Yaşlılık siyasetleri bakım odaklı olmaktan çıkmalı!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Sıhhat Bilimleri Enstitüsü Toplumsal Hizmet Anabilim Kısmı bünyesinde hazırlanan yüksek lisans tezi, İstanbul Kadıköy’de yaşayan 65 yaş ve üzeri bayanların “yerinde yaşlanma” tecrübelerini çok boyutlu bir perspektifle ele aldı. Dr. Öğr. Üyesi Yüksel Bekaroğlu Doğan danışmanlığında, Elif Berber Tiryakioğlu tarafından hazırlanan “Yaşlı Bayanların Yerinde Yaşlanma Tecrübeleri ve Değişen Muhtaçlıkları: İstanbul Kadıköy Örneği” başlıklı tez, yaşlılığı sırf sıhhat ve bakım ekseninde değil; mesken, mahalle, aidiyet, güvenlik ve bağımsızlık bağlamında kıymetlendirdi.

Yaşlılığı ömrün içinden okumak tezin en güçlü yönü

Çalışmayı akademik ve toplumsal açıdan değerli bulduğunu belirten Tez Danışmanı Dr. Öğr. Üyesi Yüksel Bekaroğlu Doğan, “Çalışma, yaşlılığı sırf sıhhat meseleleri ya da bakım gereksinimi üzerinden pahalandırmıyor; konut, mahalle, komşuluk bağları, aidiyet duygusu, güvenlik hissi ve bağımsızlık isteği üzere gündelik hayatın temel ögeleriyle birlikte ele alıyor. Yaşlılık sorununu hayatın içinden okumak, bu tezin en güçlü taraflarından biri.” dedi.

Yerinde yaşlanma sırf konut tercihi değil

“Yerinde yaşlanma” kavramının ehemmiyetine dikkat çeken Doğan, “Yerinde yaşlanma, kişinin yaşlandıkça hayatından kopmadan, mümkün olduğunca kendi konutunda, kendi mahallesinde ve alışık olduğu toplumsal etraf içinde hayatını sürdürebilmesi manasına gelir. Bu yaklaşım sadece bir konut tercihi değildir; kişinin bağımsızlığını, toplumsal alakalarını, günlük rutinlerini ve hayatla kurduğu mana bağını muhafazasıyla ilgilidir. Kişi tanıdığı bir etrafta kaldığında kendini daha inançta hisseder, gündelik ömrünü daha rahat organize eder, toplumsal temaslarını daha kolay sürdürür ve bu durum ruhsal düzgün oluşu dayanaklar. Buna karşılık yaşanılan etraftan kopmak ya da kişinin kendi hayat tertibi üzerinde kelam hakkını kaybetmesi, yalnızlık, dert, yabancılaşma ve kırılganlık hissini artırabilir. Bu nedenle yerinde yaşlanma, sırf fizikî değil, birebir vakitte psikososyal açıdan da esirgeyici bir çerçeve sunar.” diye konuştu.

Yaşlı bayanların görünmeyen tecrübeleri görünür kılındı

Araştırmanın bilhassa yaşlı bayanlara odaklanmasının ehemmiyetine değinen Doğan, “Yaşlı bayanların tecrübeleri birçok vakit genel ‘yaşlılık’ başlığı içinde görünmez hale gelebiliyor. Meğer bayanların hayat uzunluğu karşılaştıkları ekonomik, toplumsal ve bakım temelli eşitsizlikler, yaşlılık devrinde daha besbelli hale geliyor. Bu çalışma tam da bu görünmeyen alanı görünür kılıyor.” tabirinde bulundu.

Kadıköy, İstanbul’un 39 ilçesi içinde en yüksek yaşlı nüfus oranına sahip ilçe

Kadıköy’ün araştırma alanı olarak seçilmesinin isabetli olduğunu belirten Doğan, “Türkiye’de yaşlı nüfus oranı yüzde 10’u aşmış durumda. Kadıköy’de ise bu oran Türkiye ortalamasının besbelli biçimde üzerinde. TÜİK bilgilerine nazaran ilçede yaşayan 65 yaş ve üzeri nüfus 96 bin 252’ye ulaşmış ve bu kümenin ilçe nüfusu içindeki oranı yüzde 20,99 olmuştur. Bu oranla Kadıköy, İstanbul’un 39 ilçesi içinde en yüksek yaşlı nüfus oranına sahip ilçedir. Bu datalar Kadıköy’ü sırf sayısal olarak dikkat çeken bir yer haline getirmiyor; tıpkı vakitte yaşlanma tecrübesini gündelik hayat, mahalle bağlantıları, bakım, güvenlik, aidiyet ve hayat kalitesi boyutlarıyla anlamak açısından çok değerli bir toplumsal saha haline getiriyor.” biçiminde konuştu.

Yaşlılık siyasetleri bakım odaklı olmaktan çıkmalı

Çalışmanın Türkiye’de yaşlılık siyasetlerinin dönüşüm muhtaçlığını ortaya koyduğunu belirten Doğan, “Yaşlılıkta asıl problem sadece hastalıkların idaresi değil, insanın bütüncül güzellik halinin korunmasıdır. Ruhsal istikrar, toplumsal münasebetler, güvenlik hissi, aidiyet duygusu ve hayat üzerinde kelam sahibi olabilme de en az fizikî sıhhat kadar kıymetlidir. Yaşlı bireyi yalnızca bakım gereksinimi üzerinden pahalandırmak kâfi değildir. Bilhassa yaşlı bayanlar açısından yalnızlık, toplumsal izolasyon ve mahalle bağlarının zayıflaması belirleyici hale geliyor.” dedi.

Hizmet modelleri çeşitlenmeli

Dr. Öğr. Üyesi Yüksel Bekaroğlu Doğan, huzurevi ve bakım meskeni hizmetlerinin tek seçenek haline gelmemesi gerektiğini söz ederek, “Huzurevi ve bakım konutu hizmetleri elbette gereklidir; lakin tek alternatif bunlar olmamalıdır. Meskende takviye hizmetleri, mahalle temelli toplumsal hizmet uygulamaları, gündüzlü takviye sistemleri, psikososyal takviye programları ve aileyi güçlendiren orta modeller birlikte planlanmalıdır. Güçlü bir yaşlılık siyaseti, tek bir tahlil biçimine dayanan değil, farklı ömür durumlarına uygun seçenekler sunabilen bir yapıyla mümkündür.” diye konuştu.

Kentsel dönüşüm ve değişen aile yapısının yaşlı bayanların ömür kalitesini direkt etkilediğini belirten Doğan, “Kadıköy üzere dönüşümün süratli yaşandığı bir ilçede sırf binalar yenilenmiyor; mahallenin toplumsal dokusu da değişiyor. Komşuluk bağlarının seyrelmesi ve tanıdık etrafın dağılması, yaşlı bireyler açısından aidiyet hissini zayıflatabiliyor. Yalnızca yaşlı bireyin kente ahenk sağlamasını beklemek yetmez; kentin de yaşlı bireye ahenk sağlayacak biçimde düzenlenmesi gerekir.” tabirinde bulundu.

Yaş dostu kent herkes için gereklidir

Yaş dostu kent yaklaşımının değerine değinen Doğan, “Yaş dostu bir kent; çocuk için de, genç için de, engelli birey için de, bakım veren aileler için de daha yaşanabilir bir kenttir. Yaya erişimi, inançlı kaldırımlar, dinlenme alanları, ulaşılabilir hizmet noktaları ve kapsayıcı kamusal alanlar toplumun tüm kesitlerinin hayat kalitesini artırır. Kenti herkes için tasarlamak, yaşlılar için bir ayrıcalık değil; kamusal adaletin gereğidir.” formunda konuştu.

Mahalle temelli yerinde yaşlanma takviye sistemi kurulmalı

Tezden hareketle en öncelikli toplumsal siyaset teklifini de paylaşan Doğan, “En öncelikli toplumsal siyaset teklifim, mahalle temelli ve çok katmanlı bir ‘yerinde yaşlanma takviye sistemi’nin kurulması ve kurumsallaştırılmasıdır. Toplumsal siyaset sadece bakım hizmeti sunmak değil, kişinin yaşadığı etrafta ömrünü sürdürebilmesini mümkün kılan şartları güçlendirmek olmalıdır. Belediyecilik hizmetleri ile toplumsal hizmet uygulamaları birlikte çalışmalı; mesken içi düzenlemelerden psikososyal takviyeye, ulaşım kolaylığından toplumsal iştirak programlarına kadar bütüncül bir yapı oluşturulmalıdır.” diyerek lokal idarelere davette bulundu.

Sahadan akademiye…

Tezin muharriri Elif Berber Tiryakioğlu, çalışmasının hem şahsî hem de mesleksel tecrübelerinin kesişim noktasında şekillendiğini belirtti. Kadıköy Erenköy Mahallesi’nde uzun yıllardır yaşadığını ve mahalle ömrü içinde yaşlı bayanların gündelik hayatlarına yakından tanıklık ettiğini tabir eden Tiryakioğlu, sosyoloji mezunu olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesinde sosyolog olarak misyon yaptığını, bilhassa saha çalışmalarında yaşlı bireylerin ömür şartlarını yakından gözlemlediğini aktardı.

Tiryakioğlu, “Pandemi devrinde yaşlıların ne kadar yalnızlaştığına ve kırılgan hale geldiğine birebir şahit oldum. Mahallemdeki komşularım ve alanda karşılaştığım kıssalar bana şunu düşündürdü: Yaşlıların sesi gereğince duyulmuyor. Halbuki nüfus süratle yaşlanıyor ve bu sorun artık ertelenebilir bir husus değil. Maksadım yalnızca akademik bir çalışma yapmak değil; onların hayatına dokunan, tahlil üretmeye katkı sunan bir perspektif geliştirmekti.” dedi.

Ev bir hafıza mekânı

Saha çalışması sırasında yaşlı bayanların en besbelli talebinin meskenlerinde ve mahallelerinde kalmak olduğunu vurgulayan Tiryakioğlu, “Birçok bayan için konut yalnızca dört duvar değildi. Eşini kaybettiği, çocuklarını büyüttüğü, bayramları geçirdiği, komşularıyla çay içtiği bir hafıza yeriydi. Mahalle ise bilinirlik demekti; tanıdık bir fırın, selam veren bir esnaf, yılların komşusu… Yaş ilerledikçe insan için en değerli şeylerden biri inançlı ve tanıdık bir etraf oluyor. ‘Beni ben yapan yerden kopmak istemiyorum.’ derken aslında ‘Hayatımın izleri burada.’ demek istiyorlardı.” diye konuştu.

En baskın tema yalnızlık

Çalışmada en sık lisana getirilen hususun yalnızlık olduğunu belirten Tiryakioğlu, “Bu yalnızlık yalnızca tek başına olmak değil; anlaşılmamak, aranıp sorulmamak ve toplumsal hayattan yavaş yavaş çekilmek manasına geliyordu. Komşuluk bağlarının zayıflaması ve toplumsal etrafın daralması bu süreci hızlandırıyor.” tabirinde bulundu.

Sağlık hizmetlerine erişim ve dijital sistemlere ahengin da değerli sorun başlıkları ortasında yer aldığını belirten Tiryakioğlu, randevu sistemine erişimde yaşanan zorlukların ve dijitalleşmenin hizmetlere ulaşımı sınırlayabildiğini söyledi.

Yerinde yaşlanmayı inanç ve aidiyet belirliyor

Kentsel dönüşüm ve değişen mahalle yapısının yerinde yaşlanma tecrübesini direkt etkilediğine dikkat çeken Tiryakioğlu, “Kentsel dönüşüm projeleri ve yüksek katlı ömür alanları arttıkça eski komşuluk münasebetleri seyrelmeye başlıyor. Meğer yaşlı bir bayan için mahalle yalnızca bir adres değil; aidiyet, güvenlik ve toplumsal etkileşim alanı. Bu bağ zayıfladığında yerinde yaşlanmanın en kıymetli avantajları da kayboluyor. Günlük pratiklerin sürekliliği ve küçük dayanışma ağları daralıyor. Yerinde yaşlanmayı en çok inanç ve aidiyet hissinin azalması zorlaştırıyor.” formunda kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı