Altın Portakal’da Müsabaka Sinemaları Günü

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali, yeni haftaya sinema takımları ve seyircileri buluşturan söyleşilerle başladı. Pazartesi günü Ulusal Yarışma ve Yarışma Dışı Özel Gösterim kapsamında ikişer, Uluslararası Yarışma kısmından de bir sinemanın grupları, gösterimler sonrası seyircilerin karşısına çıktı. 

Ulusal Yarışma kapsamında birinci olarak Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Aspendos Salonu’nda sinemaseverlerin beğenisine sunulan, “Artakalan” sinemasının grubu, soruları cevapladı. Söyleşiye; yönetmen Yeşim Ustaoğlu, oyuncular Öykü Karayel, Metin Akdülger, Ali Kayra Kul, İlyas Salman, Ayşegül Cengiz Akman, müzisyen Şevket Akıncı, üretimci Anna Maria Aslanoğlu ve ortak üretimci Yağmur Ünal katıldı. 

Objektifini, şair bir bayan ve müzisyen bir adamın evliliğine yönelten “Artakalan” için direktör Yeşim Ustaoğlu, şunları söyledi: 

“Aslında herhalde şu anda karşımda oturan birçok insanın, yalnızca bayan değil, çabucak herkesin birbirine, kendine sorduğu sorulardan biri: Bütün bu açmazların, çıkmazın içinden kendi başımıza nasıl çıkacağız, hepimiz nasıl çıkacağız? Film bundan daima şikayet ederek değil, bir çeşit, gidebilmeyi becererek çıkabileceğimizi gösteriyor. Zira karakterlerin yaşadığı yüzleşmeler ve öğrenme, kökleriyle ilgili. Her ânı kıymetlendirmemiz lazım; hayat bize ne söylüyor, beşerler bize ne söylüyor, nasıl görüyoruz, nasıl dokunuyoruz, nasıl işitiyoruz? Bu tecrübesi seyirciye de yaşatmak istedim”

Filmde şair Elif karakterini canlandıran Öykü Karayel ise karakteriyle ilgisini şu sözlerle tanım etti: 

“Elif, sinemada Birhan Keskin’in ‘Taş’ şiirini seslendiriyor, o bana nitekim bütün derinliğiyle karakteri tanım etti zati. Onun dışında benim için çok şahsî bir sinema oldu diyebilirim; başımıza ender gelir bu. Ve karakter özellikleri olarak, geçirdiği periyot olarak çok fazla ortak nokta bulduğumu düşünüyorum. O yüzden onun sinemada çıktığı seyahat, benim de şahsî olarak, Öykü olarak, çıktığım seyahat oldu biraz da. 

Filmde şair Elif’in eşi, müzisyen Mehmet’i canlandıran Metin Akdülger ise rolü hakkında şu değerlendirmede bulundu: 

“Mehmet’i biraz kimliğini değiştirdiği bir yerde görüyoruz. İşiyle ve eşiyle ilgisi üzerinden bir dönüşüm yaşıyor ve sonrasında aslında kendi kimliğini; erkeklik, babalık, eşlik kimliğini nerelerden aldığını, köklerinde bunun nereye dokunduğunu deneyim ediyoruz. Elif’in yaşadıklarının çok farkında değil. Yani Mehmet bir müzisyen lakin, dinleme üzerine ve ses görünümleri üzerine çalışan biri olmasına karşın, hayatını paylaştığı şahısla birlikteyken onu çok dinlediğini görmüyoruz. Kendi karşılıklarını hazırlar bir halde duruyor daima. Bu, onun bir davranışı ve ironisi bence. O yüzden kendi hayatıyla yüzleşmesini tamamladıktan sonra bence Elif’in şiirlerini de daha uygun anlamaya başlayabilir”

Yasemin Sakallıoğlu: Ben güldürü yapmak istiyorum, üretimciler sürekli gündüz programı teklif ediyor

Ulusal Yarışma’daki başka söyleşi ise “Düğün Şarkıcısı”na aitti. Film gösteriminin akabinde gerçekleşen söyleşiye; yönetmen Emre Aybek, oyuncular  Yasemin Sakallıoğlu, Yiğit Özşener, Mehmet Korhan Fırat, Şahin Eryılmaz, Hande Doğandemir, senarist Erdi Işık ve yapımcı Rodi Kayım katıldı. 

Genç ve başarılı bir caz solistiyken düğünlerde müzik söylemek zorunda kalan Şahnaz’ın öyküsünü anlatan sinemadaki karakterlerin ne kadar gerçek ne kadar kurgu olduğunun sorulması üzerine senarist Erdi Işık, şöyle konuştu: 

“Şahnaz ve Muzaffer gerçekte yaşamış karakterler midir; hem evet hem hayır. Filmde yaklaşık yirmi üç yıllık bir süreç anlatılıyor ve Şahnaz’ın çıkış noktası müzik olduğu için o yılların müzik programlarındaki rastgele bir yarışmacıyı düşünebilirsiniz. Şahnaz karakteri orada olmayı tercih eden bir karakter değil lakin kınadığı programın konuğu oluyor. O yıllardaki bir müzisyenin günümüzdeki karşılığından ilham aldım diyebilirim”

Şahnaz karakterini canlandırmak için nasıl hazırlandığı sorulan Yasemin Sakallıoğlu ise “Şahnaz’ı hiç aramadım ki, o vardı zaten!” diyerek kendi deneyimlerinin zati karakterden çok dar farklı olmadığını lisana getirdi: 

“Ben de bulunduğum bölümde bir bayan komedyen olarak çok şey anlatmak isterken bana sevgili üretimciler tarafından daima gündüz nesli teklifi geliyor! Bende devamlı bir gündüz jenerasyonu sunucusu görmek istiyorlar. Yani ben bunu esasen yaşıyorum, o yüzden Şahnaz’ı aramadım. Lakin oynarken çok zorlandım. Zira ben güldürü tabanlı bir oyuncuyum. Ancak Emre Hoca sağ olsun; çok zorlandım ancak galiba bu türlü bir sinemaya de güç bir direktör lazımdı”

Oyuncu ayrıyeten sinemadaki tüm müzikleri kendisinin seslendirdiğini ama “Küçüğüm” müziğini söylerken çok duygulandığı için çekimi pek çok kere tekrarlamak zorunda kaldıklarını söyledi: “O sahne çok güç çekildi zira o kadar empati kurdum ki… Yönetmenime de söyledim; ben bu sahnede müzik söyleyemiyorum, diye. Ve bu sahneyi otuz kere çekmişizdir”

Yiğit Özşener ise canlandırdığı Muzaffer karakterini şu sözlerle tanım etti: 

“Kendi içsel gelgitleri çok yüksek olan bir karakter. Yaptıklarına karşılık içindeki fırtınalar çok farklı; bir yandan hayal kurmanın, hayallerin peşinden gitmenin çok kıymetli olduğunu biliyor bir yandan da -bu sinemanın özelinde söyleyecek olursak- Şahnaz’ın yok olup gitmesini istemiyor. Bence hayallerinin karşılığını buluyor Şahnaz da, o yüzden Şahnaz’ı da yanında görmek istiyor. Zira canı çok yanıyor; kendisi de birçok şeyden vazgeçmek zorunda kaldığı için”

“Film için 2 yıl para biriktirdim, filmi 9 bin 600 Euro’ya çektik”

Bugün seyirci karşısına çıkan birinci Uluslararası Yarışma ekibi, “Six Weeks On” (Altı Haftalık Veda) oldu. Yönetmen Jacqueline Jansen ve görüntü yönetmeni Markus Ott, AKM Aspendos Salonu’ndaki gösterimin akabinde soruları cevapladı. 

Kendi deneyimlerinden hareketle çektiği filmi, “Bir oto-kurgu” biçiminde tanımlayan direktör Jacqueline Jansen: “6 yıl evvel bir bakımevinde kalan annemin vefatını deneyim ettim. Kendi yaşadıklarımdan ve o vakte kadar bilmediğim şeyleri görerek kimi deneyimler edindim ve öğrendim. Bunu bir öyküye dönüştürerek emsal şeyleri yaşamamış beşerlerle paylaşmak istedim” diye konuştu.

‘6 haftalık veda’nın, Almanya’da yaşadığı bölgede, ölen birinin akabinde klâsik olarak tutulan bir yas süreci olduğunu söyleyen direktör, “Ancak Almanya’da bu pek konuşulmaz, biz de bu durumu ele almak istedik” dedi. 

Bir soru üzerine, filmi hayata geçirirken kendilerini zorlayan temel ögenin, maliyet olduğunu lisana getiren görüntü yönetmeni Markus Ott, süreci şöyle anlattı: 

“Bu filmi yapabilmek için iki sene boyunca para biriktirdim. Bütçe bulabilmek için birçok yere başvurdum ve filmi 9 bin 600 Euro kadar bir bütçeyle tamamladık. Benim haricimde sinemaya maddî katkı sağlayan şahısların hiçbiri sinema bölümünden değildi.

Çekim etabında sette farklı rollere bürünmek zorunda kalmanın getirdiği zorluklar da oldu.  Düşük bütçeye karşın çok kararlı bir görsel lisan oluşturmaya çalıştık. İzleyenlerin “Başka bir görsel lisan yaratmaya çalışmışlar fakat bütçeleri yetmemiş” diye düşünmesini istemedik. Her kararımızı, bütçesizlikten değil, şuurlu bir sanatsal tercihle verdik. Düşük bütçeyle hareket etmenin zorlukları olduğu kadar, tıpkı vakitte özgürleştirici bir tarafı da vardı” 

Yönetmen Jansen de Ott’u, “Bizi finanse edecek kimse olmadığı için her şeyi kendi kaynaklarımızla çözdük. Filmde çalışan hiç kimse fiyat almadı. Münasebetiyle bu türlü bir sinema yaparak aslında birçok kuralı yıktık, kurallara uymadık” kelamlarıyla destekledi. 

“Filmi çekmek 15 yıl sürünce rolüm değişti”

Uluslararası Özel Gösterim kapsamında seyirciyle buluşan “A Messy Tribute to Motherly Love” (Anne Sevgisine Beceriksiz Bir Saygı Duruşu) sinemasının oyuncusu Bart Klever, AKM Perge Salonu’ndaki gösterimin akabinde soruları cevapladı. 

Filmi yapmaya 15 yıl evvel başladıkları bilgisini vererek kelamlarına başlayan Klever, finansman zorlukları sebebiyle yaşadıkları süreci şöyle anlattı: 

“Filmin birinci fikri 15 yıl öncesine dayanıyor. Fakat bağımsız sinemada finansman bulmak çok güç olduğu için süreç bu kadar uzadı. Bütçe kısıtları sebebiyle öyküde ve yerlerde revizyonlara gidildi; mesela Tayland’da çekim yapma planı vardı ancak kaideler değişti. İşin farklı yanı; direktör, 15 yıl evvel bu öyküyü birinci tasarladığında başrolü benim oynamamı planlamıştı. Ama aradan 15 yıl geçince artık o karakter için yaş olarak biraz olgun kaldım. Bu yüzden kuklacı rolünü üstlendim”

Senaryonun, direktörün kendi hayatındaki kayıplardan ve derin kederlerden beslenen, ziyadesiyle şahsî ve duygusal bir yapısı olduğunu lisana getiren oyuncu, bu nedenle birinci okuyuşunda senaryoyu kavrayamadığını ve direktörle senaryo üzerine hayli konuşmaları gerektiğini söyledi. 

Klever, canlandırdığı kuklacı karakteri hakkında da şu bilgileri verdi: 

“Kukla sahnesi, öykünün en karanlık katmanlarından birini temsil ediyor: Bir annenin kendi oğlunu öldürmesi metaforu üzerinden son derece trajik bir temayı taşıyor. Kuklacı karakteri ise bu trajedinin karşısında duran, ipleri elinde tutan daha üst, yönlendirici bir figürü simgeliyor. Ana akım Amerikan sinemasında erkek karakterler genelde aşırı agresiftir; çatışmalar yumruklarla, fizikî şiddetle ve aksiyonla çözülür. Bizim sinemamızdaki karakterler ise sıkıntılı, içe dönük, bekleyen, gözlemleyen ve duygusal derinliği olan adamlar. Tiyatro eğitimi alırken dramaturji hocamız, Shakespeare’in Hamlet’inin; Batı edebiyatında direkt harekete geçmeyen, durup düşünen, kuşku eden birinci erkek figür olduğunu anlatmıştı. “Olmak ya da olmamak” ikilemi tam da budur; refleksle vurup kırmak yerine evvel durur, sorgular ve tartar. Bu sinemadaki karakteri inşa ederken bana rehberlik eden şey de tam olarak bu Hamlet refleksiydi.

Oyuncu, kendisine nazaran sinemanın yorumunu ise şu sözlerle yaptı: 

“Aslında bu sinema genel çizgileriyle çağdaş Batı kültürüne ve ömür şekline güçlü bir tenkit getiriyor. Batı toplumunda beşerler yalnızca ‘anda kalabilmeyi’ öğrenebilmek için bile avuç dolusu para harcıyor. Daima bir şeyleri planlamaya, her ayrıntısı organize etmeye çalışırken muazzam bir tasa ve gerilim biriktiriyorlar, sonunda da mental olarak tükeniyorlar. Filmimiz, denetimi elden bırakamayan bu çağdaş zihniyetin bir nevi ironik yüzleşmesidir”

“Yapay zekâya karşı yapmamız gereken; sezgisel ve feminen yönlerimizi beslemek”

Ulusal Özel Gösterim programında ise büsbütün yapay zekâ ile oluşturulan “Uyuyan Kadın” sinemasının takımı, sinemaseverlerin karşısındaydı. AKM Perge Salonu’ndaki gösterimin akabinde gerçekleşen söyleşiye; sinemada Vikki Bardot ismini kullanan direktör Gizem Avcıoğlu ve yapımcı Alkan Avcıoğlu katıldı.

Film için Georges Perec’in “Uyuyan Adam” yapıtından ilham aldığını belirten direktör, şunları söyledi: 

“Filmde elbette otobiyografik ögeler var. Eşimle birlikte 15 yıl sinema bölümünde çalıştık. Fakat otobiyografiyi Georges Perec biçiminde ele aldım. Perec’e nazaran odamızdaki eşyalar, kitaplar, plaklar yahut her sabah çay içme rutinimiz otobiyografinin modülüdür. Perec’in Uyuyan Adam yapıtında tek bir adam vardır ve izleyici onu, ‘sorunlu bir karakter’ olarak kodlayıp kendinden uzaklaştırabilir. Bense tek bir bayan yerine birden fazla yapay/sentetik bayan figürü kullandım. Günümüzün bilgi bombardımanında izleyicinin, ‘Galiba burada kendimi gördüm, ben de bu tuzağa düşüyorum’ diyebileceği ortak bir yabancılaşma hissi yaratmak istedim”  

Gizem Avcıoğlu, sinemadaki tüm bayan imajlarının beyaz/Avrupalı olmasının nedenini ise “Fransız Yeni Dalgası estetiğinden ve o devrin görsel lisanından çok etkilendim. Sadece ‘çeşitlilik’ olsun mantığıyla farklı etnik kimlikler ya da vücut tipleri eklemeye çalışsam kurduğum estetik dünyada çok iğreti ve yapay dururdu” diye açıkladı. 

Yapımcı Alkan Avcıoğlu da “Bu sinema gerçekçi bir dünya modeli kurmuyor; büsbütün sembolik ve alegorik bir seviyede işliyor. Odadan çıkmaya çalıştıkça daha fazla odaya açılan absürd koridorlar ne kadar gerçek dışıysa oradaki tiplemeler de gerçek insan değil, sembolik birer modeldir. Tanınan anlatıların, dizilerin ya da Hollywood sinemasının temsil siyasetiyle bu şekil soyut/alegorik bir sinemanın temsil düzeneği birbirinden farklı değerlendirilmelidir” dedi.  

“Perec’in Uyuyan Adam yapıtındaki yabancılaşma ve şuur durumu daha bireyselken sinemada yabancılaşma, dışarıdan gelen bir tesirden kaynaklanıyor. Teknolojiden büsbütün kaçamadığımız bu çağda kendi anlamımızı ve çıkış yolumuzu nasıl yaratabiliriz?” halindeki soruya ise direktörün karşılığı şu şekilde oldu: 

“Perec bu kitabı 60’larda yazdı; hasebiyle bu ruhsal yalnızlaşmayı ve yabancılaşmayı sadece cep telefonlarına ya da toplumsal medyaya bağlayamayız. Bu durum 50’lerde de 80’lerde de tartışılıyordu; insan bunu her devir yaşadı.  

Teknolojiye teslim olmak yerine hayata kısa aralar vermek ve daha yumuşak alanlara yönelmek bir çıkış yolu olabilir. Yapay zekâ beynimizin analitik ve rasyonel tarafını bir halde ikame edebiliyor, bizim yapmamız gereken şey; yaratıcılık, hissiyat ve maneviyat başta olmak üzere daha sezgisel ve feminen yönlerimizi beslemek. Çıkışın, hislerde ve yaratıcılıkta olduğuna inanıyorum”  

Filmde aşk/ sevgi temasına hiç değinilmemiş olmasının sorulması üzerine ise direktör; bunun, şuurlu bir tercih olduğunu belirtti: 

“Çok gerçek bir müşahede; sinema, şuurlu olarak tekrar üzerine kuruldu ve sevgi/aşk teması şuurlu formda yer almıyor. Günümüzün ruh halini, maruz kaldığımız bilgi selini ve maneviyattan kopuşumuzu yansıtmak istedim. Kalabalıklar, sürü halinde, otomatik yaşıyor. Adam Curtis’in de söz ettiği üzere insanoğlu giderek makineleşiyor ve otomatikleşiyor. İnsanın, sevgilisinden gelen bildiriye ne yanıt vereceğini bile yapay zekâya sorduğu bir çağdayız; hasebiyle sevgisizlik ve mekanikleşme, anlatının merkezindeydi.  

Görsel lisanda de iki yıl boyunca çalıştım. Yapay zekâ birinci etapta çok parlak ve reklamvâri manzaralar üretir. Bense o bulanıklığı, dar alan derinliğini ve ışık kırılmalarını kullanarak düş ile gerçek arasındaki o tekinsiz, atmosferik dokuyu elde etmek için manzarayı şuurlu olarak deforme ettim”

Kurgucular Altın Portakal’da bir araya geldi 

Festivalde bugün ayrıyeten dal ismine değerli bir aktiflik de yer aldı. “Film Yapımında Yönetmen- Kurgucu İlişkisi”; Kurgucular Dayanışması’ndan (KUDA) Melike Kasaplar, İsmet Araç ve Naim Kanat’ın katıldığı panelde her yönüyle ele alındı. 

Yaygın anlayışın tersine, kurgunun, post-prodüksiyonda değil senaryo basamağında başladığını belirten Melike Kasaplar, kendi çalışma tercihini şöyle anlattı: 

“İlk kere çalıştığım direktörse ben bilhassa senaryo basamağında dahil olmayı tercih ediyorum. Senaryo basamağında kurgucunun dahil olması, ortak bir sinema lisanı kurup kuramayacaklarını da anlamalarını sağlar” 

İsmet Araç ise yakınlık- uzaklık ayarını yapamamanın vakitle mesleksel deformasyona yol açabileceğine dikkat çekerek kendi deneyimini şu sözlerle paylaştı:

“Mesleğe birinci başladığımda sinemalara biraz ders olarak çalışıyordum. Bütün referansları izlemeye çalışırdım; o neyi seviyor, direktör neyi seviyor, diye. Fakat referanslar dezavantaj olarak dönmeye başladı bana. Zira referansları izliyorum; referanslara nazaran mi bu kurguyu yapacağım yoksa burada özgün bir şey çıkarmak için mi bu dünyayı oluşturacağım?” 

Panelde kurgu çalışanlarının mesleksel hukukuna da değinildi. Dünyadaki kurgucuların birleştiği TEMPO Editörler Birliği çatısı altında Türkiye’de Kurgucular Dayanışması (KUDA) ismiyle örgütlenildiğini belirten Melike Kasaplar; “En büyük sorun olarak çalışma kurallarımızı düzgünleştirmeye çalışıyoruz. Kendimizi daha görünür kılmaya çalışıyoruz ki sorunlarımız de daha görünür olabilsin” diye konuştu. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı