Alzheimer’da erken teşhis, hasta kadar bakım veren için de önemli!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dünyada 55 milyon insan demansla yaşarken, bu bireylerin yaklaşık dörtte üçünün teşhis almadığı belirtiliyor. Alzheimer’s Disease International’ın (ADI) 2026 Dünya Alzheimer Ayı için belirlediği “Ne kadar erken bilirseniz, o kadar fazlasını yapabilirsiniz” teması, erken teşhisin tedavi, bakım ve takviye süreçlerindeki önemine dikkat çekiyor.

Üsküdar Üniversitesi Öğretim Üyesi, Türkiye Alzheimer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Öğr. Üyesi İdil Arasan Doğan, 21 Eylül Dünya Alzheimer Farkındalık Günü münasebetiyle erken teşhisin ehemmiyeti, tanıyı geciktiren toplumsal etkenler ve bakım verenlerin desteklenmesine ait değerlendirmelerde bulundu.

Dr. Öğr. Üyesi İdil Arasan Doğan, teşhisin gecikmesinde tıbbi etkenlerin yanı sıra toplumsal sebeplerin de rol oynadığını belirterek, kıymetsiz görülen belirtilerde bile değerlendirmenin ertelenmemesi gerektiğini vurguladı.

Uzun yıllardır demansla yaşayan bireyler ve ailelerine yönelik takviye faaliyetlerinde yer alan Dr. Öğr. Üyesi İdil Arasan Doğan, alandaki en yaygın yanılgının demansın yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak görülmesi olduğunu belirtti.

Dr. İdil Arasan Doğan, “Demans, yaşlanmanın olağan bir kesimi değildir; ilerleyici bir beyin hastalığıdır. Belirtilerin ne vakit fark edildiği hem hastalığın idaresini hem de ailenin ahenk sürecini direkt tesirler.” dedi.

Tanının ertelenmesi, bakım ve dayanak süreçlerini de geciktiriyor

Tanının sırf hastalığın isminin konulması manasına gelmediğini belirten Dr. Öğr. Üyesi İdil Arasan Doğan, tedavi, bakım ve dayanak süreçlerinin planlanabilmesi açısından da değerli bir başlangıç olduğunu söz etti.

Tanının ertelenmesinin arkasında sıklıkla “Bilinmesi neyi değiştirir?” niyetinin bulunduğunu aktaran Arasan Doğan, “Oysa erken teşhisin somut kazanımları bulunuyor. İlaç tedavisi, kişinin fonksiyonelliğinin en yüksek olduğu evrede başlatılabiliyor. Kişi; nerede yaşayacağı, bakımının nasıl düzenleneceği ve kendisini ilgilendiren öbür kararlar bakımından sürece daha fazla katılabiliyor. Aile, süreci hazırlıklı biçimde yönetebiliyor; kaybolma ve düşme olayları önlenebiliyor ve hastane yatışlarının sıklığı da azalıyor.” diye konuştu.

Her unutkanlık demans manasına gelmiyor

Ailelerin en çok zorlandığı bahislerden birinin yaşa bağlı unutkanlık ile kıymetlendirme gerektiren belirtileri ayırt etmek olduğunu tabir eden Arasan Doğan, “Anahtarın nereye konulduğunu unutmak yaşla açıklanabilir; anahtarın ne işe yaradığını unutmak açıklanamaz. Randevu gününü karıştırmak olağandır; birebir soruyu on dakika içinde üç sefer sormak değildir. Bir sözcüğü anımsamakta zahmet çekmek beklenebilir; cümleyi yarıda bırakıp sözcüğü hiç bulamamak beklenmez. Ya da yabancı bir semtte yön sormak sıradandır ve ama bilinen bir sokakta yolu kaybetmek üzerinde durulması gereken bir belirtidir.” biçiminde konuştu.

“Alzheimer utanılacak bir hastalık değildir”

Tanının önündeki manilerin her vakit tıbbi olmadığını belirten Arasan Doğan, dehşet ve damgalanmanın başvuruyu geciktirebildiğine dikkat çekti. Alzheimer’s Disease International’ın (ADI) bilgilerine değinen Arasan Doğan, “ADI’nin datalarına nazaran bakım verenlerin yüzde 35’i ailesindeki demans teşhisini etrafından gizliyor; demansla yaşayan bireylerin ve yakınlarının yüzde 46’sı teşhisin önündeki pürüz olarak kaygı ve damgalanmayı gösteriyor. Demansla yaşayan bireylerin yüzde 88’i ayrımcılığa uğradığını belirtirken, sıhhat ve bakım profesyonellerinin yüzde 65’i demansı olağan yaşlanmanın bir modülü olarak pahalandırıyor.” tabirinde bulundu.

Damgalanmanın teşhis sürecini yıllarca geciktirebildiğini söz eden Arasan Doğan, “Alzheimer utanılacak bir hastalık değildir. Kimsenin ihmalinin sonucu değildir; kişinin karakteri, iradesi ya da ömür biçimiyle açıklanamaz.” dedi.

Değiştirilebilir risk faktörlerine dikkat!

Demans riskini azaltmaya yönelik çalışmaların kıymetine de değinen Arasan Doğan, “Lancet Demans Komisyonunun tanımladığı 14 değiştirilebilir risk faktörü, demans hadiselerinin yüzde 45’e kadarının önlenebileceğine işaret ediyor. Bu faktörler arasında düşük eğitim seviyesi, işitme kaybı, yüksek LDL kolesterol, depresyon, kafa travması, fizikî hareketsizlik, diyabet, sigara kullanımı, hipertansiyon, obezite, aşırı alkol tüketimi, toplumsal izolasyon, hava kirliliği ve tedavi edilmemiş görme kaybı yer alıyor. Buna rağmen her dört bireyden biri demans için yapılabilecek bir şey olmadığını düşünüyor.” diye konuştu.

Bakım verenin de takviyeye muhtaçlığı var

Demansta müdahale alanının sırf hastayla hudutlu tutulmaması gerektiğini vurgulayan Arasan Doğan, “Bakım veren, bakım sürecinin destekçisi değil, başlı başına bir müdahale amacıdır. Yükü ölçülebilir, riski evvelce görülebilir ve yapılandırılmış bir programla azaltılabilir.” biçiminde konuştu.

Tükenmişlik seviyesi yüksek bakım verenlerin kronik gerilim, öfke, suçluluk ve çaresizlik yaşayabildiğini belirten Arasan Doğan, bu tablonun vakit içinde tahammülsüzlüğe ve istem dışı ihmale dönüşebildiğine dikkat çekti. Arasan Doğan, bakım verene yönelik psikoeğitim ve ruhsal takviye programlarının hastanın bakım kalitesini de direkt koruduğunu söz etti.

“Erken teşhis bir son değil, bir başlangıçtır”

Tanıyla birlikte bakım verenin de desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Arasan Doğan, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Erken teşhis bir son değil, bir başlangıçtır; fakat bu başlangıç sadece hastanın değildir. Teşhis anında hastalığı onunla birlikte üstlenen bir bakım veren de vardır ve o kişi yalnız bırakıldığında sürecin tamamı kırılganlaşır. Demansta bugün iyileştiremediğimiz şeyin yanında, güçlendirebildiğimiz bir taraf her vakit bulunur: bakım verenin kendisi. Orada yapılabilecek çok şey vardır.” 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı