ALS belirtilerine dikkat: Kas güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu ve yutma zahmeti hastalığın birinci sinyalleri olabilir

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Amiyotrofik Lateral Skleroz (ALS), halk ortasında Motor Nöron Hastalığı olarak bilinen ve kas hareketlerini denetim eden hudut hücrelerinin ilerleyici kaybıyla ortaya çıkan önemli bir nörolojik hastalık olarak öne çıkıyor. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi, Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, hastalığın kesin nedeni şimdi bilinmese de erken teşhis, uygun tedavi ve kapsamlı rehabilitasyon uygulamaları sayesinde hastaların ömür kalitesinin değerli ölçüde artırılabildiğini söyledi.

Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi, Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, ALS hastalığının belirtileri, risk faktörleri ve şimdiki tedavi yaklaşımları hakkında değerli bilgiler paylaştı.

ALS hastalığı nedir?

ALS’nin beyinden kaslara hareket komutlarını ileten üst ve alt motor nöronların hasar görmesi sonucu gelişen ilerleyici bir hudut sistemi hastalığı olduğunu kaydeden Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, “Motor hudut hücrelerindeki kayıp nedeniyle kaslar kâfi uyarıyı alamaz ve vakitle güçsüzleşir. Bu durum günlük ömür aktivitelerinde bariz zorluklara yol açar. Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte genetik faktörlerin yanı sıra çevresel etkenlerin de ALS gelişiminde rol oynadığı düşünülmektedir” dedi.

ALS belirtileri hastadan hastaya değişebiliyor

ALS’nin başlangıç belirtilerinin şahıstan şahsa farklılık gösterebildiğini tabir eden Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, “Hastalık birden fazla vakit kol yahut bacaklarda ortaya çıkan güçsüzlük ile başlar. Günlük hayatta kalem tutma, düğme ilikleme, bardak taşıma yahut yürüme üzere kolay aktivitelerde zorlanma görülebilir.

Bazen hastalık, konuşma yahut yutma zahmeti formunda başlar. Hastanın kendisi ya da yakınları peltek, genizden konuşma fark eder.  Kaslarda seğirme, ağrı ve kramplar bu belirtilere eşlik eder.  Teneffüs ve göğüs kasları etkilenmesi ile nefes alıp vermede zorluk görülür. Denetim edilemeyen ağlama ve gülmeler olabilir. Hastalık bedenin bütün kaslarını etkilemez. Hasta, barsaklarını ve idrarını denetim edebilir. Cinsel işlevleri etkilenmez. Kalp kası ziyan görmez. Göz kasları birçok defa en son etkilenen kas olur, kimi vakit da hiç etkilenmez” diye konuştu.

ALS’nin farklı klinik tipleri bulunuyor

Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, ALS’nin klinik başlangıç bölgesine nazaran farklı alt kümelere ayrıldığını belirterek şöyle sıraladı:

Klasik bulber başlangıçlı form: Konuşma bozukluğu, ardından yutma bozukluğu sonrasında uzuvlara yayılım görülür. Üst ve alt motor nöron bulgularının her ikisi de hakimdir.

Psödobulber palsi: Bulber bulguların hükümran olduğu semptomlar yavaş yavaş ekstremitelere yayılır. Üst motor nöron bulguları hakimdir

Progresif bulber palsi: Hâkim bulber bulgular ile başlayıp ekstremitelere yayılarak ilerler. Alt motor nöron bulguları hakimdir.

Klasik servikal başlangıçlı form: Tipik olarak, ellerde güçsüzlük, ardından bulber ve lomber bölgelere yayılım gösteren formdur. Üst ve alt motor nöron bulgularının her ikisi de hakimdir.

Klasik lomber başlangıçlı form: Bu formda tipik olarak, servikal ve bulber bölgelere yayılan güçsüzlükle giden düşük ayak görülür. Üst ve alt motor nöron bulgularının her ikisi de hakimdir.”

100 binde 2-6 oranında görülüyor

Hastalığın dünyanın her yerinde ve her kesitten beşerde ortaya çıkabileceğini tabir eden Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, “Erkeklerde biraz daha sıktır. Ortalama başlangıç yaşı 55 olsa da genç yaşta ve ileri yaşta da görülebilir. Nüfusun 100 binde 2-6 kadarı ALS hastasıdır. Her 100 bin bireyden yılda 2-6’sının ALS’ye yakalandığı varsayım edilmektedir” dedi.

ALS için risk faktörleri Nelerdir?

ALS’de risk faktörlerine ait bilgi verenDr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, şu bilgileri verdi:

“Tüm ALS hastalarının yüzde 90’ı sporadik, yüzde 10’u ailesel ALS hastasıdır. Bu nedenle hastalığın büyük çoğunlukla kalıtımla ilgisiz olduğu söylenebilir. Son vakitlerde ALS hastalığı ile ilgili olduğu kestirim edilen pek çok mutasyon bulunmuştur.  En sık 21. kromozomda bulunan süperoksit dismutaz (SOD) enziminin kodlandığı genin yapısında bozulma tespit edilmiştir. Bununla birlikte beyindeki hudut iletiminde kıymetli rolü olan ‘glutamat’ isimli unsurun ALS hastalarında olağandan daha yüksek seviyelerde olduğu saptanmıştır. Glutamatın çok fazla olması hudut hücrelerine ziyan verdiği bilinmektedir. Hücre metabolizmasındaki bozukluklar, oksidatif gerilim ve bağışıklık sistemindeki bozukluklar ile sigara, enfeksiyon, baş travması üzere çevresel etmenler ALS nedenleri ortasında sayılmaktadır.”

ALS tanısı nasıl konuluyor?

ALS teşhisinin, nörolojik muayene ve detaylı kıymetlendirme sonucunda konulduğunu söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, “Tanı sürecinde elektromiyografi (EMG), manyetik rezonans görüntüleme (MR), kan ve idrar testleri ile gerektiğinde beyin omurilik sıvısı (BOS) incelemelerinden yararlanılıyor. Erken devirde teşhis konulması, hastalığın idaresi ve hayat kalitesinin korunması açısından büyük değer taşıyor” dedi.

ALS tedavisinde hedef, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır

ALS’nin seyrinin her hastada farklı biçimde olduğunu söz eden Dr. Öğr. Üyesi Meltem Can İke, “Hastalıkta hayatta kalma mühleti çoklukla 4-6 yıl olarak verilse de 10 yıl ve üstünde yaşayan pek çok hasta vardır. Düzgün bir tıbbi ve toplumsal takviye ile 20 yıldan fazla yaşayan ALS hastaları vardır” dedi.

Hastalığın ilerleme suratını azaltmaya yönelik tesirli tedavi seçenekleri bulunuyor

Günümüzde ALS’yi büsbütün ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmadığını kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Meltem Can İke, lakin hastalığın ilerleme suratını azaltmaya yönelik tesirli tedavi seçeneklerinin mevcut olduğunu söyledi. Can İke, şu bilgileri verdi:

“Gutamat salınımı engelleyen Riluzol’ün, özgür radikalleri temizleyerek ve lipid peroksidasyonunu önleyerek oksidatif gerilimi azaltan Edaravon’un ve ALS’de hastalık gidişini modifiye ettiği gösterilen ve FDA onayı alan Sodyum Fenilbütirat-tauroursodeoksikolik asitin hastalığın ilerlemesini yavaşlattığı, hastanın ömrünü uzattığı, hastanın daha uzun mühlet iş görmesini sağladığı kanıtlanmıştır. ALS’nin oluşmasında birçok faktör tesirli olduğu için hastalığı kesin tedavi etmeye yönelik birçok yeni ilaç çalışmaları ağır olarak sürmekte, gen terapileri ve kök hücre tedavilerine yönelik araştırmalar da devam etmektedir.”

Rehabilitasyon ve ruhsal takviye büyük kıymet taşıyor

ALS tedavisinde sırf ilaç kullanımının kâfi olmadığını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Meltem Can İke, teneffüs rehabilitasyonu, fizik tedavi uygulamaları, konuşma ve yutma terapileri ile ruhsal dayanak programlarının hastaların ömür kalitesini artırmada değerli rol oynadığını söyledi. Dr. Öğr. Üyesi Meltem Can İke, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Erken teşhis, nizamlı takip ve multidisipliner tedavi yaklaşımı sayesinde ALS hastalarının daha uzun müddet bağımsız ve faal bir ömür sürdürebilmeleri mümkün olabilmektedir.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı