibiyotiğe dirençliyse ve ölmezse, boya hücre içine giremiyor ve rastgele bir ışık oluşmuyor. Bu durumda da o antibiyotiğin etkisiz olduğunu, o hastada işe yaramadığını, yani bakterinin dirençli olduğunu süratlice saptayabiliyoruz” biçiminde konuşuyor. 

Saatler İçinde Hakikat Tedaviye Başlanıyor 

Özellikle hastane enfeksiyonlarının yaygın olduğu ve çoklu ilaç direncine sahip mikroorganizmaların giderek arttığı günümüzde bu tıp süratli teşhis yolları büyük kıymet taşıyor. Ağır bakım ünitelerinde ya da bağışıklık sistemi zayıf hastalarda, gerçek antibiyotiğe süratli ulaşmak, tedavinin muvaffakiyetini direkt etkileyen kritik bir faktör olarak görülüyor.

Geliştirilen teknolojinin ehemmiyetine dikkat çeken Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, klasik sistemlerde antibiyotik hassaslığını belirlemenin epeyce vakit aldığını vurgulayarak, “Bugüne kadar bir bakterinin hangi antibiyotiğe hassas olduğunu anlamak için en az bir gün beklemek zorunda kalıyorduk. Geliştirdiğimiz süratli antibiyotik hassaslık testi sayesinde bu süreyi bir buçuk saatten kısa bir mühlete indiriyoruz. Bu da enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde çok kıymetli bir vakit yararı manasına geliyor” diyor.

Gereksiz Antibiyotik Kullanımına Karşı Güçlü Adım

Yanlış ya da gereksiz antibiyotik kullanımının antibiyotik direncinin en kıymetli nedenlerinden biri olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Hangi antibiyotiğin işe yarayacağını bilmeden tedaviye başlamak birçok vakit kaçınılmaz olabiliyor. Fakat bu durum hem hastanın gerçek tedaviye geç ulaşmasına hem de bakterilerin direnç geliştirmesine yol açabiliyor. Bizim geliştirdiğimiz test, her hastaya uygun antibiyotiğin süratli biçimde belirlenmesini sağlayarak gereksiz antibiyotik kullanımının önüne geçmeyi hedefliyor” tabirlerini kullanıyor.

Testin, kişinin enfeksiyonuna uygun antibiyotik kullanımının önünü açtığını vurgulayan Prof. Dr. Özge Can ise teknolojinin sadece bir teşhis metodu değil, tıpkı vakitte tedavi muvaffakiyetini artıran bir sistem olduğunu belirterek, “Gereksiz antibiyotik kullanımının önlenmesiyle, hem hasta için daha tesirli bir tedavi sağlanıyor hem de antibiyotik direncinin yayılması engellenebiliyor” diyor.

Günümüzde birçok hastada test sonuçları beklenmeden geniş spektrumlu antibiyotiklerin kullanıldığını hatırlatan Prof. Dr. Özge Can, “Yanlış ya da gereksiz antibiyotik kullanımı sırf tedaviyi zorlaştırmıyor, birebir vakitte bakterilerin antibiyotiklere direnç kazanmasına neden oluyor. Geliştirdiğimiz süratli antibiyotik hassaslık testi sayesinde her hastaya uygun, gayeye yönelik tedavi mümkün hale geliyor” sözlerini kullanıyor.

Testin bilhassa hastane enfeksiyonlarıyla uğraşta kıymetli bir rol oynayabileceğini de belirten Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, geliştirdikleri sistemin şahsileştirilmiş tedavi yaklaşımına katkı sunduğunu söz ediyor. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, hastane enfeksiyonlarında en büyük problemlerden biri, etken bakterinin hangi antibiyotiğe dirençli olduğunu süratlice tespit edememek olduğunu belirtiyor.

Yeni testin bir öbür kıymetli katkısının, antibiyotiklerin daha akılcı kullanılmasına dayanak olmak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Bu yöntemle artık antibiyotik seçimi kestirime dayalı olmaktan çıkıyor. Bilgiye dayalı, hastaya özel bir tedavi planı oluşturulabiliyor” diyor.

Toplum Sıhhati İçin Değerli Adım 

Laboratuvar basamağı tamamlanan ve yerli bir teknoloji olarak geliştirilen süratli antibiyotik hassaslık testinin yaygın kullanıma girebilmesi için çalışmalar sürüyor. Prof. Dr. Özge Can, “Bu teknolojinin en kısa müddette hastanelerde kullanılmasını istiyoruz. Şu anda piyasaya çıkması için sıhhat sanayisiyle görüşmeler gerçekleştiriyoruz. Emelimiz, geliştirdiğimiz bu prosedürün hastalara en süratli biçimde ulaşması” diyor.

Uzmanlara nazaran enfeksiyon hastalıklarında hakikat tedaviye süratli ulaşmak sırf kişisel hastalar için değil, toplum sıhhati açısından da kritik kıymet taşıyor. Süratli antibiyotik hassaslık testleri, gelecekte antibiyotik direnciyle uğraşta en değerli araçlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı