Strateji geliştiren oyunlar çocukların bilişsel marifetlerini destekliyor!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, 8 Temmuz Video Oyunları Günü münasebetiyle dijital oyunların çocuk gelişimi üzerindeki tesirlerini kıymetlendirdi. 

Dijital oyun kavramı çocukluk periyoduna taşındı

8 Temmuz Video Oyunları Gününün kökeni Amerika Birleşik Devletleri’ne dayandığını ve tanınan kültürün de tesiriyle takvimlerimize girdiğini kaydeden Demet Gülaldı, “Teknolojinin ilerlemesiyle fiziki sonların kalktığı dijital dünyada, artık muhakkak bir coğrafyada değil global ağlar üzerinde milyarlarca insanı birleştiren bir gün durumuna gelmiştir. Dijital teknolojilerin bu denli gelişmesi klâsik oyun kültürünü de derinden etkilemiş ve dijital oyun kavramını çocukluk devrine taşımıştır.” dedi.

Çocuk gelişimi açısından oyunun; çocuğun dünyayı anlamlandırma, bilişsel süreçlerini yapılandırma ve toplumsal rolleri deneyimleme alanı olduğuna vurgu yapan Demet Gülaldı, “Dolayısıyla dijital oyunlar, çağdaş çocuk için sadece bir cümbüş aracı değil, tıpkı vakitte yeni jenerasyon bir toplumsallaşma, öğrenme ve kültürel etkileşim alanıdır. Fakat kritik olan nokta, teknolojinin kendisinden fazla, çocuğun bu teknolojiyle kurduğu bağın niteliğidir. Dijital oyunların çocuk gelişimine tesiri; içerik idaresi, müddet kontrolü ve ebeveyn rehberliği üzere çok boyutlu değişkenlerin dengelenmesiyle şekillenmektedir.” diye konuştu.

Dijital oyunları büsbütün yasaklamak pedagojik açıdan gerçek değil

Dijital oyunların çocukların ömründen büsbütün çıkarılmasının gerçekçi bir yaklaşım olmadığını tabir eden Dr. Demet Gülaldı, şunları söyledi:

“Dijital oyunları çocukların ömründen büsbütün yasaklamak günümüz dünyasında gerçekçi bir yaklaşım olmadığı üzere, pedagojik açıdan da sağlıklı değildir. Büsbütün yasaklayıcı bir tavır, çocuğu akran kümesinin ortak irtibat lisanından soyutlayarak toplumsal dışlanma hissi yaratabilir. Dahası, katı yasaklar çocukta “merakı ve kapalı arayışları” tetikler; çocuk ebeveyn kontrolünden uzak, denetimsiz alanlarda bu gereksinimini doyurmaya çalışırken kapalılığa ve palavraya yönelebilir. Bu sebeple asıl sağlıklı yaklaşım, yasaklamak değil, çocuğun gelişimsel muhtaçlıklarını gözeterek hakikat ve net hudutlar koymaktır.”

Ailelerin dijital okuryazar olması gerekiyor

Bir dijital oyunun çocuk için uygun olup olmadığını değerlendirebilmenin ailelerin dijital okuryazarlık seviyesiyle direkt bağlantılı olduğunu vurgulayan Demet Gülaldı, şöyle devam etti:

“Bir dijital oyunun çocuk gelişimi açısından yararlı olup olmadığını anlamak ise ebeveynler açısından dijital okuryazarlık gerektirmektedir. Aileler oyun seçerken birinci olarak PEGI (Avrupa Genel Oyun Bilgi Sistemi) yahut ESRB (Eğlence Yazılımları Denetleme Kurulu) üzere milletlerarası yaş derecelendirme etiketlerine dikkat etmelidir. Bu kuruluşlar yalnızca yaş sonu koyan yapılar değil tıpkı vakitte; oyunların içindeki dijital satın alımlar (kumar/loot box eğilimleri), şiddet, argo yahut dehşet ögelerini mikro seviyede tahlil ederek çocuk ve ergen psikolojisini muhafazayı amaçlayan gelişimsel müdafaa sistemleridir.”

Oyun çocuğu pasif bir izleyici pozisyonunda bırakmamalı

Bir oyunun çocuğu pasif bir izleyici pozisyonunda bırakmaması gerektiğini söz eden Dr. Demet Gülaldı, “Oyunun çocuğu pasif bir izleyici mi yaptığı yoksa strateji kurmaya, planlama yapmaya ve mantık yürütmeye mi teşvik ettiği tahlil edilmelidir. İçerikte küfür, argo, siber zorbalık riskine açık denetimsiz sohbet odaları yahut kumar davranışını tetikleyebilecek oyun içi satın alma (loot box) düzeneklerinin bulunmaması kritik birer kriterdir.” sözünde bulundu.

Şiddet içerikli oyunlar çocuklarda duyarsızlaşmaya yol açabilir

Yaşa uygun olmayan oyun tercihlerinin çocukların gelişimini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çeken Dr. Demet Gülaldı, şunları kaydetti:

“Yaşa uygun olmayan oyun tercihleri; çocukların bilişsel, duygusal ve toplumsal gelişiminde olumsuz yönde etkileyebilir.  Özellikle erken çocukluk devrinde kurgu ile gerçek ayrımı şimdi tam yapılamadığından, dehşet ve yoğun tansiyon içeren ögeler korku bozukluklarına ve uyku düzensizliklerine yol açabilir. Bu noktada en büyük risklerden biri de şiddet içerikli oyunlardır. Yoğun şiddete maruz kalmak, çocukta duyarsızlaşmaya sebep olarak gerçek hayattaki acı ve şiddete karşı tepkisizleşmeyi beraberinde getirir. Sıkıntıların şiddet yoluyla çözülebileceğine dair yanlış bir şema geliştiren çocuklarda, okul ortamında akran zorbalığı, dürtüsellik ve öfke patlamaları gözlemlenebilir.” biçiminde konuştu.

Strateji geliştiren oyunlar çocukların bilişsel maharetlerini destekleyebilir

Doğru seçilmiş ve yapılandırılmış dijital oyunların çocuklar için güçlü birer eğitsel araca dönüşebileceğine işaret eden Dr. Demet Gülaldı, “Strateji, bulmaca ve simülasyon oyunları çocukların analitik düşünme, dikkat mühleti ve görsel-uzamsal algı üzere bilişsel maharetlerini geliştirir; onlara ‘eğer bunu yaparsam ne olur?’ sorusu üzerinden sebep-sonuç bağlantısı kurmayı öğretir. Açık dünya ve inşa etme (sandbox) oyunları çocukların hayal güçlerini dijital bir tuvalde somutlaştırarak yaratıcılıklarını besler. Çok oyunculu ve iş birliğine dayalı (co-op) oyunlar ise ortak bir gayeye ulaşmak için liderlik yapma, rol paylaşımı, yardımlaşma ve kriz anında ekip olarak hareket etme üzere toplumsal hünerleri kazandırır.” dedi.

Ekran, çocuk bakıcısı olarak kullanılmamalı

Ekran mühletinin sadece saat üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Dr. Gülaldı, “Ekran başında geçirilen süreyi daha yararlı hale getirmek için ailelerin ekranı bir bebek bakıcısı olarak görmekten vazgeçmesi gerekir. En sağlıklı yol, oyunu aile içi bir aktiviteye dönüştürerek çocukla birlikte oynamak ve oyun üzerine (Burada sebep bu stratejiyi seçtin?) sohbet etmektir. Oyun oynama mühleti çocuğun yaşına nazaran belirlenmeli; fakat asıl istikrar, oyunun çocuğun uyku, beslenme, ders çalışma, fizikî aktivite ve yüz yüze toplumsallaşma üzere hayati rutinlerini engellememesi üzerinden kurulmalıdır. Bu kurallar kriz anlarında değil, sakin bir vakitte çocukla birlikte bir ‘Medya Sözleşmesi’ imzalanarak net ve esnemeyen kurallarla belirlenmelidir.” diye konuştu.

Davranışsal bağımlılık belirtileri ciddiye alınmalı

Dijital oyunların vakitle bağımlılık davranışına dönüşebileceği konusunda aileleri uyaran Gülaldı, “Dijital oyunların bir hobi olmaktan çıkıp bir bağımlılığa yahut gerçek hayattan kaçış sistemine dönüştüğünü gösteren işaretlere karşı uyanık olunmalıdır. Çocuk ekran başından kalkması istendiğinde aşırı öfke ve saldırganlık gösteriyorsa, oyun için uykusundan ve yemeğinden vazgeçiyorsa, okul muvaffakiyetinde ani düşüşler yaşıyor, gerçek arkadaşlarından uzaklaşıp daha evvel keyif aldığı aktiflikleri büsbütün bırakıyorsa bu durum alarm zillerinin çaldığını gösterir. Günümüzde memleketler arası teşhis kitaplarında ‘İnternet Oyun Oynama Bozukluğu’ bir davranışsal bağımlılık olarak yerini almıştır. Başta ergenler ve gençler olmak üzere, bu durumdan etkilenen bireylerde uzun vadeli ve önemli sonuçlara yol açabilmektedir.” formunda konuştu.

Aşırı oyun oynama davranışı diğer bir sorunun maskelenmiş bir sonucu olabilir

Uyarılarda bulunan Dr. Demet Gülaldı, sözlerini şöyle tamamladı:

“Eğer internet oyunlarıyla aşırı zihinsel meşguliyet, oyun oynanmadığında huzursuzluk, anksiyete yahut öfke üzere mahrumluk belirtileri, oyunu bırakma yahut denetim etme teşebbüslerinin başarısız olması, oyun dışındaki eski hobilerine ve cümbüşlere karşı ilginin azalması, oyun sebebiyle eğitim, toplumsal bağlar yahut iş hayatında bozulma üzere belirtiler görülüyorsa ve bu belirtiler çocuğun günlük fonksiyonelliğini birkaç haftadır olumsuz etkiliyorsa, ebeveynler hiç vakit kaybetmeden bir uzmandan profesyonel dayanak almalıdır. Unutulmamalıdır ki, aşırı oyun oynama davranışı bazen çocuğun gerçek hayatta yaşadığı akran zorbalığı, akademik başarısızlık yahut aile içi huzursuzluk üzere öbür bir sorunun maskelenmiş bir sonucu olabilir.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı