Türkiye’de akran zorbalığı dünya ortalamasını aştı!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile Üsküdar Üniversitesi iş birliğinde düzenlenen “Okullarda Gözetici Ruh Sıhhati Hizmetleri, Tedbire ve Farkındalık Çalışmaları” başlıklı çevrim içi eğitim programında liselerde vazife yapan ruhsal danışmanlarla bir ortaya geldi.

İstanbul’daki liselerde misyon yapan rehber öğretmenlere yönelik düzenlenen seminere yaklaşık 2 bine yakın ruhsal danışman ve rehber öğretmen katıldı.

Programda okullarda koruyucu ruh sıhhati hizmetlerinin ehemmiyeti, ergenlik devrindeki gençlerin ruhsal muhtaçlıkları ve okullarda uygulanabilecek önleyici yaklaşımlar ele alındı.

“Rehber öğretmenlerin rolü çok kritik”

Programda konuşan Prof. Dr. Tarhan, dijitalleşen dünyada gençlerin karşılaştığı risklerin arttığını ve bu süreçte rehber öğretmenlerin çok değerli bir rol üstlendiğini belirterek, “Bugün dijitalleşen dünyada ve global ölçekte gençlerin birçok riskle karşı karşıya kaldığı bir devirde rehber öğretmenlerimizin kilit rolü olduğunu görüyorum. Okullarda hem büyük bir sorumlulukları var hem de büyük bir fırsatları var.” dedi.

Psikolojik danışmanların yaşadıkları hadiseleri kayıt altına almalarının mesleksel gelişim açısından kıymetli olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Rehber öğretmenlerimizin yaşadıkları olayları not almalarını ve bir olgu defteri tutmalarını tavsiye ederim. Karşılaştıkları olayları yazmaları, daha sonra bunlar üzerine düşünmeleri ve tahlil arayışlarını kaydetmeleri onların mesleksel gelişimleri açısından çok kıymetli bir birikim oluşturur. Bu tahminen kısa vadede bir külfet üzere görünebilir lakin uzun vadede insanı ve gençleri daha yeterli anlamayı sağlayacak çok bedelli bir deneyim kazandırır.” diye konuştu.

Ergenlik periyodu kimlik arayışının ağır yaşandığı bir süreç

Prof. Dr. Tarhan, ergenlik döneminin gençlerin kimlik arayışı yaşadığı doğal bir süreç olduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Gençlik devrinin doğal bir özelliği kimlik arayışıdır. Gençler bu periyotta ‘Ben kimim, nereye yönelmeliyim, niye varım?’ üzere sorular sorarlar. Bu süreç bilhassa 12–15 yaş aralığında daha ağır yaşanır. Nörobiyolojik olarak ergenlik ortalama 22 yaşına kadar devam eder. Hatta birtakım bireylerde 30’lu yaşlara kadar uzayabilen bir süreçten kelam ediyoruz.”

Ergenlik periyodunda beynin gelişimi nedeniyle hislerin aklın önüne geçebildiğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Ergenlikte beynin duygusal bölgeleri daha süratli gelişirken, düşünme ve karar verme ile ilgili frontal bölgeler daha geç gelişir. Bu nedenle ergenler birçok vakit sonunu düşünmeden hareket edebilir. Hisleri akıllarının önüne geçebilir.” sözünde bulundu.

Ergenlerin üç temel ruhsal gereksinimi var

Prof. Dr. Tarhan, ergenlik döneminde gençlerin üç temel ruhsal gereksinime sahip olduğunu belirterek, “Ergenlerin üç temel ruhsal gereksinimi vardır: Aidiyet, yeterlilik ve mana. Aidiyet duygusu, gencin kendisini ailesine, okuluna yahut arkadaş kümesine ilişkin hissetmesiyle ilgilidir. Yeterlilik duygusu, bir alanda küçük de olsa muvaffakiyet yaşayabilmesiyle oluşur. Mana duygusu ise yaptığı işin kıymetli olduğunu hissetmesidir.” halinde konuştu.

Bu gereksinimlerin karşılanmasının ergenlik sürecini daha sağlıklı hale getirdiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, “Bu üç muhtaçlık karşılandığında ergenlik periyodu daha az fırtınalı geçer. Lakin bu muhtaçlıklar karşılanmadığında gençler kendilerini bedelsiz yahut dışlanmış hissedebilir.” dedi.

Arkadaş önünde küçük düşürülmek ağır bir deneyim… 

Okul ortamında adalet hissinin gençler için çok kıymetli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Ergenler adalet konusunda çok hassastır. Öğretmenin ayrımcılık yaptığını düşündükleri anda bu durum öfke birikimine yol açabilir. Kendini kıymetsiz yahut görülmemiş hisseden genç bazen güç gösterisiyle dikkat çekmeye çalışabilir.” diye konuştu.

Prof. Dr. Tarhan, öğrencilerin arkadaşlarının önünde küçük düşürülmemesinin kıymetine de dikkat çekerek, “Bir gencin arkadaşlarının önünde küçük düşürülmesi çok ağır bir tecrübedir. Birtakım gençler bu cins durumlarda içine kapanır, kimileri ise biriktirdikleri öfkeyi ani ve dürtüsel davranışlarla dışa vurabilir.” sözünde bulundu.

Ergenlerin yanılgı yapma hakkı vardır

Gençlerin yanlışlarının cezalandırılmak yerine eğitsel bir fırsata dönüştürülmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “onarıcı adalet” yaklaşımına dikkat çekti ve “Ergenlerin yanılgı yapma hakkı vardır. Lakin diğerine ziyan verme hakları yoktur. Bu nedenle ceza vermek yerine onarıcı adalet prosedürleri uygulanabilir. Örneğin topluma hizmet çalışmaları yaptırmak yahut uygunluk projeleri hazırlatmak üzere formüller gençlerin davranışlarının sonuçlarını anlamasını sağlar.” dedi.

Korkutarak genç yönetilemez

Prof. Dr. Tarhan, günümüz dünyasında otoriter ve baskıcı yaklaşımların gençler üzerinde tesirli olmadığını belirterek, “Artık dünyada toplumlar açık toplum haline geldi. Dijitalleşme dünyayı adeta elektronik köy haline getirdi. Bu türlü bir çağda korkutarak bir genci yönetmek mümkün değildir. Gençlerin kendilerini tabir edebileceği, konuşabileceği ve paylaşabileceği ortamların oluşturulması gerekiyor.” diye konuştu.

Ruh sıhhatinde önleyici çalışmaların kıymetine de dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Psikiyatri birden fazla vakit sorun ortaya çıktıktan sonra devreye girer. Meğer birincil muhafaza dediğimiz yaklaşımda sağlıklı bireylerin ruhsal dayanıklılığını artırmaya odaklanırız. Okullarda yapılacak ruhsal sağlamlık çalışmaları bu açıdan çok pahalıdır.” sözünde bulundu.

Dijital ortam şiddetin tek nedeni değil

Dijitalleşmenin gençler üzerindeki tesirinin birçok vakit yanlış yorumlandığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital araçların tek başına şiddet üretmediğini, lakin birtakım ruhsal süreçlerle birleştiğinde şiddet eğilimini kolaylaştırabildiğini söyledi.

Prof. Dr. Tarhan, “Dijital ortam tek başına şiddetin nedeni değildir. Ancak öbür ruhsal sistemlerle birleştiğinde şiddet eğilimini kolaylaştırıcı bir tesiri vardır. Toplumsal medya, görüntü oyunları ve internet içerikleri gençlerin dünyasının bir modülü. Fakat bunların kimileri şiddeti normalleştirebiliyor. Hengame görüntüleri, saldırgan içerikler ve şiddeti tahlil üzere gösteren görüntüler, bilhassa ergenler üzerinde tesirli olabiliyor.” dedi.

Agresif influencer gençler üzerinde etkili…

Dijital ortamın en kıymetli tesirlerinden birinin şiddeti sıradanlaştırmak olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, gençlerin sırf dijital içeriklerden değil, gerçek hayattaki rol modellerden de etkilendiğini vurguladı ve “Dijital ortamın yaptığı en kıymetli tesir şiddeti normalleştirmesidir. Fakat bundan daha güçlü bir tesir canlı şiddettir. Ailede, etrafta ya da toplumda öfke lisanı bağlantı lisanı haline gelmişse çocuk bunu model alır. Gördüğü şiddeti alışılmış bir davranış üzere algılamaya başlar.” formunda konuştu.

Bu noktada toplumsal öğrenmenin değerine değinen Prof. Dr. Tarhan, psikolog Albert Bandura’nın toplumsal öğrenme kuramına dikkat çekerek, bilhassa agresif influencer’ların ve zorbalık içeren içeriklerin gençler üzerinde güçlü model tesiri oluşturduğunu tabir etti.

Şiddete maruz kalmak empatiyi azaltıyor

Şiddet içeriklerine daima maruz kalmanın gençlerde duygusal duyarsızlaşmaya yol açabileceğini söyleyen Tarhan, bunun empati hissini zayıflatabileceğini belirtti ve “Şiddetin manzaralarına çok maruz kalındığında kaygı ve empati azalır. Bu durum berbatlığın sıradanlaşmasına yol açar. Şiddet içeriklerine daima maruz kalmak gençlerin hassaslığını azaltabilir.” tabirinde bulundu.

Sosyal medya algoritmaları agresif içerikleri öne çıkarabiliyor

Prof. Dr. Tarhan, sosyal medya algoritmalarının da bu süreçte tesirli olduğunu tabir ederek, dijital platformların birden fazla vakit dikkat cazip ve tartışmalı içerikleri daha fazla öne çıkardığını söyledi ve “Sosyal medya algoritmaları birçok vakit şeffaf değil. Şok edici, agresif yahut tartışmalı içerikler daha süratli yayılıyor. Arama motorlarında ve toplumsal platformlarda adeta ikna laboratuvarları üzere çalışan sistemler var. Kullanıcının ilgisine nazaran içerik sunuluyor ve kişi daima birebir çeşit içeriklerle besleniyor.” sözünde bulundu.

Dijital ortamın bilhassa ergenlik periyodunda denetimsiz kullanıldığında bağımlılık riskini artırdığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Eğer bir genç dijital ortamda saatler geçiriyor, yemek reddi, okul reddi üzere davranışlar gösteriyorsa burada bağımlılıktan kelam edebiliriz. Hatta kimi hadiselerde çocukların odalarına pet şişe koyup tuvalete gitmek için bile oyunu bırakmak istemediklerini görüyoruz.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, eğlence amaçlı ekran kullanımının günlük vaktin yüzde 20’sini geçmemesi gerektiğini vurgulayarak, bu sonun aşılması durumunda bağımlılık riskinin arttığını tabir etti.

Dijital zorbalık korkakça yapılan bir şiddet türü

Siber zorbalığın da gençler ortasında kıymetli bir risk alanı olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, anonim ortamların saldırgan davranışları kolaylaştırabildiğini söyledi ve “Dijital ortamda siber zorbalık dediğimiz bir durum var. Buna dijital zorbalık da diyoruz. Bireyler anonim biçimde saklanarak saldırgan davranışlar gösterebiliyor. Bu da bilhassa ergenler için önemli bir risk oluşturuyor.” diye konuştu.

Dijitalleşme tehdit olduğu kadar fırsat da

Dijitalleşmenin sırf risk değil birebir vakitte kıymetli fırsatlar da sunduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, doğru kullanıldığında gençlerin gelişimine katkı sağlayabileceğini tabir etti.

“Dijitalleşme bir sel üzere geliyor. Bu sele lanet okumak yerine onu fırsata dönüştürmemiz gerekiyor. Uçurtmayı uçurtan rüzgar değil, rüzgara karşı aldığımız konumdur. Şayet yanlışsız durum alırsak gelecek jenerasyonlar bize teşekkür eder.” diye konuşan Prof. Dr. Tarhan, dijital çağda en değerli hususun etik bedeller eğitimi olduğunu ve bilhassa erken çocukluk devrine dikkat çekti.

“Ahlak doğuştan gelmez, öğrenilen bir şeydir. Fazilet ve kıymet eğitimi en tesirli biçimde 4–6 yaş ortasında verilir. Bu periyot altın kıymetindedir. Daha sonraki yıllarda da öğrenilir lakin daha sıkıntı olur.” sözünde bulunan Prof. Dr. Tarhan, “Okullarda yaşanan olayları cezalandırma yerine fırsat eğitimine dönüştürmek gerekir. Öğrenciyi utandırmadan, incitmeden o olay üzerinden bir öğrenme fırsatı oluşturmak eğitimciliğin en kıymetli marifetlerinden biridir.” dedi.

Şiddet hadiselerinin öncü işaretleri var

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, okullarda görülebilecek şiddet hadiselerinin birçoklarında evvelden ortaya çıkan birtakım işaretler bulunduğunu belirterek, bu belirtilerin erken fark edilmesinin kritik değer taşıdığını söyledi.

Şiddetin sadece diğerlerine yönelik değil, kişinin kendisine yönelttiği davranışlar biçiminde de ortaya çıkabileceğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, özellikle intihar olaylarının birçoklarında öncü belirtilerin görüldüğünü vurguladı ve “İntihar da aslında kendine yönelik bir şiddettir. Diğerine yönelik şiddet üzere intihar hadiselerinin da öncülleri vardır. Bu belirtileri erken fark edebilmek çok değerli. Bu öncülleri birden fazla vakit sınıf öğretmenleri, öğrencinin yakın arkadaşları ya da sınıf temsilcileri daha kolay yakalayabilir.” dedi.

Ani kişilik değişimleri değerli bir ikaz işareti

Bir öğrencinin davranışlarında apansız ortaya çıkan değişimlerin dikkatle izlenmesi gerektiğini belirten Tarhan, bilhassa ergenlik devrinde görülen ani his durum değişimlerinin risk işareti olabileceğini söyledi ve “Daha evvel sevinçli ve sakin olan bir öğrenci birden durgunlaşmışsa ya da tam aksisi daima dingin olan bir öğrenci birden çok hareketli hale gelmişse burada bir kişilik değişimi olabilir. Bu cins durumlarda şüphelenmek gerekir. Zira bu değişimler bazen his durum bozukluklarının habercisi olabilir.” sözünde bulundu.

Şiddetin küçük belirtileri büyük olayların habercisi olabilir

Başkasına yönelik şiddetin de birçok vakit küçük davranışlarla başladığını söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Küçük şiddet davranışları büyük şiddetin habercisi olabilir. Şayet bir kişi şiddeti bir sorun çözme formülü haline getirmişse o kişi risk kümesinde kabul edilmelidir. Okullarda risk kümesi oluşturulmalı ve bu öğrenciler birebir takip edilmelidir. Bu öğrencilerin içine attığı hisler, biriktirdiği öfke ya da yaşadığı sıkıntılar anlaşılmaya çalışılmalıdır.” diye konuştu.

Akran zorbalığı Türkiye’de yüksek seviyede

Prof. Dr. Tarhan, akran zorbalığının da gençler ortasında değerli bir sorun olduğuna dikkat çekerek, memleketler arası bilgilerle Türkiye’deki durumu karşılaştırdı ve “Dünyada akran zorbalığı ortalama yüzde 33 civarında. OECD ortalaması bu düzeyde. Türkiye’de ise bu oran yüzde 40’lara kadar çıkıyor.” dedi.

Ergenlik devrindeki kimi çatışmaların doğal olduğunu lakin sistematik zorbalığın kesinlikle ele alınması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, okullarda toplumsal ve duygusal hünerlerin geliştirilmesinin ehemmiyetini vurguladı.

Sosyal ve duygusal marifetler şiddeti azaltır

Gelişmiş eğitim sistemlerinde “Sosyal ve Duygusal Öğrenme” modelinin yaygın olarak uygulandığını belirten Tarhan, “Şiddeti azaltmanın kıymetli yollarından biri toplumsal ve duygusal öğrenme modelidir. Bu model öğrencilerin empati kurmasını, hislerini yönetmesini ve meselelerini şiddet dışı yollarla çözmesini öğretir.” diye konuştu.

Okullarda yaşanan disiplin meselelerinin sırf ceza ile çözülmemesi gerektiğini belirten Tarhan, “Disiplin uygulamalarında cezalandırıcı adalet yerine onarıcı adalet yaklaşımı benimsenmelidir. Öğrencinin yaptığı yanılgıyı telafi etmesine imkân tanıyan formüller daha kalıcı sonuç verir. Birtakım eğitim sistemlerinde öğrenciler rastgele düzgünlük projelerine gönderiliyor. Yaşlı bakım konutlarında, çocuk muhafaza kurumlarında istekli çalışmalar yapıyorlar. Böylelikle empati geliştiriyor ve hayatın farklı istikametlerini deneyimleyerek öğreniyorlar.” dedi.

Kriz idaresi için hazırlıklı olmak gerekir

Okullarda yaşanabilecek şiddet yahut intihar olaylarına karşı kriz idare planlarının hazırlanmasının değerine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Krizi direktörün birinci kaidesi krize hazırlıklı olmaktır. Krize hazırlıklı olmayan kişi krizin bir kesimi haline gelir. Gerilim altında itidalli kalmak çok değerli. Kriz anında liderlik ortaya çıkar. Panik yapanı sakinleştirmek, ortamı denetim etmek ve hakikat müdahale planını uygulamak gerekir.” tabirinde bulundu.

Şiddet olayları toplumsal bir yangın üzere görülmeli

Okullarda kriz müdahale ve risk idaresi planlarının oluşturulması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, bu bahsin yangın güvenliği kadar ciddiye alınması gerektiğini söyledi ve “Yangın eğitimi nasıl ciddiye alınıyorsa bu husus da tıpkı formda ele alınmalıdır. Zira bu da bir toplumsal yangındır. Okullarda kriz tedbire ve kriz müdahale planları kesinlikle hazırlanmalıdır.” formunda kelamlarını tamamladı. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı