Sağlıklı birey olma, ruh ve beden sağlığımızın dengesi, sağlıklı iletişim kurma gibi bir çok konuda defalarca yazılar paylaşmış olabilirim. Bugün de  Cambridge Sözlüğü‘ne göre 2025 yılının kelimesi üzerine birkaç şey paylaşmak  istedim. Hem literatürde yer alan hem de kendi görüşlerimin harmanlandığı bu yazıda kavramımız; Parasosyal; “Bir kişinin tanımadığı ünlü bir kişi, bir kitap, film, dizi vb.’deki bir karakter veya yapay zekaya karşı hissettiği yakınlığı” ifade ediyor.

“Parasosyal” kelimesinin 2025 yılının sözcüğü seçilmesi sizce  tesadüf mü? Hayır dgital bağımlılığın madde bağımlılığı kadar tehlikeli olduğu bu çağda, Bu kavram, modern insanın dijital çağda yalnızlık, aidiyet ve kimlik arayışına verdiği karmaşık bir yanıtı bizlere veriyor. İster ünlü bir sanatçının  evlilik haberine sevinen bir hayran, ister yapay zeka ile dertleşen bir kullanıcı olun, parasosyal dinamikler günlük hayatımızın sessiz bir parçası haline geldi. Kritik olan, bu tek yönlü bağların, gerçek, karşılıklı ve besleyici insan ilişkilerinin yerini almasına izin vermemek ve dijital dünyanın sunduğu bu “yakınlık illüzyonu” ile sağlıklı sınırlar içinde etkileşim kurabilmektir.

Psikolojik Temeller ve Tanım

Kavramın kökeni 1956 yılına, iletişim bilimciler Donald Horton ve Richard Wohl’un televizyon izleyicilerinin ekrandaki karakterlerle kurduğu tek yönlü bağları tanımlamasına dayanır. Psikolojik açıdan bu ilişki, çoğunlukla şu temel ihtiyaçlardan beslenir:

· Yalnızlık ve sosyal ihtiyaçlar: Yalnız hisseden bireyler, medya karakterleri aracılığıyla bir bağ ve yakınlık hissi geliştirebilir.

· Aidiyet ihtiyacı: İnsanlar, kendilerini bir topluluğun parçası hissetme ihtiyacıyla, aynı kişiyi takip eden diğer hayranlarla birlikte bir aidiyet duygusu geliştirebilir.

· Benlik saygısı: Düşük özgüvene sahip bireyler, hayranı oldukları kişiyi idealize ederek veya onun başarılarıyla özdeşleşerek kendilik algılarını güçlendirmeye çalışabilir.

Sağlıklı Bir İlişki mi, Risk mi?

Parasosyal ilişkiler, başlangıçta masum bir hayranlık veya eğlence olarak başlayabilir. Ancak, özellikle aşağıdaki belirtiler gözlemlendiğinde, kişinin psikolojik sağlığı ve gerçek sosyal ilişkileri için risk oluşturabilecek bir bağımlılığa dönüşebilir:

Uyarı İşaretleri

· Sosyal medya takıntısı: Ünlünün paylaşımlarını sürekli kontrol etme, bildirimler için tetikte olma.

· Gerçek ilişkilerin ihmal edilmesi: Kendi sosyal yaşamını, sorumluluklarını geri plana atma.

· Aşırı kişiselleştirme: Ünlüyle gerçekten konuşuyor, onu tanıyormuş gibi hissetme.

· Zorlayıcı davranışlar: Sürekli mesaj atma, hediye gönderme, özel hayatın sınırlarını ihlal etme çabaları.

· Sahiplenme ve kıskançlık: Ünlünün diğer hayranları veya sosyal çevresine karşı öfke duyma.

Bu noktada aşırıya kaçan parasosyal ilişkiler, duygusal bağımlılık, sosyal izolasyon, benlik saygısında bozulma ve takıntılı davranışlara yol açabilir.

 Yapay Zeka: Parasosyalliğin Yeni Sınırı

Kavramın 2025’te öne çıkmasının bir diğer önemli nedeni, yapay zeka sohbet botlarıyla (ChatGPT gibi) kurulan ilişkilerdir. İnsanlar, bu sistemlerle duygularını paylaşmak, tavsiye almak ve sohbet etmek için zaman geçirdikçe, ona karşı bir yakınlık ve bağ hissedebiliyor. Ancak, yapay zekanın gerçek bir empati veya karşılıklılık kuramayacağı gerçeği, bu ilişkilerin etik boyutları ve psikolojik riskleri hakkında yeni endişeleri ve tartışmaları beraberinde getiriyor.

Her konuda olması gereken denge bozulup aşırılığa uzandığında bireyin ruhsal dengesini bozduğu gibi daha fazla izole olmasını iletişimin tek taraflı ve sağlıksız devam etmesine sebep oluyor. Ulaşılabilir ruh sağlığı uzmanları ve alanların azalması da bireyleri anlık mutluluk, ilgi ve kısa süreli anlaşıldığını hissetmek gibi duygularla sosyal medyaya vb. medya içeriklerine sürüklediğini de gözardı edemeyiz. Benlik saygınızın geliştiği, yalnızlığın bilinçli tercih olduğu ve dengede devam edebildiği, ait olduğunuzu hissettiğiniz, zorunlu uyum sağlamak zorunda olmadığınız ,sağlıklı iletişim ile