Aynadaki kişi bile yabancı gelebiliyor!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, prosopagnozi (yüz körlüğünün) sebepleri, belirtileri, kişinin toplumsal hayatına tesirleri ve kesin tedavisi bulunmamasına karşın kullanılan telafi edici formüller hakkında açıklamalarda bulundu.

Beyin yüzü görse de kim olduğunu tanıyamıyor!

Nörolojik literatürün en sarsıcı algı bozukluklarından birinin prosopagnozi (yüz körlüğü) olduğunu söz eden Dr. Celal Şalçini, “Prosopagnozi kişinin görme yetisinde hiçbir fizikî kusur olmamasına karşın yüzleri tanıyamaması durumudur.” dedi.

Ünlü nörolog Oliver Sacks’ın yapıtlarını örnek gösteren Dr. Şalçini, “Hastalar göz, burun yahut ağız üzere tekil yüz bileşenlerini net bir halde algılayabilir; lakin beyin bu kesimleri bütüncül bir kimlikte birleştiremez. Kişi karşısındaki insanın yüz sınırlarını en ince detayına kadar görse de beynin görsel bilgiyi zihindeki kimlik kütüphanesiyle eşleştirememesi sebebiyle o yüzün kime ilişkin olduğunu çözemez.” biçiminde konuştu.

Şiddetli olaylarda kişi kendi yüzünü bile tanıyamayabilir!

Prosopagnozinin derinliğinin hastadan hastaya geniş bir yelpazede çeşitlilik gösterdiğini kaydeden Dr. Şalçini, şunları söyledi:

“Hafif seyreden durumlarda sadece yeni tanışılan bireyler unutulurken, ağır olaylarda birey en yakınlarını bile teşhis edemez hâle gelebilir. Dr. Oliver Sacks’ın eserine ismini veren Dr. P.’nin, eşinin başını bir şapka sanıp tutmaya çalışacak kadar ileri seviye bir görsel agnozi ve prosopagnozi yaşaması bu durumun dramatik bir örneğidir. Şiddetli olaylarda kişi eşini, çocuğunu, annesini ve hatta aynaya baktığında kendi yüzünü dahi tanıyamaz; yakınlarını ayırt edebilmek için ses tonu, bariz bir takı yahut yürüme biçimi üzere ikincil ipuçlarına bağımlı kalır.”

Yüz tanımadan sorumlu beyin ağları hasar görmüş ya da doğuştan fonksiyonsuz olabilir!

Sağlıklı bir beyinde yüz tanıma sürecinin, temporal lobun alt kısmında yer alan ‘fusiform yüz alanı’ (FFA) isimli özelleşmiş bölge sayesinde saliseler içinde ve bütüncül bir şablon üzerinden gerçekleştiğini aktaran Dr. Şalçini, “Prosopagnozide ise fusiform yüz alanındaki nöral ağlar yahut bu bölgenin hafıza merkezleriyle olan ilişkileri hasar görmüş ya da doğuştan işlevsizdir. Beyin bütünsel algılama yetisini kaybettiği için bilişsel süreç adeta bir dedektif üzere çalışmaya başlar; yüzü bir bütün olarak hissetmek yerine kaş yapısı, çene çizgisi üzere ayrıntıları tek tek tahlil etmeye çalışır fakat bu analitik yaklaşım anlık tanımayı sağlamada yetersiz kalır.” dedi.

Klinik araştırmalar ve Sacks’ın hadiselerinin, yüz körlüğünün hem gelişimsel (doğuştan) hem de kazanılmış (sonradan) formlarının bulunduğunu gösterdiğine işaret eden Dr. Şalçini, “Doğuştan olan cinste beyin, genetik yahut erken gelişimsel faktörler sebebiyle yüz tanıma ağlarını hiç oluşturamazken; sonradan gelişen hadiselerde inme (felç), kafa travmaları, beyin tümörleri, ensefalit üzere enfeksiyonlar yahut Alzheimer üzere nörodejeneratif hastalıklar ana etkendir. Beynin sağ alt temporal bölgesinde meydana gelen bir doku hasarı, bireyin o güne kadar meselesiz çalışan yüz hafızasını apansız yahut kademeli olarak silip atabilir.” açıklamasını yaptı.

Hastalar yaşadıkları durumun klinik bir nörolojik bozukluk olduğunun farkında olmayabilir!

Oliver Sacks’ın müşahedelerine atıfta bulunan Dr. Celal Şalçini, “Pek çok hasta yaşadığı bu sıra dışı durumun klinik bir nörolojik bozukluk olduğunun farkına varmadan yıllarca yaşayabilir.” dedi.

Özellikle doğuştan prosopagnozik olan bireylerin, herkesin dünyayı kendi gördükleri üzere algıladığını varsaydıklarını lisana getiren Dr. Şalçini, “Bu nedenle durumlarını ‘isim hafızam zayıf’, ‘dikkatim dağınık’ yahut ‘insanları birbirine karıştırıyorum’ diyerek geçiştirirler. Beyin, kişinin farkında olmadığı telafi sistemleri geliştirerek ses ve giysi ayrıntılarıyla durumu maskelediğinden, gerçek teşhis sıklıkla yetişkinlik periyodunda tesadüfen ya da nörolojik değerlendirmeler sonucunda koyulur.” diye konuştu.

Kesin bir tıbbi yahut cerrahi tedavisi yok!

Yüz körlüğü, sadece algısal bir mani olmakla kalmayıp bireyin toplumsal ve ruhsal istikrarını de derinden sarstığına dikkat çeken Dr. Celal Şalçini, “Sokakta çok yakın bir arkadaşının yanından selam vermeden geçmek ya da bir yabancıya yakınlık göstermek, şahısta vakitle yoğun bir utangaçlık ve toplumsal dert oluşturur. Etrafı tarafından sık sık ‘kibirli’, ‘soğuk’ ya da ‘ilgisiz’ olarak etiketlenen hastalar, yanlış anlaşılma endişesiyle kendilerini toplumdan soyutlamaya başlarlar. Sacks’ın yapıtlarında de altı çizildiği üzere bu daima tetikte olma hâli, kişiyi vakitle insan alakalarından uzaklaştırarak derin bir içe kapanma ve yalnızlığa sürükleyebilir.” dedi.

Hâlihazırda prosopagnozinin beyindeki hasarlı yüz tanıma sistemini büsbütün düzgünleştiren kesin bir tıbbi yahut cerrahi tedavisi bulunmadığını tabir eden Dr. Şalçini, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Nörolojik rehabilitasyon süreçlerinde beynin esneklik (nöroplastisite) yeteneğinden yararlanan bilişsel antrenmanlar denense de temel yaklaşım bireye ‘telafi edici stratejiler’ öğretmektir. Tıpkı Oliver Sacks’ın olayı Dr. P.’nin insanları ve objeleri zihninde müzikal ritimler ve makul karakteristik ipuçlarıyla eşleştirerek hayatını sürdürmeyi başarması üzere; hastalara da bireyleri ses tonu, konuşma ritmi, saç bölümü, duruş yahut besbelli aksesuarlar üzerinden ayırt etme teknikleri kazandırılarak günlük ömürlerini sürdürmeleri sağlanır.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı