“Kendini Yeme Hastalığı”

2

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Psikolojide İçsel Otoagresyon ve Beden Odaklı Kendini Tüketme Davranışları**

Kamuoyunda “kendini yeme hastalığı” olarak adlandırılan durum, psikoloji literatüründe otoagresyon, öz-yıkıcılık, içselleştirilmiş öfke ve kendine zarar verme davranışları çerçevesinde ele alınır. Buna ek olarak son yıllarda bu tabloya sıklıkla eşlik eden tırnak yeme, tırnak eti koparma, dudak kemirme, yanak/dil çiğneme gibi davranışlar da klinik olarak önem kazanmıştır. Bu davranışlar Beden Odaklı Tekrarlayıcı Davranışlar (BFRB) kategorisine girer ve kişinin kendi beden dokusunu sistematik şekilde tüketmesi nedeniyle halk arasında “kendini yeme” metaforuyla örtüşür.

1. Otoagresyonun Psikolojik Temeli

Otoagresyon, bireyin öfke, suçluluk, utanç ve hayal kırıklığını dışa değil içe yönelttiği bir içsel saldırganlık biçimidir. Bu içe yönelmiş agresyon, bilişsel ve duygusal alanlarda kendi benliğini hedef alan bir yıkım döngüsü oluşturur.

Bu psikolojik mekanizma, BFRB davranışlarıyla birleştiğinde kişi yalnızca düşünsel düzeyde değil, bedensel olarak da kendini tüketmeye başlayabilir.

2. BFRB: Tırnak Yeme, Dudak Kemirme ve Dil/Yanak Çiğneme

Bilimsel sınıflandırmaya göre bu davranışlar şu şekilde adlandırılır:

• Onikofaji: Tırnak yeme
• Dermatofaji: Tırnak kenarındaki deriyi koparma/çiğneme
• Cheilophagia: Dudak içi veya dışını ısırma/kemirme
• Morsicatio buccarum / linguarum: Yanak içi veya dili tekrarlayıcı şekilde çiğneme

Bu davranışların ortak noktası, kişinin gerginlik, kaygı, öfke veya utanç duygularını regüle edebilmek için kendi bedenine yönelmesidir. Ruhsal agresyon, bedensel bir çıkış yolu bulur.

BFRB davranışlarının psikolojik mekanizmaları:

• Yoğun duygusal gerginlikte geçici rahatlama sağlama
• Duygu düzenleme bozukluklarında “öz-sakinleştirme” girişimi
• Kaygı ve stres bağlamında otomatikleşmiş davranış döngüleri
• Kendini cezalandırıcı ve otoagresif örüntülerle birleşme
• Utanç–rahatlama–pişmanlık şeklinde yinelenen döngü

Bu nedenle hem klinik literatür hem de halk dili açısından bu davranışlar, metaforik “kendini yeme hastalığı”nın bedensel tezahürleri olarak görülmektedir.

3. Otoagresyon ve BFRB Arasındaki Bağ

Araştırmalar, otoagresif bilişsel yapıya sahip bireylerde BFRB davranışlarının daha sık görüldüğünü göstermektedir. Buna göre:

• İçsel eleştirinin yoğun olduğu bireyler, bedenlerine yönelen mikro-damage davranışları geliştirebilir.
• Kişi fiziksel acıyı, psikolojik acıdan daha “yönetilebilir” bulduğu için ağırlığı bedene verebilir.
• Öz-değer düşük olduğunda disiplin ve kontrol duygusu tırnak veya dudak üzerinde kurulabilir.

Yani “kendini yeme hastalığı” sadece metaforik bir ruhsal çöküş değildir; bazı bireylerde beden yüzeyinde gerçek, tekrarlayıcı, oto-yıkıcı davranışlarla birleşir.

4. Klinik Sonuçlar

Otoagresyon + BFRB birlikteliği:

• Depresyon,
• Travma sonrası stres bozukluğu,
• Sınırda kişilik örüntüsü,
• Kaygı bozuklukları,
• Obsesif-kompulsif spektrum bozuklukları

gibi durumlarda daha yoğun görülmektedir. Bu davranışlar ilerledikçe enfeksiyon riskleri, kalıcı doku hasarı ve sosyal çekilme gibi sonuçlar ortaya çıkabilir.

5. Tedavi: Beden ve Zihin Arasında Köprü Kurmak

Otoagresyon ve BFRB birlikte ele alındığında tedavi bütüncül olmalıdır:

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) – BFRB protokolleri

• Alışkanlık tersine çevirme eğitimi (HRT)
• Uyaran kontrolü
• Duygu düzenleme becerileri

• Şema Terapi

• Kişinin cezalandırıcı iç sesini yeniden yapılandırma
• Öz-şefkat kapasitesini güçlendirme

• Duygu Düzenleme ve Mindfulness Yaklaşımları

• Duygusal gerginliği bedene yöneltmeden tolerans geliştirme
• Bedensel farkındalık artırma

• BFRB’ye özgü davranış izleme teknikleri

• Tetikleyici durumları belirleme
• Zihinsel gevşeme teknikleri
• Alternatif davranışlar geliştirme (kinaesthetic substitutes)

Doğru destekle birey, hem zihinsel hem bedensel düzeyde süregelen kendini yeme döngüsünü durdurabilir; bedenini ve ruhunu koruyan sağlıklı bir öz-yönetim geliştirebilir.