DOLAR

50,4094$%0,06

EURO

55,5342€%0,19

GRAM ALTIN

6.288,10%0,78

ÇEYREK ALTIN

10.383,00%0,77

ONS

3.879,82%0,73

BİST100

%

BİTCOİN

3269203฿%0.42383

a
  • Objektif Media
  • Magazin
  • Bir imparatorluk nasıl çöker? Safevilerin son yüzyılı: “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü”
Güncellenme - Kasım 17, 2026 08:08
Yayınlanma - Kasım 17, 2026 08:08

Bir imparatorluk nasıl çöker? Safevilerin son yüzyılı: “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Rudi Matthee’nin kaleme aldığı “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Bu kapsamlı çalışma Safevi çöküşünü kolay bir yozlaşma anlatısına indirgemeden, devlet, toplum, iktisat ve askerî yapı arasındaki tarihî kökleri olan tansiyonlar üzerinden tekrar kurguluyor. Böylelikle sadece Safevi hanedanının sonunu değil, İran tarihinin müteakip iki asrını belirleyecek krizler devrinin kökenlerini anlamak için de bir çerçeve sunuyor. 

VakıfBank Kültür Yayınları’nın (VBKY) tarih kitaplığı, Rudi Matthee’nin kaleme aldığı, Aykut Mustak’ın lisanımıza çevirdiği “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü” ile genişlemeye devam ediyor. Tarihçiler, Safevi İmparatorluğu’nun gerileme ve çöküşünü, imparatorluğun son asrındaki siyasî sakinlik, saraydaki yozlaşma ve ahlaki çözülmenin kaçınılmaz sonucu olarak kıymetlendiriyor. Rudi Matthee ise bu yerleşik anlatıya karşı çıkıyor. Ona nazaran Safevilerin gerilemesi ve çöküşü, doğrusal bir kıssadan çok; coğrafik kırılganlıklar, aşiret yapıları, sonlu ekonomik imkânlar, saray siyaseti, taşra güçleri ve askerî-mali tercihler arasındaki hassas dengelerin bir kriz anında esaslı değişimlere yol açtığı karmaşık bir süreç olarak şekilleniyor. Safevi nizamı, merkezî ve yekpare bir yapıdan çok, daima müzakere edilen kırılgan ittifaklar ağı olarak varlık gösteriyor. Bu ağ, on yedinci yüzyılın sonlarına doğru siyasal birliği sürdürme kapasitesini kaybediyor ve imparatorluk parçalanmaya başlıyor. Sarayına kapanan ve giderek taşradan kopan şah; merkez ile eyaletler arasındaki bağların zayıflaması, ordunun ihmal edilmesi, kısa vadeli para siyasetleri, hizipçilik ve yolsuzluk karşısında etkisiz kalan idareyle birlikte, mevcut yapısal problemlerin daha da derinleşmesine yol açıyor. Safevi İran’ı, sonlarını Osmanlı ve Afgan baskılarına karşı savunamayacak kadar zayıflamış bir askerî yapı ile krizi yönetmekte zorlanan bir merkezî yönetim arasında sıkışıp kalıyor. Afgan kabilelerinin 1722’de Isfahan’a girmesi ise bu uzun birikimin dramatik sonucu olarak ortaya çıkıyor. “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü”, Safevi çöküşünü kolay bir yozlaşma anlatısına indirgemeden, devlet, toplum, iktisat ve askerî yapı arasındaki tarihî köklere sahip tansiyonlar üzerinden yine ele alıyor. Kitap, böylelikle sadece Safevi hanedanının sonunu değil, İran tarihinin sonraki iki asrını belirleyecek krizler devrinin kökenlerini anlamak için de kapsamlı bir çerçeve sunuyor.

 Kitaptan:

“Bu çalışma, Safevilerin çöküşünün sebeplerine dair klâsik tarih yazı­nından öğeler barındırıyor. Açıkçası yeni kültürel fırsatlardan yararlanmak için Avrupa devletleri ve tüccarlarının İranlılardan daha donanımlı olduklarını inkâr etmek olanaksız. Son Safevi hükümdarlarının güç ve öngörü timsali olmadıkları­na ya da doruktaki mollaların artan dar görüşlülük ve bağnazlıklarının İran’ın et­nik ve dinî dokusunda yırtılmalara yahut sökülmelere sebep olduğuna kuşku yok. Fakat ister Afgan yahut Osmanlı ister Avrupalı olsun, bu yayın Safevi Devleti’nin yıkılışının dış güçlerinin oyunlarına bağlanabileceği fikrini reddediyor. “Ulusal” sonların bugünkü hâliyle bulunmadığı vakitlerde birincisini “yabancı”dan saymak pek güç. Gılzey Afganları Safevi Devleti’nin kıyısında kalıyordu elbette. Isfahan’ın nezaretindeki diyarın çeperinde, merkezle haraç bağı dâhilinde yaşıyorlardı. Milletin kentli, Farsça konuşan, On İki İmam Şiiliğine inanan kesimleri dışındaki tüm nüfusu yabancı saymayacaksak Afganlar da yabancı sayılmazdı. Üstelik İran’a hamleleri bana nazaran İran’ın zayıflığı için bir sebep olmaktan çok sonuç idi. Sa­feviler evresinde İran’da faaliyet gösteren Avrupalılara gelince onları, yani Porte­kiz, Felemenkler ve İngilizleri 19. yüzyıl yayılmacılığı mümessilleriyle bir çuvala sokmak safi yanlış. 17. yüzyılda hiçbir Avrupa ülkesinin İran’da toprak talebi bu­lunmuyordu. Ayrıyeten ülkede çalışıp yaşayan Avrupalıların sayısı düzinelerle hesap edilecek kadar azdı. Arkalarında askerî güç olmaksızın Avrupalı diplomat, tüccar ve misyonerler şahın hüsnükabulüyle Safevi diyarında işlerini görüyorlardı. Göz açıp kapayıncaya ülkeden kapı dışarı edilebilirlerdi. Yabancıların en celallisi sa­yılabilecek Portekizliler bile, Safeviler Basra Körfezi’ni topraklarının kesimi gör­mediğinden, yalnız Hürmüz’ü işgal edip kontrollerinde tutabiliyorlardı. Antik Çağ’dan beri Basra Körfezi kıyısında hak sav eden birinci İran hükümdarı olan Şah Abbas, İngilizlerin denizden yardımıyla Portekizliler’i 1622’de güç kullanarak çıkardı. Son olarak, yabancı tacirlerin İran’ı talan etmeyip ülkenin milletlerarası ticari rolünün arttırmasına yardım ederek, seçkinlerin tükettiği birçok metayı ithal ederek İran’da bolluk yarattığı söylenebilir.”

Yazar Hakkında; 

University of Delaware’da John and Dorothy Munroe Distinguished Professor of History unvanıyla misyon yapmakta ve Orta Doğu tarihi dersleri vermektedir. Araştırmaları bilhassa erken çağdaş İran, Safeviler ve Basra Körfezi tarihi üzerinedir. Safevi İran’ında ticaret, iktisat, siyaset, gündelik hayat ve imparatorluk krizleri üzerine çalışmalarıyla sahanın önde gelen tarihçileri arasında yer alır. Esas yapıtları arasında The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730 adlı kitabı, Safevi İran’ında ipek ticaretinin kamu maliyesi, dış ticaret ve siyasal yapı ile alakasını inceler. The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900 ise İran tarihinde keyif verici maddeler, tüketim kültürü ve toplumsal pratikler üzerine kıymetli bir çalışmadır. Matthee ayrıyeten The Safavid World başlıklı derlemenin editörüdür. Safevi ve Kaçar İranı üzerine çok sayıda makale yayımlamıştır. Association for the Study of Persianate Societies’in başkanlığını yürütmüş, çeşitli uluslararası kitap ödülleri kazanmıştır.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Tarih

Kitabın ismi: Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü

Yazar: Rudi Matthee

Türkçesi: Aykut Mustak

Proje Editörü: Dr. Mehmet Yılmaz Akbulut

Kapak Görseli ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan

Son Okuma: Mehmet Selim Temel

Sayfa sayısı: 376

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

0 0 0 0 0 0
YORUMLAR

s

En az 10 karakter gerekli

HIZLI YORUM YAP

0 0 0 0 0 0

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.