Kanserden Yaşlanmaya, Yapay Zekadan “Kopya Organlara”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Acıbadem Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı mesken sahipliğinde düzenlenen “Ege Bölgesi Moleküler Biyoloji Sempozyumu 2026”, Türkiye ve Yunanistan’ın önde gelen bilim insanlarını İstanbul’da bir ortaya getirdi. Acıbadem Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısım Lideri Prof. Dr. Batu Erman’ın başkanlığında gerçekleştirilen iki günlük bilim şöleninde, moleküler biyoloji ve genetik alanında son yılların en dikkat cazibeli araştırmaları ele alındı. Moleküler biyoloji ve genetikte geleceği şekillendirecek araştırmalar, kanser tedavilerinden sağlıklı yaşlanmaya uzanan çarpıcı gelişmelerle masaya yatırıldı.

Kanser biyolojisinden yapay zeka dayanaklı ilaç geliştirmeye, yaşlanmanın moleküler sistemlerinden organoid teknolojilerine, mitokondri araştırmalarından yeni jenerasyon hücresel tedavilere kadar geniş bir yelpazede gerçekleştirilen sunumlar, tıp ve biyoteknolojide yaşanan süratli dönüşümü gözler önüne serdi. Boğaziçi Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Gebze Teknik Üniversitesi ve Yunanistan’ın önde gelen araştırma merkezlerinden gelen uzmanlar, geleceğin sıhhat teknolojilerini ve şahsileştirilmiş tedavi yaklaşımlarını ele aldı… 

Etkinliğin temel emelinin Türkiye ve Yunanistan’daki araştırmacıları ortak bilimsel gayeler etrafında buluşturmak olduğunu belirten Sempozyum Lideri Prof. Dr. Batu Erman, “Bu sempozyumda Türkiye’de moleküler biyoloji alanında değerli çalışmalar yürüten bilim insanlarını, Yunanistan’daki araştırmacılarla bir ortaya getirmeye çalıştık. Boğaziçi, Bilkent, Koç ve Gebze Teknik Üniversitelerinden pahalı bilim insanları katıldı. Acıbadem Üniversitesi’nin mesken sahipliğinde gerçekleşen sempozyum boyunca iştirakçiler kendi alanlarındaki en şimdiki bilimsel çalışmalarını paylaştılar. İki gün boyunca gerçek manada bir bilim şöleni yaşandı” diyor. 

Prof. Dr. Batu Erman, sempozyumun sadece mevcut araştırmaların paylaşılması açısından değil, yeni iş birliklerinin kurulması bakımından da kıymetli olduğunu vurgulayarak, “Kanserden nörodejeneratif hastalıklara, bağışıklık sistemi bozukluklarından yaşlanma biyolojisine kadar pek çok hususta çalışan araştırmacılar bir ortaya gelerek ortak çalışma alanları oluşturma fırsatı yakaladı” biçiminde konuşuyor. 

Kanser Araştırmalarında Yeni Periyot: CAR-T ve Hücresel Tedaviler Umut Veriyor

Sempozyumun öne çıkan başlıklarından biri kanser biyolojisi ve yeni kuşak immünoterapi teknolojileri oldu. Prof. Dr. Batu Erman, bilhassa pankreas kanserinde kritik rol oynayan KRAS onkogenine ait araştırmaların ve yeni hücresel tedavi yaklaşımlarının büyük ilgi gördüğünü belirterek, “Kanserde çok değerli bir onkogen olan KRAS geninin pankreatik kanser hücrelerini nasıl etkilediğiyle ilgili araştırmalar umut vaat ediyor. Bunun yanında sempozyumda bizim de geliştirdiğimiz CAR-T hücre tedavileri ve yeni jenerasyon hücresel tedaviler ele alındı. Bunlar kanser immünoterapisinde çığır açan teknolojiler” diyor. 

CAR-T ve NK hücre tedavilerinin şahsileştirilmiş tıbbın en güçlü örneklerinden biri olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Batu Erman, kelamlarını şöyle sürdürüyor: “Hastanın kanından alınan bağışıklık hücreleri laboratuvar ortamında genetik olarak modifiye edilerek kansere saldıracak hale getiriliyor ve yine hastaya veriliyor. Bu hücreler tümöre çok tesirli halde saldırabiliyor. Bilhassa lenfoma tedavisinde son derece başarılı sonuçlar elde edildiğini biliyoruz. Üniversitemiz de CAR-T araştırmalarının öncü merkezlerinden biri konumunda”. 

Gelecekte Maksat, Bireye Özel Kanser Tedavileri

Kanser tedavisinde son yıllarda adeta bir ihtilal yaşandığını vurgulayan Prof. Dr. Batu Erman, önümüzdeki yıllarda hücresel tedavilerin sadece kan kanserlerinde değil, solid tümörlerde de yaygınlaşacağını söylüyor: “Beş yıl evvel bulunduğumuz noktada değiliz artık. Bilim ve teknoloji fevkalâde süratle ilerliyor. Şu anda hücresel tedaviler lenfoma üzere kan kanserlerini denetim altına almakta ve hatta büsbütün ortadan kaldırmakta son derece başarılı. Önümüzdeki 5-10 yıl içinde kolon, göğüs, pankreas, yumurtalık kanseri üzere solid tümörlerde ve nöroblastom üzere beyin tümörlerinde de bu tedavilerin tesirli biçimde kullanılmasını hedefliyoruz. Tüm araştırmaların ortak maksadı aslında şahsileştirilmiş ve daha tesirli tedavi yolları geliştirmek. Artık tümöre özel tedaviler geliştirebiliyoruz. Geleceğin tıbbı bireye özel tedavi olacak”… 

Yaşlanmanın Şifresi Mitokondrilerde Saklı

Sempozyumun dikkat çeken bahislerinden biri de yaşlanma biyolojisi ve mitokondri araştırmaları oldu. Yunanistan Foundation for Research and Technology-Hellas (FORTH) bünyesinde çalışmalarını sürdüren dünyanın önde gelen yaşlanma biyolojisi araştırmacılarından Prof. Dr. Nektarios Tavernarakis, mitokondrilerin sırf hücrelerin güç kaynağı olmadığını vurgulayarak, “Mitokondriler çoklukla hücrelerimizin güç santralleri olarak tanımlanır. Lakin araştırmalarımız gösteriyor ki mitokondriler bundan çok daha fazlasıdır. Yaşlanma sürecinin merkezinde yer alırlar ve karmaşık ömrün ortaya çıkmasında kritik rol oynarlar” diyor.

Mitokondrilerde meydana gelen bozulmaların Alzheimer ve kalp hastalıkları üzere yaşa bağlı rahatsızlıklara yer hazırladığını belirten Prof. Dr. Nektarios Tavernarakis, kelamlarını şöyle sürdürüyor: “Hasar görmüş yahut fonksiyonunu kaybetmiş mitokondriler hücre içerisinde adeta bir çöp birikimine yol açar. Bu durum güç üretiminde aksamalara ve kronik iltihaplanmaya neden olur. Alzheimer ve Parkinson üzere hastalıklarda gördüğümüz pek çok sistemin temelinde bu süreç yer alıyor”…

Araştırmalarının en kıymetli sonuçlarından birinin mitofaji olarak isimlendirilen biyolojik geri dönüşüm düzeneğinin aydınlatılması olduğunu söz eden Prof. Dr. Nektarios Tavernarakis, “Yeni mitokondrilerin oluşumu ile eski ve hasarlı mitokondrilerin temizlenmesi ortasında son derece hassas bir istikrar bulunuyor. Bu sistemi yöneten moleküler sinyalleri anlamamız, gelecekte yaşlanan hücreleri yine canlandırabilecek tedavilerin geliştirilmesine kapı açıyor” diyor. 

Prof. Dr. Batu Erman da yaşlanma araştırmalarındaki süratli ilerlemeye dikkat çekerek şu değerlendirmede bulunuyor: “Her hücremizin içindeki mitokondriler sağlıklı yaşamamızda kritik rol oynuyor. Önümüzdeki 5-10 yıl içerisinde mitokondrileri hedefleyen ilaçların geliştirilmesiyle daha uzun yaşamak ve daha sağlıklı yaşlanmak mümkün olabilecek. Hastalıklara karşı daha dirençli bireyler haline gelebileceğiz”…

DNA’daki İzleri Takip Ederek Hastalıkların Nedenleri Anlaşılıyor 

Sempozyumun memleketler arası konuşmacılarından, Yunanistan’ın en büyük araştırma kuruluşu Foundation for Research and Technology’nin (FORTH) Moleküler Biyoloji ve Biyoteknoloji Enstitüsü’nde vazife yapan Prof. Dr. Alexandros Pittis ise ömrün kökenine ait araştırmalarını iştirakçilerle paylaştı.

Genom bilgilerini kullanarak ömrün evrimsel geçmişini araştırdığını belirten Prof. Dr. Alexandros Pittis, “Çalışmalarımızda DNA’nın dijital planını kullanarak hayatın nasıl ortaya çıktığına ve evrimleştiğine dair değerli sorulara cevap arıyoruz. Kolay mantarlardan karmaşık hayvanlara kadar çok farklı canlıların genomlarını karşılaştırarak hudut sistemi yahut güç üretiminden sorumlu mitokondriler üzere büyük biyolojik yeniliklerin tarih boyunca nasıl ortaya çıktığını inceliyoruz” diyor.

Araştırmalarını “moleküler arkeoloji” olarak tanımlayan Prof. Dr. Alexandros Pittis, şöyle devam ediyor: “Biz fosil hafriyatı yapan arkeologlar üzere toprağı kazmıyoruz. Bunun yerine devasa genetik bilgi yığınlarının içinde hafriyat yapıyoruz. Beynimizin çalışmasını sağlayan ya da hücrelerimizin güç üretmesini mümkün kılan çok eski genetik araçları ortaya çıkarmaya çalışıyoruz. Bu biyolojik yapıların nereden geldiğini anlamak, bugün neden bu formda çalıştıklarını ve gelecekte nasıl değişebileceklerini anlamamıza yardımcı oluyor”…

Mantar Araştırmaları Yeni Tedavilere Kapı Açabilir

Sempozyumda Acıbadem Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Dilay Hazal Ayhan’ın yürüttüğü mantar (fungus) araştırmaları da ilgi gördü. Araştırmalar kapsamında hem bitkileri hem de insanları enfekte edebilen fungus cinslerinin genomlarını incelediklerine değinen Dr. Öğretim Üyesi Dilay Hazal Ayhan, “Özellikle çiftçiler açısından önemli ekonomik kayıplara neden olan mantar çeşitlerinin DNA yapısında bulunan genlerin, canlıların hangi konakçıları enfekte edeceğini belirlediğini ortaya koymaya çalışıyoruz. Yeni jenerasyon genom dizileme ve biyoinformatik teknikleri kullanarak yürüttüğümüz çalışmalar sayesinde enfeksiyonlara neden olan kritik genlerin belirlenmesini ve gelecekte bu genleri amaç alan yeni ilaçların geliştirilmesini hedefliyoruz” diyor.

Organoid Teknolojisi Hayvan Deneylerine Alternatif Sunuyor

Sempozyumda öne çıkan bir başka husus ise organoid teknolojileri oldu. Organoidler, insan hücrelerinden laboratuvar ortamında oluşturulan ve gerçek organların küçük birer kopyası üzere davranan “mini organlar”dır. Bu sayede ilaçlar ve tedaviler hayvanlar üzerinde değil, direkt bu küçük organlar üzerinde test edilebiliyor. Bilhassa karaciğer ve bağırsak organoidleri üzerinde yapılan çalışmalar umut vaat ediyor. Hastalardan alınan hücrelerin laboratuvar ortamında minyatür organlara dönüştürülmesi sayesinde ilaçların direkt bu modeller üzerinde test edilebildiğini söyleyen uzmanlar, bu sistem sayesinde hem hayvan deneylerinin azaltılması hem de hastaya özel tedavi seçeneklerinin evvelden değerlendirilmesinin mümkün hale geldiğine dikkat çekiyorlar. Ayrıyeten organoid modeller kullanılarak kanserin nasıl geliştiği daha güzel anlaşılabiliyor ve tedavi stratejileri daha aktif biçimde tasarlanabiliyor…

Yapay Zeka İlaç Geliştirme Süreçlerini Hızlandırıyor

Yapay zekanın sıhhat alanındaki yükselen rolünden kelam eden Prof. Dr. Batu Erman, yapay zekanın artık sadece teşhis süreçlerinde değil, yeni ilaç moleküllerinin dizaynında da faal olarak kullanıldığını belirtiyor: “Yapay zeka sayesinde proteinlerin üç boyutlu yapılarını kestirim edebiliyor, bu proteinlere bağlanacak yeni moleküller tasarlayabiliyoruz. Hatta tabiatta bulunmayan moleküller geliştirerek bunların hücreler üzerindeki tesirlerini araştırıyoruz. Geçmişte örneğin 5-6 yıl süren kimi araştırmaları bugün bilgisayar ortamında 10 dakika içerisinde gerçekleştirebiliyoruz. Yapay zekanın araştırmalara kazandırdığı sürat, önümüzdeki yıllarda kanser tedavileri başta olmak üzere birçok alanda çığır açıcı sonuçlar doğuracak”…

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı