Altın Portakal Dünyanın Vicdanı Oldu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali, “Kökler, Işık ve Kamera” adlı özel kısmıyla dünyanın yaralı coğrafyalarını sahneye taşıdı.

63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali sinema sanatının sorumluluk şuuruyla bu yıl “Kökler, Işık ve Kamera” adlı özel bir kısım oluşturdu ve dünyanın en acil tahlil bekleyen coğrafyalarından kıssalarını anlatan sinemacılarla dayanışmasını gösterdi.  

İran, Lübnan, Ukrayna ve Filistin’den sinemacıların yapıtlarına yer verilen kısımdaki birinci gösterimler bugün Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Perge Salonu’nda gerçekleştirildi. Gösterimlerin akabinde ise sinema grupları seyircilerin sorularını cevapladı. 

Yasmin El- Masrî: Filmi çekerken tarih yazdığımızı biliyorduk

Dünya çapında büyük yankı uyandıran, Annemarie Yasir’in yönettiği ve oyuncularından Yasmin El-Masrî’nin de şenlikte Uluslararası Jüri üyesi olduğu “Filistin 36”nın (Palestin 36) gösteriminin akabinde Yasmin El-Masrî, hislerini şu sözlerle paylaştı: 

“Dürüst olmak gerekirse bu sinemanın sürdürdüğü seyahat ve gördüğü hayat karşısında hayrete düşmüş durumdayım. Zira sinemanın galasını bir yıl evvel, geçen eylül ayında yaptık. Arkasında hiçbir sinema stüdyosu, hiçbir büyük bütçeli pazarlama takımı olmadan sırf gerçek şeyi yaptığımıza dair inancımızla Filistin’den çıkan bu türlü bir sinemanın buralara geldiğini görmek inanılmaz. 

Bu sinemanın aslında Filistin’de çekilmesi planlanmıştı ancak tam çekimlere başlamak üzereyken tüm dünyanın gözü önünde Gazze kanamaya başladı. Ortada hiçbir planımız olmadan öylece beklemek zorunda kaldık. Yaklaşık altı ay bekledik ve akabinde tüm yapımı Ürdün’e taşıdık. Her gün işe gittik zira elimizden gelen tek şeyin bu olduğunu biliyorduk. Şayet Gazze’de değilseniz, hayatta kalmak için uğraş eden bir Filistinli olarak Gazze sonlarında bulunmuyorsanız, işinize gitmek ve Filistin’i de yanınızda götürmek zorundaydınız. Biz de tam olarak bunu yaptık. Oyuncular, ses grubu, ışık grubu; bu sinemanın modülü olan herkes tarih yazdığımızın farkındaydık. Zira dünyaya ‘neden’ini anlatıyorduk: Bugün telefonlarınızda sebep bir soykırımı izlediğinizi, sebep çocukların cansız vücutlarını ve çocuklarının vücutlarına sarılan anneleri izlediğinizi anlatıyorduk. Dünya ise yalnızca izliyor, buna imkan tanıyor, ticarâ mutabakatlar müzakere ediliyor. İşte bu insanlık dışı durum; insanı, bir tahlil ya da bir anlayış, anlamayı sağlayacak bir bilgi aramaya itiyor. Bana nazaran bu sinema, anlamanızı sağlayacak ögelerden biri. 

İnsanlıktan çıkarma süreci 1936’da başladı; Filistin toprakları ve Filistinliler’in vücutları üzerindeki İngiliz mandası periyodunda başladı. Bugün yaşananlarsa sadece bunun bir yankısı, bir uzantısı. Bu filmi size sunmak benim için sıradan bir gösterimden çok daha öte. Ben asıl sizin neler hissettiğinizi, neler düşündüğünüzü merak ediyorum. Zira bu benim hayatım. Dünyayı dolaşıp Filistin 36’yı anlatıyorum, bu türlü bir periyotta Filistinli olmanın nasıl bir his olduğunu anlatıyorum. Ancak buraya gelmeniz ve bu filmi izlemek istemeniz benim için dünyalara bedel. Size çok minnettarım, aranızda bulunmaktan onur duydum. Teşekkür ederim”

Kadınlara hürmet duruşu: Ne Ses Ne Seda

Dünya’da birinci gösterimini Altın Portakal’da yapan “Ne Ses Ne Seda”, gerçek bir öyküden esinlenen bir sinema. İran ile İsrail arasında Haziran 2025’te yaşanan ve 12 Gün Savaşı olarak anılan çatışmalar sırasında bombaların yağdığı Tahran’da Alzheimer hastası anneannesine bakmaya çalışan bir torunun gerçek öyküsünden yola çıkan ve kurmaca ile gerçekliğin iç içe geçtiği sinema hakkında direktör Yazdan Tebrizîşunları söyledi: 

“Hikâyenin büyük bir kısmı gerçekti. Belgeselin nerede bitip kurgunun nerede başlayacağı yahut ikisinin birbirine nerelerde, nasıl karışacağına daima sinema grubuyla konuşarak karar verildi. Kurguyla gerçeklik arasındaki bulanıklık, bu sebeple filmi çekerken kendi hayatımda da devam etti. Bu sinema, bayanlara bir hürmet duruşudur”

“Bizi ayakta tutan, sinemaya duyduğumuz bu devasa aşktır”

Amirali Nevaî’nin yönettiği “Gün Işığı Ekspresi” (Sunshine Express) de AKM Perge Salonu’nda sinemaseverlerle buluştu. Gösterimin akabinde direktör, soruları cevapladı. 

Nevaî; birinci olarak sinemasını, yedi bireye adamak istediğini lisana getirdi: “Bu filmi, İran halkının yaşadığı derin tükenmişliğe, bıkkınlığa ve İran sinemasında çalışırken intihar eden yedi şahsa adamak istiyorum. Şu an İran’da hayat öylesine boğucu ki ben şahsen üç çok yakın arkadaşımı kaybettim; tıpkı sinemanın finalinde intihar eden adama misal halde onlar da intihar etti. Bu yüzden bu filmi, İran’da sinema dalında çalışıp kendi hayatına son veren o hoş insanlara adıyorum”

Filmi, iki yıl evvel, şimdi savaş yokken çekmeye başladığında herkesin kendisine “Neden bunun bir savaş olduğunu düşünüyorsun? Filmde sebep bir savaş olsun ki?” dediğini aktaran direktör, “Ama hissettiğim tam olarak buydu ve tuhaf bir şekilde, filmi bitirdikten altı ay sonra büyük bir savaş patlak verdi” dedi. Direktör ayrıyeten savaşla birlikte, İran idaresince takip edilmemek için, stüdyo olarak kiraladıkları deponun da yerle bir olduğunu ekledi. 

Rotterdam Film Festivali’nde büyük ödül için yarışan ve dünyada pek çok şenlikte gösterilen sinemanın büsbütün bağımsız olarak ve kendi kaynaklarıyla çekildiğini belirten Nevaî, “Bu sinema büsbütün arkadaşlarımın parasıyla yapıldı. Bir gün bir sinema seansında hepsi yanıma gelip “Dün gece beraberdik ve senin bir sonraki projene yatırım yapmaya karar verdik. Yeni bir projen var mı?” dediler. ‘Evet’ dedim. Yani bütçenin tamamı arkadaşlarımın özel parası” diye konuştu.

Seyircilerden gelen; bütün bu maddi imkânsızlıklar ve siyasî kısıtlamalar içinde İran sinemasının güçlü eserler çıkarabilmesindeki kaynağın ne olduğu sorusunu cevaplamaya ise direktör; “İran, dünyada sinemayla tanışan dördüncü ülkedir” bilgisini vererek başladı. Direktör, kelamlarını şöyle sürdürdü: 

“İran’da çok esaslı ve güçlü bir sinema geleneği var. Ayrıyeten Asya sinemasındaki birinci Yeni Dalga akımlarından biri de İran’da ortaya çıktı. Kiyarüstemî’ne Amir Nadirî’ye çok şey borçluyuz. Biz yeni kuşak sinemacılar ise sinemalarımızı nitekim bağımsız yapmaya ve resmî makamlardan hiçbir fon ya da maddi dayanak almamaya karar verdik. Zira o parayı kabul ederseniz propaganda sinemaları çekmek zorundasınız. Önünüze açık çek koyup ‘İstediğin sayısı yaz, imzalayalım’ diyebiliyorlar; benim de başıma geldi bu. Ancak biz bunu kabul etmemeyi seçtik. Yola devam etmenizi sağlayan tek güç; sinema tutkusu. Bu tutku olmasa bizden geriye ne kalırdı; bilmiyorum. Bizi ayakta tutan şey, imaj üretmeye duyduğumuz bu devasa aşktır; bizim görsel dünyaya bağlılığımız, saf bir tutkudur”

“İstediğimiz sinemayı yapmak için bağımsız olmaktan diğer deva yok”

“İki Kere Yaşamak, Üç Kere Ölmek” (Living Twice, Dying Third) sinemasının gösteriminden sonra sinema takımından Umran Haşimî ile Alirıza Haydarî Rad seyircilerin karşısına çıktı ve direktör Kerim Lakzâde’nin yazılı iletisini okudu. Direktör, bildirisinde sinema hakkında şu bilgileri paylaştı: 

“Bu filmi İran’da bağımsız olarak yaptık. Bir yıl boyunca dört farklı devirde çekildi. İran’da sinema yapma halimiz çok kolektif; bu filmi arkadaşlarımızla birlikte yaptık. Bunun yalnızca İran’da değil dünyanın birçok yerinde de nispeten az olduğuna inanıyoruz. Fakat kendi sinemalarımızı yapmak ve sevdiğimiz sinema tipini ekrana taşımak istiyorsak bu formda çalışmaktan diğer çok az alternatifimiz olduğunu düşünüyoruz. Grubumuz yalnızca on şahıstan oluşuyor. Çekimler sırasında her kişi birkaç farklı sorumluluk üstleniyor. Birisi; kamera önünde olması gerektiğinde oyunculuk yapıyor, kamera arkasında ise yapıma, teknik işlere, set dizaynına, ışıklandırmaya ve hatta takım için yemek pişirmeye yardımcı oluyor. 

Başörtüsü problemi de bir diğer örnek. İran’daki yetkililerden bu biçim bir sinema için sinema üretim müsaadesi alamıyoruz zira bayanların başörtüsüz göründüğü bir sinema yapmamıza müsaade vermezler. Lakin bu bizim ömür şeklimiz değil ve kendi hayatlarımızın yahut öykülerimizin dünyasında yaşayan insanların hayatlarının gerçekliğini yansıtmıyor. Bu yüzden filmi bağımsız, saklı ve başörtüsüz yapmaya karar verdik. Bu, tasvir etmek istediğimiz gerçekliğe sadık kalma yöntemimizdi. 

Her çekim gününden sonra birlikte oturup o günkü imgeleri izledik. Her şeyi tartıştık; sinemanın nasıl şekillendiğini, oyunculukların nasıl işlediğini ve kıssanın hangi yöne gitmesi gerektiğini. Örneğin sinemada Alirıza’nın canlandırdığı karakter de bu süreçte ortaya çıktı. O sırada Alirıza manzara direktörlüğünde yardımcı oluyordu”

“Melekler Diyarı” (The Land of Angels) ise Gazze’yi çocukların gözünden anlatan bir üretimdi. Filmin imalcisi İlahe Nevbaht, yaşananları çocukların gözünden anlatmayı da ana karakterin bir öğretmen olmasını da özellikle tercih ettiklerini söyledi: 

“Biz mevzuyu askerî ya da politik bir çerçeveden değil direkt çocukların dünyasından ve büsbütün insanî bir açıdan ele almayı amaçladık. Ana karakteri de şuurlu olarak bir öğretmen yaptık. Çünkü çocuklara dirençli olmayı, güçlü kalmayı ve olumlu düşünmeyi fakat bir öğretmen aşılayabilir. Bu mücadeleyi ve direnci gelecek kuşaklara aktarabilecek en hakikat figür, bir öğretmendi”

Nevbaht, Batı dünyasına ulaşabilmeyi önemsediklerini lisana getirerek sinemanın yakında Barselona’da gösterim yapacağını ayrıyeten İran’ın OSCAR adayı olmasının planlandığını lisana getirdi.

Kökler, Işık ve Kamera bölümü kapsamında uzun metrajlı sinemaların yanı sıra kısa sinema gösterimleri de vardı. Gösterim sonrası söyleşiye; “Bir Gün Çocuk” sinemasının imalcisi Ana Maria Pirvan, “Haniye” filminin yönetmeni Ali Andarz ve “Nasaz” filminin yönetmeni Vahid Mezrae katıldı. 

Yapımcı Ana Maria Pirvan, “Bir Gün Çocuk” sinemasının aslında uzun metraj sinema çekimine hazırlık emeliyle yapılmış bir sinema olduğunu ama Berlinale’de En İyi Kısa Film mükafatını kazandıklarını söyledi. “Haniye”nin yönetmeni Ali Andarz ise maksadının, sırf İran’a has bir sorun olarak kalmayacak, kozmik bir kıssa anlatmak istediğini, bu emelle bir çocuğun tek başına büyük işlere kalkışmasını, cüretini ve bunun, ailesi üzerindeki tesirini gösteren bir sinema yaptığını lisana getirdi. “Nasaz” sinemasında başrolün, kendisini yalnızca ıslıkla tabir etmesinin nedeni sorulan direktör Vahid Mezrae ise bunu, şu halde cevapladı: “Senaryoyu birinci yazdığımda ana karakter hiç konuşmuyordu. Geliştirme kademesinde onun diyalog kurmak yerine sırf ıslık çalarak kendini tabir eden biri olmasına karar verdim. Aslında sinemanın başından itibaren bunun görsel ipuçlarını yerleştirdim, Kutusunun üzerindeki çiçek ve kuş motifleri, meskendeki kafes ve pencere ayrıntıları daima bunun birer simgesiydi. Karakteri adeta bir kuşa benzettim, sözlerle konuşmuyor, ıslık çalıp müzik söyleyerek var oluyor”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı