100 yıllık kalıplar tekrar iz bırakıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Basmane’ye ismini veren basmacılık geleneği tekrar canlandı. Ahşap baskı kalıplarıyla kumaşlara desen basan çocuklar, Avrupa’nın yıllarca sırrını çözmeye çalıştığı İzmir kırmızısının öyküsüyle tanıştı.

Bir vakitler İzmir’in ticaret hayatına yön veren, Avrupa’nın sırrını çözmek için peşine düştüğü İzmir Kırmızısı renginin üretildiği Basmane’de, yüz yıllık bir gelenek tekrar hayat buluyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı’nda kurulan Basma Kalıp Deneyim Atölyesi’nde çocuklar, kente ismini veren basmacılık kültürüyle tanışıyor. Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürlüğü’nde vazife yapan heykeltıraş Caner Çoban’ın klâsik teknikle ürettiği ahşap kalıplar ile kumaşlara desen basan çocuklar hem eğleniyor hem de Avrupa’nın bir devir peşine düştüğü İzmir kırmızısının öyküsünü öğreniyor. Kıssa ise tekrar birebir müdürlük bünyesinde misyon yapan restoratör Büşra Kaya tarafından masallaştırılarak çocuklara anlatılıyor.

Çocuklarla başlayan yolculuk

İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı’na bağlı Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Müdürlüğü tarafından yürütülen proje, Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı iş birliğiyle hayata geçiriliyor.

Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürü Ayşegül Güngören, Basmane’ye ismini veren basmacılık geleneğini yine aktüel hayatla buluşturmak gayesiyle yola çıktıklarını belirtti. Tarihi bir konağın içerisinde oluşturulan tecrübe atölyesinde çocukları kültürel mirasla direkt buluşturduklarını tabir eden Güngören, “Bir kültür mirasını yaşatmanın en tesirli yolu onu deneyimlemekten geçiyor. Çocuklar dokunarak, hissederek ve üreterek öğreniyor. Bu sebeple çalışmalara bilhassa çocuklarla başladık. Çocukların heyecanı annelere ve ailelere de ulaşıyor. Şimdiden yetişkinlere yönelik çalışmalar için talepler almaya başladık. Yakın vakitte farklı yaş kümelerine yönelik etkinlikler de düzenlemeyi planlıyoruz. Atölye çalışmaları ise birinci olarak meslek yüksekokulu öğrencileriyle başladı. Evvel öğrencilerle çalışarak bu kültürün nasıl aktarılabileceğini gözlemledik. Daha sonra çocuklarla devam ettik. Şimdi ise bu tecrübelerden yola çıkarak İzmir’e has yeni dizaynların ve üretimlerin ortaya çıkabileceğini görüyoruz” tabirlerini kullandı.

Tarihi kalıplar tekrar hayat buluyor

Atölyede kullanılan baskı kalıpları da İzmir’in kültürel hafızasının değerli kesimlerini oluşturuyor. Güngören, kullanılan kalıpların büyük kısmının İzmirli basma ustası Ahmet Hepdoğru’nun atölyesinde kullanılan özgün örneklerden üretildiğini söyledi. Bu kalıpların Hepdoğru ailesinin desteğiyle Dokuz Eylül Üniversitesi arşivine kazandırıldığını belirten Güngören, “Yaklaşık 100 yıllık geçmişe sahip bu kalıplar, İzmir’in üretim kültürünü anlatan çok değerli miraslar. Bugün onları tekrar kullanarak geçmişle gelecek arasında bir köprü kuruyoruz. Kültürel mirasın yaşaması için üretilmesi gerekiyor. Üretim bir ülkenin kalkınması açısından da değerli. Bu sebeple geçmişteki bilgi ve birikimi bugünün üretim anlayışıyla buluşturmayı hedefliyoruz” diye konuştu.

Üniversiteler ve tasarımcılarla yeni üretimler hedefleniyor

Atölyenin ilerleyen süreçte daha geniş bir üretim ağına dönüşmesini hedeflediklerini anlatan Güngören, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve tasarımcılarla yeni iş birlikleri planladıklarını söyleyerek, “Öncelikle insanların burasını tanımasını ve yaşayan bir tecrübe alanı olduğunu görmesini istiyoruz. Şimdi ise bu tecrübelerden yola çıkarak İzmir’e has yeni dizaynlar ve üretim modellerinin geliştirilebileceğini görüyoruz.” dedi.

Avrupa’nın peşine düştüğü renk: İzmir kırmızısı

Atölyede sadece baskı teknikleri değil, İzmir’in dünyaca tanınan dokumacılık geçmişi de anlatılıyor. Bunların başında ise “İzmir kırmızısı” ile ilgili öykü geliyor. İzmir kırmızısının 19. yüzyılda Avrupalıların elde etmek için büyük uğraş harcadığı özel bir renk olduğunu anlatan Güngören, “Bu renk Ege Bölgesi’nde yetişen kızıl kök bitkisinden elde ediliyor. Lakin kumaşa uygulanabilmesi için yaklaşık 36 farklı süreçten geçmesi gerekiyor. Son derece zahmetli bir süreç” dedi.

Güngören, bir vakitler Vasıf Çınar Meydanı’ndan denize kadar uzanan ve etrafında boya atölyelerinin bulunduğu Boyacı Deresi’ni hatırlatarak, İzmir kırmızısının bu güzergâhta yer alan atölyelerde üretildiğini söyledi. Güngören, “Avrupa ülkeleri bu rengin sırrını öğrenebilmek için İzmir’e uzmanlar gönderdi. Osmanlı arşivleri ve Avrupa kaynakları bunu açıkça ortaya koyuyor. İzmir kırmızısı ya da Türk kırmızısı uzun yıllar boyunca memleketler arası bir marka bedeli taşıdı” diye konuştu.

Bir bardak su için girdiler, atölyeden ayrılmak istemediler

Atölyeye katılan 9 yaşındaki Rümeysa Kurt ise aktiflikle tesadüfen tanıştığını anlattı. Arkadaşlarıyla mahallede oyun oynarken tarihi konağın önüne geldiklerini söyleyen Kurt, “Susamıştık. İçeri girip su istedik. Sonra burada aktiflik olduğunu öğrendik. Bize örnekler gösterdiler, çok güzelimize gitti” dedi.

Daha evvel basma kalıp baskısını hiç görmediğini belirten Kurt, “Burada birinci kere öğrendim. Baskı yapmayı çok sevdim. Kumaşın üzerinde çiçek desenleri yaptım. Yaptığım baskıyı meskene götürüp bir yastık kılıfına dönüştürmek istiyorum. Tekrar gelmek isterim” diye konuştu.

Basmane’nin hafızası geleceğe taşınıyor

Basmane semti, ismini bölgede faaliyet gösteren basma üretim atölyelerinden alıyor. 18. ve 19. yüzyıllarda İzmir’in ticaret hayatında kıymetli bir yere sahip olan basmacılık, kentin Avrupa ile kurduğu ticari bağlarda de kıymetli rol oynadı. Bölgede faaliyet gösteren atölyeler ve boya üretim merkezleri, İzmir’i devrin değerli dokumacılık merkezlerinden biri haline getirdi. Bugün tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı’nda sürdürülen çalışmalar ise sırf unutulmaya yüz tutmuş bir zanaatı değil, İzmir’in üretim hafızasını da yeni nesillerle buluşturuyor. Çocukların ellerinde yine hayat bulan baskı kalıpları, Basmane’ye ismini veren kültürü geleceğe taşıyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı