Yapay zeka ile düşünme marifetimiz zayıflıyor mu?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, Cemil Meriç’in düşünmeye verdiği değerden hareketle yapay zeka çağında bağımsız düşünme, öğrenme ve karar verme maharetlerinin karşı karşıya olduğu riskleri kıymetlendirdi.

Teknolojik dönüşümlerin tarih boyunca insanın bilgiyle kurduğu ilgiyi değiştirdiğini belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “İnsanlık tarihinde büyük teknolojik dönüşümler sadece üretim biçimlerini değil, insanın bilgiyle ve fikirle kurduğu bağlantıyı de değiştirdi. Matbaa bilgiyi yaygınlaştırdı, makineler fizikî emeği hafifletti, internet bilgiye erişimi hızlandırdı. Yapay zeka ise daha farklı bir eşiği temsil ediyor. Zira bu kere teknoloji sırf bilgiye ulaşmamıza yardımcı olmuyor; yorumlama, karşılaştırma, yazma, muhakeme etme ve karar verme süreçlerimize de direkt giriyor.” dedi.

Düşünmek savaşmaktır, yapay zeka çağında yine mana kazanıyor

Yapay zeka sorununun teknolojik gelişme ve verimlilikle sonlu olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, bahsin insanın bilişsel özerkliği, yani kendi başına düşünebilme ve karar verebilme kapasitesiyle de ilgili olduğunu söyledi.

Kendisini bir “fikir işçisi” olarak tanımlayan Cemil Meriç’in temel telaşlarından birinin, insanın hazır fikir kalıplarına teslim olmaması olduğunu belirten Prof. Dr. Süleymanlı, Meriç’in “Düşünmek savaşmaktır” kelamının yapay zeka çağında tekrar mana kazandığını tabir etti.

Saniyeler içinde metin yazabilen, kitap özetleyebilen ve argüman oluşturabilen sistemlerin kullanımında belirleyici olanın, insanın kendi düşünme süreciyle kurduğu alaka olduğunu kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “Sorun yapay zekanın bunları yapabilmesi değil. Asıl problem, kendi yapmamız gereken zihinsel işleri hangi noktadan itibaren ona bırakmaya başladığımızdır. Bilhassa yeni nesiller açısından bu durum, düşünme, sorgulama ve sorun çözme marifetlerinin gereğince gelişmeden zayıflaması riskini taşımaktadır.” diye konuştu.

Düşünme ve karar verme yetisi ne ölçüde teknolojide?

Tarihçi ve müellif Yuval Noah Harari’nin yapay zekanın karar süreçlerine katılabilen bir “aktör” haline gelmesine ait ihtarlarına da değinen Prof. Dr. Süleymanlı, teknolojiyi kimin kullandığı kadar, düşünme ve karar verme yetkisinin ne ölçüde teknolojiye bırakıldığının da sorgulanması gerektiğini söyledi.

İnsan aklının teknolojiyle güçlendirilebileceğini belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Ancak düşünme, karşılaştırma, kuşku etme ve karar verme sorumluluğunu bütünüyle teknolojiye bıraktığında, yardımcı bir araçtan değil, bilişsel bağımlılıktan kelam etmeye başlarız.” değerlendirmesinde bulundu.

Bilişsel becerilerdeki değişim direkt yapay zekaya bağlanamaz

Bazı ülkelerde IQ testlerindeki jenerasyonlar arası yükselişin yavaşladığına, durduğuna yahut kimi bilişsel alanlarda aksine döndüğüne işaret eden araştırmalar bulunduğunu aktaran Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, bu bulguların yorumlanmasında dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.

Yirminci yüzyılın büyük kısmında gözlenen yükselişin “Flynn etkisi” olarak isimlendirildiğini hatırlatan Prof. Dr. Süleymanlı, “Bunu direkt yapay zekaya bağlamak tahminen doğru olmaz. Zira bu eğilimlerin bir kısmı üretken yapay zekanın yaygınlaşmasından çok evvel başlamıştı.” dedi.

Eğitim kalitesi, dikkat dağınıklığı, sosyal medya, ekran kullanımı ve uzun metin okuma alışkanlığındaki değişimlerin bu tartışmada birlikte ele alınması gerektiğini tabir eden Prof. Dr. Süleymanlı, hazır yanıta anında ulaşmanın zihinsel uğraş gösterme alışkanlığını dönüştürebileceğine dikkat çekti.

Prof. Dr. Süleymanlı, “Bu nedenle asıl sorun, yapay zekanın tek başına bir gerileme sebebi olup olmadığı değil, mevcut bilişsel zayıflıkları derinleştirip derinleştirmeyeceğidir.” diye konuştu.

“Öğrenme sırf yanlışsız yanıtı bulmak değildir”

Yapay zekanın nasıl bir bilişsel ortamda yaygınlaştığının kıymet taşıdığını belirten Prof. Dr. Süleymanlı, uzun periyodik dikkat, okuma ve bağımsız düşünme alışkanlıklarının zayıfladığı bir ortamda, düşünsel yükü üstlenen teknolojilerin yeni riskler doğurabileceğini söyledi.

Öğrencilerin birkaç saniyede ödev hazırlayabildiğini, bir kitabı okumadan özetine ulaşabildiğini ve kendi görüşünü oluşturmadan akademik görünümlü metinler üretebildiğini söz eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Bilgiye daha süratli ulaşmak, daha güzel düşünmek manasına gelmez. Zira öğrenme sadece gerçek yanıtı bulmak değildir. Öğrenme; aramak, yanılmak, karşılaştırmak, kuşku etmek ve yine düşünmektir.” halinde görüşlerini lisana getirdi.

Yapay zekaya “Benim fikrime itiraz et” denilmeli

Çözümün yapay zekadan uzak durmak olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Süleymanlı, “Mesele onu niyetin yerine değil, fikrin ortağı haline getirmektir.” dedi.

Yapay zekaya yöneltilen soruların kullanım biçimini değiştirebileceğine işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı; “Benim yerime düşün” yerine “Benim fikrime itiraz et”, “Bana gerçek karşılığı ver” yerine “Başka hangi bakış açıları mümkün?”, “Benim için karar ver” yerine ise “Burada neyi gözden kaçırıyorum?” sorularının yöneltilmesini önerdi.

Teknolojik yatırımlara güçlü bir niyet kültürü eşlik etmeli

Türkiye ve Türk dünyası açısından sıkıntının sırf teknolojik altyapı kurmak ve yapay zeka yatırımlarını artırmak olmadığını belirten Prof. Dr. Süleymanlı, teknolojik kapasiteyle birlikte okuma, eleştirel düşünme, sorgulama ve araştırma kültürünün de geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Düşünsel altyapının zayıf olduğu ortamlarda hazır bilgiye yönelimin ve bilişsel bağımlılığın derinleşebileceği ihtarında bulunan Prof. Dr. Süleymanlı, geleceğe ait tartışmanın merkezinde insanın düşünme sorumluluğunun bulunması gerektiğini vurgulayarak, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Çünkü geleceğin temel sorusu makinelerin ne kadar akıllı olacağı değildir. Asıl soru şudur: Yapay zeka bizim yerimize düşündükçe, biz kendimiz düşünmeye devam edecek miyiz?”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı