Global Futbol İktisadında Büyük Dönüşüm!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Yerel bir maç günü faaliyeti olmaktan çıkıp milyarlarca avroluk global bir sanayiye dönüşen futbol, bugün gelir yoğunlaşması, finansal kurallar ve takvim baskısı ekseninde tarihi bir dönüşüm sürecinden geçiyor. BCG raporu, kesimin geleceğini belirleyen üç ana trendi ve öne çıkan sayısal göstergeleri şöyle ortaya koyuyor:

1. Gelir Merkezlerinin Yer Değiştirmesi ve Ekonomik Yoğunlaşma

Avrupa futbol pazarı toplamda 38 milyar avronun üzerinde bir gelire ulaşmış durumda. Lakin gelir dağılımındaki eşitsizlik tarihî manada tepeye çıktı; en yüksek gelire sahip ilk 20 kulüp, 11 milyar avrodan fazla gelir üreterek Avrupa’nın Beş Büyük Ligi’ndeki toplam gelirin yarısından fazlasını elde ediyor.

• Uluslararası Yayın Hakları: İngiltere Premier Lig’in milletlerarası yayın gelirleri 2010’daki yaklaşık 500 milyon sterlin seviyesinden bugün 2,2 milyar sterlinin üzerine çıkmıştır. Bu sayı hem Premier Lig’in lokal yayın gelirlerini hem de öteki Avrupa liglerinin toplam memleketler arası yayın gelirlerini geride bıraktı. UEFA Şampiyonlar Ligi’nin memleketler arası yayın gelirlerindeki hissesi ise 2016-17 sezonundaki %15 seviyesinden 2025-26 sezonunda %20’ye yükseldi.

• Yeni Büyüme Alanları: Dünyanın en değerli 15 kulübü Avrupa’da yer alsa da global sermaye istikrarları değişiyor. Suudi Arabistan kulüpleri tek bir transfer döneminde 1 milyar dolara yakın harcarken, ABD Major League Soccer (MLS) maç başına ortalama 21.000’den fazla seyirci çekiyor. Bugün 19 MLS kulübü dünyanın en değerli 50 futbol takımı arasında yer alıyor.

• Yatırımlar ve Kadın Futbolunun Yükselişi: FIFA, Afrika’daki futbol altyapısına 1 milyar doların üzerinde yatırım yaparken, Fas da 2030 FIFA Dünya Kupası hazırlıkları kapsamında 5 milyar dolardan fazla kaynak ayırdı. Kadın futbolu ise süratle büyüyen bir ekonomik alan olarak öne çıkıyor. Kesimin yıllık geliri yaklaşık 800 milyon dolara ulaşırken, 2023 FIFA Kadınlar Dünya Kupası yaklaşık 2 milyar izleyiciye erişti. ABD Ulusal Kadınlar Futbol Ligi’ndeki (NWSL) 14 kulübün toplam kıymeti 2,6 milyar dolara yükselirken, ortalama kulüp pahaları 2023’ten bu yana yaklaşık %180 arttı. Atlanta ve Columbus’un NWSL’ye iştiraki için sırasıyla 165 milyon dolar ve 205 milyon dolarlık lige giriş bedelleri, bayan futbolunda yatırımcı ilgisinin ulaştığı seviyeyi gösteren yeni rekorlar olarak öne çıktı.

• Dijital İzlenme ve Yayıncılık: 2022 Dünya Kupası’nda 5 milyar etkileşim ve 2,7 milyar dijital etkileşim kaydeden FIFA’nın ardından, 2026 Dünya Kupası maçlarını YouTube üzerinden fiyatsız yayınlayan Brezilyalı CazéTV kanalı, 21 milyondan fazla eşzamanlı kontaklı aygıt sayısı ile canlı yayın rekoru kırdı.

2. Yönetişim, Harcama Kontrolleri ve Mülkiyet Yapısı

Dünya genelinde çoklu kulüp sahipliği (multi-club ownership) modelleri yaklaşık 400 profesyonel kulübü kapsayacak formda genişledi. Buna rağmen Avrupa’nın üst seviye liglerindeki kulüplerin lakin yarısı kâr elde edebiliyor. Premier Lig’den Championship’e düşen bir kulüp, yıllık gelirinin üçte ikisinden fazlasını bir gecede kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyor.

• Maaş/Gelir Oranları: Avrupa’nın Beş Büyük Ligi’nde 2020-2022 yılları arasında ortalama maaş/gelir oranı %64 olarak gerçekleşti.

• Transfer ve Oyuncu Maliyetleri: 2022-23 sezonunda Premier Lig kulüpleri, bonservis ve maaşlar dahil oyunculara 5,7 milyar sterlin harcadı. Bu ölçü, ligin toplam gelirinin yaklaşık %90’ına denk geliyor. Ligdeki 20 kulübün 8’inde oyuncu maliyetleri toplam kulüp gelirinin tamamını aştı.

• Düzenlemeler: UEFA’nın takım maliyet oranı (squad-cost ratio) kuralları, kulüplerin harcamalarını (maaş, transfer ve menajer ücretleri) toplam gelirin %70’i ile sonlandırmayı hedefliyor.

3. Maç Takvimi ve Oyuncu Yükü

48 takımlı FIFA Dünya Kupası, 32 kadrolu FIFA Kulüpler Dünya Kupası ve genişleyen UEFA tertipleri yayın gelirlerini artırırken maç takvimi üzerindeki baskıyı da değerli ölçüde artırıyor. Profesyonel Futbolcular Birliği (PFA) CEO’su Maheta Molango’ya nazaran bir futbolcunun dönemde ülkü olarak 50 ila 60 maç arasında vazife yapması gerekiyor. Fakat günümüzde üst seviye kulüplerde forma giyen birçok futbolcu bu sonu aşarken, kimi oyuncular dönemi 60’ın üzerinde resmi maçla tamamlıyor.

BCG raporuna nazaran futbol sanayisinin önümüzdeki periyotta farklı yönlerde evrilmesi mümkün görünüyor. Buna nazaran, UEFA’nın finansal düzenlemeleri doğrultusunda daha sürdürülebilir fakat kendi içinde daha kapalı bir seçkin kulüpler yapısı oluşabilir. Küçük ve orta ölçekli ligler rekabet güçlerini koruyabilmek için ortak yayın mutabakatları ve sınır ötesi lig modellerine yönelebilir. Artan maç yoğunluğuna karşı oyuncu sendikaları türel süreçler yoluyla takvimin tekrar düzenlenmesini talep edebilir. Öte yandan, Kings League üzere dijital odaklı ve kısa formatlı tertiplerin bilhassa genç izleyiciler arasında daha fazla ilgi görerek futbol ekosisteminden daha büyük bir hisse alması da mümkün senaryolar arasında yer alıyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı