Yalnızlık kurumsallaşıyor!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, son devirde dijital mecralarda süratle yayılan “Are You Dead?” / “Are You Dead Yet” uygulamalarını sosyolojik açıdan kıymetlendirdi.

Yalnızlık kurumsallaştı

Son devirde dijital mecralarda süratle yayılan “Are You Dead? / Are You Dead Yet” uygulamalarının, kullanıcıların makul aralıklarla “hayatta olduklarını” dijital olarak teyit etmelerine dayandığını söz eden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, bu teyidin kesintiye uğraması hâlinde evvelden tanımlanmış kişi yahut ağlara otomatik ikaz gönderildiğini hatırlattı.

Bu tıp uygulamaların birinci bakışta ferdi güvenliği hedefleyen fonksiyonel araçlar üzere görüldüğünü belirten Prof. Dr. Süleymanlı, asıl problemin çok daha derin olduğuna dikkat çekerek, şunları söyledi:

“İlk bakışta ferdî güvenliği hedefleyen fonksiyonel araçlar üzere görünen bu uygulamalar, daha yakından incelendiğinde çağdaş toplumların en kırılgan sıkıntılarından birine işaret etmektedir; yalnızlığın kurumsallaşması ve dijital teknolojiler aracılığıyla yönetilebilir bir toplumsal olguya dönüşmesi.”

Bu durum toplumsal alarm niteliği taşıyor!

Bu durumun kolay bir teknolojik kolaylık olarak değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Prof. Dr. Süleymanlı, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu durum, teknolojik bir kolaylıktan çok, bireyin varlığının artık bizatihi fark edilmediği; toplumsal ilgilerin bu fonksiyonu yerine getirecek güçten giderek yoksunlaştığına işaret eden bir toplumsal alarm niteliği taşımaktadır.”

Uygulamaların ima ettiği temel gerçeğin altını çizen Prof. Dr. Süleymanlı, “Çünkü bu uygulamalar şunu ima eder; toplumsal münasebetler, bireyin varlığını bizatihi fark edecek kadar güçlü değildir.” dedi.

Uygulamalar yalnız ömür olgusunu sosyolojik tartışmaların merkezine taşıdı

Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, Are You Dead? / Are You Dead Yet üzere dijital teyit uygulamalarının ortaya çıkışının, yalnız hayat olgusunu tekrar sosyolojik tartışmaların merkezine taşıdığını belirterek, bu kavramın akademik literatürde ele alınışının romantize edilmiş kişisel tercihlerden değil, derin ve travmatik toplumsal kırılma tecrübelerinden beslendiğine dikkat çekti.

Bu noktada sosyolog Eric Klinenberg’in çalışmalarına işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Eric Klinenberg, ‘Going Solo’ isimli çalışmasında geliştirdiği ‘solo yaşam’ kavramsallaştırmasını, direkt 1995 Chicago sıcak hava dalgası sonrasında yürüttüğü saha araştırmalarına dayandırmaktadır. Bu felaket sırasında bilhassa yalnız yaşayan yaşlı bireylerin günlerce fark edilmeden meskenlerinde hayatlarını kaybetmiş olmaları, solo ömrün sadece bir hayat biçimi değil; ölümcül sonuçlar üretebilen yapısal bir kırılganlık alanı olduğunu açık biçimde ortaya koymuştur.” diye konuştu.

Toplumsal refleksin yerini algoritmik refleks alıyor

Solo hayatın, çağdaş toplumlarda yaş, sınıf, toplumsal sermaye ve kırılganlık eksenlerinde derinleşen eşitsizlikleri yansıtan karmaşık bir toplumsal form olduğunun altını çizen Prof. Dr. Süleymanlı, dijital teyit uygulamalarının tam da bu kırılgan yerde ortaya çıktığını tabir etti.

Are You Dead? çeşidi uygulamaların, klâsik toplumsal ağların fonksiyonunu büyük ölçüde yitirdiği bir dünyada “gecikmiş fark edilme” riskini dijital bir protokole dönüştürdüğünü belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Birey hayatta olduğunu bildirmezse, sistem bunu bir istisna olarak algılar ve müdahale sistemini devreye sokar. Böylelikle toplumsal refleksin yerini algoritmik refleks alır.” sözünde bulundu.

Dijital teyit uygulamalarının kısa müddette viral hâle gelmesi tesadüf değil

Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, Are You Dead Yet üzere dijital teyit uygulamalarının kısa müddette viral hâle gelmesinin tesadüf olmadığını lisana getirerek, bu durumun çağdaş bireyin derin bir ontolojik güvensizlik yaşadığını ortaya koyduğunu söyledi.

Günümüz beşerinin sırf fizikî olarak değil, varoluşsal seviyede de kendini garantisiz hissettiğini vurgulayan Prof. Dr. Süleymanlı, “Bu çeşit uygulamaların kısa müddette viral hâle gelmesi tesadüf değildir. Günümüz bireyi, sadece fizikî olarak değil, ontolojik seviyede de garantisizdir; yani var olduğundan, fark edildiğinden ve bir diğeriyle manalı bir bağ içinde bulunduğundan emin olmak istemektedir.” dedi.

Modern toplumlarda itimat hissinin giderek yüz yüze münasebetlerden değil, dijital sinyaller ve doğrulama sistemlerinden beslendiğine dikkat çeken Prof. Dr. Süleymanlı, “Are You Dead Yet, yalnızlığı ortadan kaldırmayı değil; onu yönetilebilir kılmayı gayeler. Bu istikametiyle uygulama, yalnızlığın tahlili değil, onunla baş etme teknolojisidir.” diye konuştu.

Yalnızlık artık gizlenmiyor, yönetilmeye çalışılıyor! 

Dünyadaki misal örneklere de dikkat çeken Prof. Dr. Süleymanlı, “Benzer örnekler Japonya’da yalnız yaşlılara yönelik sensörlü konut sistemlerinde, Güney Kore’de tek kişilik hanelere odaklanan dijital bakım uygulamalarında ve ABD’de acil durum teyit yazılımlarında görülmektedir. Bilhassa Japonya’da pandemi periyodundaki uzun karantinalar sırasında, konutlarında yalnız yaşayan yaşlı bireyler ortasında intihar olaylarının artması, yalnızlığın kamusal bir kriz olarak ele alınmasına yol açmış; bu süreç Yalnızlık Bakanlığı’nın kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Benzeri halde İngiltere’de de yalnızlığın halk sıhhati üzerindeki tesirleri nedeniyle ‘Yalnızlık Bakanlığı’ oluşturulmuş, yalnızlık artık ferdi bir sorun değil, devlet siyaseti seviyesinde ele alınan yapısal bir sorun hâline gelmiştir. Bu örneklerin ortak noktası açıktır: Toplumsal bağların yerini, dijital izleme ve doğrulama düzenekleri almaktadır. Yalnızlık artık gizlenen değil; ölçülen, izlenen ve yönetişim alanına dâhil edilen bir toplumsal olguya dönüşmektedir.” dedi.

Türkiye’de de yalnızlık sıkıntısı yeni bir boyut kazandı

Türkiye’de yalnızlık sorununun, hızlanan kentleşme, çekirdek ailenin çözülmesi ve dijital irtibat pratiklerinin yaygınlaşmasıyla yeni bir boyut kazandığını anlatan Prof. Dr. Süleymanlı, “Bu çerçevede Üsküdar Üniversitesi, yalnızlığı her yıl farklı toplumsal kümeler ve toplumsal kategoriler bağlamında ele alan memleketler arası sempozyumlar ve ulusal ölçekli araştırmalar yoluyla bu alanda değerli bir akademik birikim üretmektedir. Gençlik ve yalnızlık ile yaşlılık ve yalnızlık üzerine yapılan son araştırmalar, yalnızlığın nesiller ortası farklı biçimlerde tecrübelendiğini; fakat her iki kümede da ortak olarak görünürlük, aidiyet ve toplumsal takviye eksikliği ile alakalı olduğunu ortaya koymaktadır.” diye konuştu.

Bu bağlamda dijital uygulamaların, yalnızlık olgusunun hem sonucu hem de semptomu olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “Are You Dead? üzere araçlar, toplumsal çözülmenin birey seviyesinde ürettiği süreksiz savunma sistemleridir. Akademik bilgi ile dijital pratik ortasındaki bu kesişim, yalnızlığın artık sadece teorik bir tartışma değil; gündelik hayatın direkt düzenlenen bir alanı hâline geldiğini göstermektedir. Are You Dead? / Are You Dead Yet, kolay bir taşınabilir uygulamadan çok daha fazlasıdır. Bu tıp araçlar, çağımızın yalnızlık–güvenlik–varlık delili ekseninde şekillenen toplumsal kırılganlığı görünür kılmaktadır. Uygulamanın ima ettiği temel soru nettir: İnsanların hayatta olduklarını tertipli olarak teyit etmek zorunda kaldığı bir toplumda, hangi toplumsal bağlar zayıflamıştır?” formunda konuştu.

Gençler yapay zekâ tabanlı dijital araçlarla dertleşiyor

Dijital çağda yalnızlığın artık sadece hissedilen bir his değil; izlenen, ölçülen ve yönetilen bir toplumsal olguya dönüştüğünü de kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “Özellikle gençler ortasında, yüz yüze dertleşilen ve itimat duyulan kişi sayısının azalmasıyla birlikte, ChatGPT üzere yapay zekâ tabanlı dijital araçlarla dertleşme ve paylaşım pratiklerinin giderek yaygınlaştığı görülmektedir. Bu yönelim, insan münasebetlerinin giderek yüzeyselleştiğini, buna karşılık bireylerin yargılanmadan dinlenebilecekleri, daima erişilebilir ve ‘güvenli’ alanlara duyduğu gereksinimin arttığını göstermektedir. Üsküdar Üniversitesi tarafından yürütülen ‘Gençlik, Dijitalleşme ve Yalnızlık’ araştırmasının bulguları, gençlerin ağır dijital etkileşim içinde olmalarına karşın derin, sürdürülebilir ve inanç temelli toplumsal bağlar kurmakta zorlandıklarını ortaya koymaktadır. Teknoloji yalnızlığı ortadan kaldırmaz; sırf onunla başa çıkma biçimleri sunar. Kalıcı itimat, aidiyet ve insani temas ise algoritmik sistemlerde değil, yine inşa edilecek yüz yüze ilgilerde ve kolektif dayanışma pratiklerinde yatmaktadır.” biçiminde kelamlarını tamamladı. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı