Bilim insanlarından “havza bazlı çözüm” daveti

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “Sağlıklı Körfez” amacıyla düzenlediği Milletlerarası İzmir Körfez Konferansı’nın sonuç bildirgesi yayımlandı. Bildirge, Körfez’in çok katmanlı bir ekolojik krizle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, 70 yıllık kirlilik birikimine dikkat çekerek tahlilin tekil müdahalelerle değil, Gediz Havzası’nı da kapsayan bütüncül ve bilim temelli bir idare modeliyle mümkün olacağını vurguluyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde; İZSU, İZDENİZ ve İzmir Planlama Ajansı iş birliğiyle 26-28 Mart 2026 tarihlerinde Tarihi Havagazı Fabrikası’nda düzenlenen Milletlerarası İzmir Körfez Konferansı’nın sonuç bildirgesi açıklandı. Dokuz Eylül, Ege, İzmir Katip Çelebi, Manisa Celal Bayar ve İstanbul üniversitelerinden bilim insanlarının yanı sıra ABD, Çin, Japonya, Almanya, İskoçya ve Malezya’dan uzmanların katıldığı konferansın sonuç bildirgesi, İzmir Körfezi’nin artık sırf lokal değil, çok katmanlı bir ekolojik krizle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Bildirgede; ötrofikasyon, ziyanlı alg patlamaları, mikroplastik kirliliği, sediment bozulması ve biyoçeşitlilik kaybının Körfez ekosistemini tehdit ettiği vurgulandı. Bilhassa İç Körfez’de artan besin tuzu yükünün çözünmüş oksijen düzeylerinde önemli düşüşlere yol açtığı, bunun da balık vefatları ve habitat kayıplarına neden olduğu söz edildi.

“İzmir Körfezi hepimizin ortak noktası”

Konferansın sonuç bildirgesinin yakında kitapçık haline getirileceğini belirten İZDENİZ Yönetim Kurulu Lideri Dr. Işıkhan Güler, “İzmir Körfezi hepimizin ortak noktası, bir hayat kaynağı. Bu nedenle İzmir’e verilen değer pek çok çalışmayı beraberinde getirdi. Kasım 2024’te düzenlediğimiz çalıştayın akabinde bu defa milletlerarası bir konferans gerçekleştirdik. Türkiye’nin farklı üniversitelerinden ve dünyadan bilim insanları bu konferansta bir ortaya geldi” dedi.

“70 yıllık birikimi konuşuyoruz”

Körfezdeki kirliliğin uzun yıllara dayandığını vurgulayan Güler, “Yaklaşık 70 yıllık bir birikim kelam konusu. 1990’lı yıllarda alınan tedbirler ve 2000’de Çiğli Arıtma Tesisi’nin devreye girmesiyle güzelleşme sağlandı fakat kalıcı olmadı. Bugün iç Körfez’de oksijen düzeyindeki düşüş ve balık vefatları önemli boyutlara ulaştı. Ekosistem kritik eşiklere yaklaşıyor. Tabandaki birikim artık kirletici hale gelmiş durumda” diye konuştu.

“Gediz temizlenmeden Körfez temizlenmez”

Kirliliğin değerli kaynaklarına dikkat çeken Güler, “Gediz Havzası başta olmak üzere derelerden taşınan kirleticiler Körfez’e ulaşıyor. Bu; Gediz Irmağı ve Ağıl Deresi’nin Körfeze döküldüğü alanda deniz marullarının çok ve denetimsiz formda çoğalmasına neden oluyor. Çok çoğalan deniz marulları bilhassa yaz aylarında parçalanarak iç körfeze taşınıyor ve mikro alg patlamasını tetikliyor. Gediz temizlenmeden, Körfez temizlenmez. Bir kez Gediz Havzası’nın idare planının yapılması gerekiyor. Zira en büyük kirleticilerden biri burası. Ayrıyeten taban taraması ve sediment idaresi artık kaçınılmaz” sözlerini kullandı.

“En kritik başlık: izleme”

Sürecin en kıymetli ayağının izleme olduğunu belirten Güler, “Kirliliğin daima takip edilmesi için sistemler kurulmalı. Büyükşehir Belediyesi bu hususta değerli bir evreye geldi, çalışmalar sürüyor” dedi. Körfezdeki sorunun global boyutuna da dikkat çeken Güler, “Bu sorun sırf İzmir’in değil, birçok deniz ve körfezin ortak sorunu. İzmir’in bilimsel çalışmalarla örnek bir model oluşturma potansiyeli var” sözlerini kullandı. 

Körfez ekosistemi çok katmanlı tehdit altında

Sonuç bildirgesine nazaran İzmir Körfezi, uzun yıllara yayılan insan kaynaklı tesirler nedeniyle ötrofikasyon, ziyanlı alg patlamaları, mikroplastik kirliliği ve biyoçeşitlilik kaybı üzere önemli problemlerle karşı karşıya. Bilhassa iç körfezde çözünmüş oksijen düzeylerinin kritik seviyelere düştüğü, bunun da balık vefatları ve habitat kayıplarına yol açtığı belirtiliyor. Artan deniz suyu sıcaklıklarının süreci hızlandırdığı ve sistemin kritik eşiklere yaklaştığı tabir ediliyor.

Sorun: sadece kirlilik değil, birikmiş yük

Bildirgede, sorunun artık sırf kirlilik değil, yıllar içinde birikmiş kirliliğin idaresi olduğu vurgulanıyor. Taban çamurunda biriken ağır metaller ve organik kirleticilerin ekosistemi baskıladığı, sediment yapısının ise kirliliği depolayan ve tekrar yayan bir kaynağa dönüştüğü belirtiliyor.

Gediz ve dereler ana kaynak

Körfeze ulaşan kirleticilerin büyük kısmının karasal kaynaklı olduğu söz ediliyor. Gediz Irmağı ve bağlı dereler ile toplam 33 dere üzerinden taşınan tarım, sanayi ve yerleşim kaynaklı kirlilik yükünün sistemi daima baskıladığına dikkat çekiliyor.

Çözüm: kısa, orta ve uzun vadeli yaklaşım

Bilim insanları tahlilin tek bir teknikle mümkün olmadığını vurguluyor. Kısa vadede ziyanlı alg patlamalarına karşı modifiye kil ve harika oksijenlendirme, orta ve uzun vadede taban taraması, atıkların kaynağında önlenmesi ve ileri biyolojik arıtma, deniz çayırlarının yaygınlaştırılması, kabuklu canlılar ve deniz hıyarı üzere tiplerle entegre deniz ekosistemleri ile ekolojik tahliller öneriliyor. Tüm bu prosedürlerin birlikte ve kademeli uygulanması gerektiği belirtiliyor.

İzleme ve havza idaresi kritik

Körfez idaresinde daima izlemenin hayati olduğu vurgulanıyor. Gerçek vakitli bilgi sistemleri ve erken ihtar düzeneklerinin kurulması gerektiği söz ediliyor. İzmir Körfezi’ndeki sorunun sırf kıyısal değil, Gediz Havzası başta olmak üzere körfeze dökülen ırmak havzalarında havza bazlı, çok katmanlı ve kurumlar ortası iş birliğine dayalı bütüncül bir idare modeli ile çözülebileceği, merkezi idare ile mahallî idarelerin birlikte hareket etmesi gerektiği belirtiliyor.   

Çağrı: “Bir adım daha”

Bildirge, İzmir’in bilimsel çalışmalar ve altyapı yatırımlarıyla örnek bir model oluşturabileceğini vurguluyor. Körfezin korunmasının gelecek kuşaklara karşı bir sorumluluk olduğu hatırlatılarak şu ileti öne çıkarılıyor: “Sağlıklı bir Körfez için bir adım daha atma zamanı.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı