“Günde en az üç kere sarılın!”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi tarafından düzenlenen “Toplum İçin Bilim Eğitim Seminerleri” kapsamında Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tayfun Doğan iştirakçilerle buluştu.

“İnsan Bağlantılarının Nörobilimi: Toplumsal Beyin” başlıklı seminerde konuşan Prof. Dr. Tayfun Doğan, insanın en temel özelliğinin toplumsal bir canlı olması olduğunu vurguladı.

Konuşmasında uzun yıllardır olumlu psikoloji alanında memnunluk, umut ve düzgün oluş üzerine çalışmalar yürüttüğünü belirten Prof. Dr. Tayfun Doğan, son devirde insan bağları ve toplumsal zekâ hususlarına yine ağırlaştığını söyledi.

Prof. Dr. Tayfun Doğan, “İnsanı tek bir sıfatla tanımlayacak olsak, en hakikat söz ‘sosyal bir canlı’ olur. Nitekim beynimiz buna nazaran şekillenmiş durumda. Doğduğumuz andan hayatımızın sonuna kadar bizi arayan, merak eden, inançta hissettiren ve önemseyen insanlara muhtaçlık duyarız. İnsan bağlantıları bizim doğal ömür alanımızdır” dedi.

Eş zamanlılık bağlantıları güçlendiriyor

Seminerde bilhassa eş zamanlılık, ahenk ve senkronizasyon kavramları üzerinde duran Prof. Dr. Doğan, iki ya da daha fazla kişinin birlikte hareket etmesinin beyin üzerinde güçlü tesirler oluşturduğunu söz etti.

Prof. Dr. Doğan, “Birlikte nefes alıp vermek, jest ve mimiklerin benzemesi, konuşma ritimlerinin ve hatta kalp atışlarının birbirine yaklaşması bireyler ortasında güçlü bir bağ oluşturur. Bu durum, adeta iki insanın birbirine bağlanması üzeredir. Beyin de bu bağı ödüllendirir.” diye konuştu.

Bu ödül düzeneğinin temelinde oksitosin hormonu bulunduğunu anlatan Prof. Dr. Doğan, oksitosinin halk ortasında sevgi, bağlanma ve inanç hormonu olarak bilindiğini belirtti.

Prof. Dr. Doğan, “Eş zamanlılık sağlandığında oksitosin salgılanır. Oksitosin de gerilim hormonu olarak bilinen kortizolün salınımını azaltır. Böylelikle gerilim düşer, inanç artar, çatışmalar azalır. Eşler ortasındaki tartışmaların, çocuklar ortasındaki arbedelerin azalmasında da bu sistem değerli rol oynar.” sözlerini kullandı.

Sarılmak, birlikte yürümek, müzik söylemek bile etkili

Oksitosin salgısını artırmanın gündelik ömürde epeyce kolay yolları olduğunu belirten Prof. Dr. Doğan, birlikte yapılan aktifliklerin ilgileri güçlendirdiğini söyledi.

“Beraber yemek yapmak, birlikte müzik söylemek, ritmik hareketler yapmak, dans etmek, birebir tempoda yürümek, hatta uzun müddet sarılmak bile oksitosin salgısını artırır.” diyen Prof. Dr. Doğan, özellikle 20 saniyeyi aşan sarılmaların bireyler üzerinde rahatlatıcı tesirler oluşturduğunu vurguladı.

Prof. Dr. Doğan, toplu ibadetlerin, iftar sofralarının, birlikte sinema ya da maç izlemenin de tıpkı mekanizmayı desteklediğini belirterek, “İnsanlar ortak bir ritimde buluştuğunda ruhsal olarak birbirlerine daha çok bağlanıyorlar.” dedi.

Oksitosin beynin alarm sistemini sakinleştiriyor

Seminerde beynin işleyişine ait nörobilimsel açıklamalarda da bulunan Prof. Dr. Doğan, oksitosinin beynin hipotalamus bölgesinde salgılandığını ve direkt amigdala üzerinde tesirli olduğunu söyledi.

Amigdalanın beynin erken ikaz ve alarm sistemi olduğunu söz eden Prof. Dr. Doğan, “Amigdala tehlike sezdiğinde bizi kaygılandırır ve gerilim hormonlarını harekete geçirir. Fakat oksitosin amigdalaya ‘her şey yolunda, güvendesin’ iletisi verir. Böylelikle dert ve gerilim daha ortaya çıkmadan önlenmiş olur.” diye konuştu.

İş görüşmelerinden aile münasebetlerine kadar etkili

Eş zamanlılığın yalnızca aile bağlarında değil, iş ve eğitim ömründe da kıymetli sonuçlar doğurduğunu belirten Prof. Dr. Doğan, özellikle vücut lisanı ahenginin şahıslar ortasındaki inancı artırdığını söz etti.

“İş görüşmelerinde, öğretmen-öğrenci bağlantısında, terapist-danışan münasebetinde senkronizasyon çok değerlidir. Karşı tarafla uyumlu vücut lisanı geliştirmek kabul görme ihtimalini artırır.” diyen Prof. Dr. Doğan, terapi süreçlerinde muvaffakiyetin en değerli ögelerinden birinin danışanla kurulan ahenk olduğunu söyledi.

Öğrenmeyi de güçlendiriyor

Öğretmen ve öğrenci ortasındaki ahengin öğrenme üzerinde direkt tesirli olduğunu söz eden Prof. Dr. Doğan, sevilen öğretmenlerin derslerinin daha verimli geçmesinin temel nedenlerinden birinin bu olduğunu belirtti.

Prof. Dr. Doğan, “Öğretmen ile sınıf ortasında ahenk sağlandığında öğrenciler dersi daha yeterli kavrıyor. Aslında hepimizin hayatında sevdiği bir öğretmenin dersini daha güzel anladığı periyotlar olmuştur. Bunun altında yatan neden senkronizasyondur.” sözünde bulundu.

Yalnızlık tabiatımıza uygun değil

İnsanın toplumsal bir varlık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Doğan, yalnızlığın biyolojik seviyede önemli sonuçlar doğurduğunu belirtti ve “Yalnızlık tabiatımıza uygun değil. Pekala ne yapıyor yalnızlık? Neden bizi gerilime sokuyor? Bu bahiste yapılan araştırmalar var. Cacioppo’nun çalışmasında iştirakçilere gün içinde yalnızlık seviyelerini ve fizyolojik reaksiyonlarını ölçmeleri istendi. Sonuçta şunu gördük: Yalnızlık hisseden beşerler, adeta fizikî bir hücuma uğramış üzere kortizol salgılıyor.” halinde konuştu.

Yalnızlığın bedende “savaş ya da kaç” yansısını tetiklediğini söz eden Prof. Dr. Doğan, bunun bağışıklık sistemi ve uyku üzerinde olumsuz tesirler oluşturduğunu söyledi. Prof. Dr. Doğan, “Yalnızlık durumunda bedenimiz alarm moduna geçiyor. Kortizol yükseliyor. Bu da bağışıklık sistemimizi zayıflatıyor, uyku sistemimizi bozuyor. Gece uyanmalarının kıymetli nedenlerinden biri de yüksek gerilim hormonudur. Beyin daima tehlike varmış üzere çalışır.” dedi.

Sosyal bağ kimyasal bir ilaçtır

Seminerde hayvan deneylerinden örnekler de paylaşan Prof. Dr. Tayfun Doğan, “Felç edilen fareler üzerinde yapılan deneylerde, toplumsal ortamda bulunan farelerin çok daha süratli güzelleştiği görülüyor. İzole edilen farelerde ise düzgünleşme neredeyse yok. Bunun nedeni oksitosin hormonu. Toplumsal bağ aslında kimyasal bir ilaçtır.” diye konuştu.

Yapay oksitosin verilmesi durumunda bile güzelleşmenin hızlandığını belirten Prof. Dr. Doğan, ancak bunun doğal yollarla sağlanması gerektiğini vurguladı ve “Buradan ‘gidip oksitosin alın’ sonucu çıkarmıyoruz. Oksitosini doğal yollarla artırmalıyız. Sarılmak, birlikte yemek yemek, yürüyüş yapmak, müzik söylemek… Bunların hepsi oksitosin salgılatır.” sözünde bulundu.

Bağımlılık, eksik toplumsal bağın telafisidir

“Bağımlılık toplumsal münasebetlerden almamız gereken kimyasalları alamadığımızda bunları yapay yollarla telafi etme gayretidir.” diyen Prof. Dr. Doğan, bu durumun sırf unsur bağımlılığıyla hudutlu olmadığını belirterek, şunları söyledi:

“Yeterli toplumsal bağ kuramayan bireyler bu eksikliği yemekle, internetle, kumarla ya da öteki bağımlılıklarla doldurmaya çalışır. Yalnızlık acı vericidir ve bu acıyı azaltmak için beşerler farklı yollar arar.”

Yalnızlık bir ihtar sinyali

Yalnızlığın evrimsel bir manası olduğunu tabir eden Prof. Dr. Doğan, “Eğer yalnızlık keyifli bir şey olsaydı insan çeşidi yok olurdu. Yalnızlık bize ‘git ve sosyalleş’ iletisi verir. Tıpkı açlık gibi… Açlık nasıl bize ‘yemek bul’ diyorsa, yalnızlık da ‘insan bul’ der.” halinde konuştu.

Modern kent hayatı ‘insanat bahçesi’ne dönüşüyor

Modern ömrün yalnızlığı artırdığına dikkat çeken Prof. Dr. Doğan, “Apartman hayatı, yalnız bireyler… Aslında hepimiz izole fareler üzereyiz. Depresyon, bağımlılık, çok yeme davranışları bu yüzden artıyor. Desmond Morris çağdaş kentler için ‘insanat bahçesi’ sözünü kullanıyor. Hayvanat bahçesi hayvanların tabiatına uygun değilse, bu ömür da insanın tabiatına uygun değil.” dedi.

Sosyalleşme beyni fizikî olarak değiştiriyor

Sosyal etkileşimin beyin yapısı üzerindeki tesirlerine de değinen Prof. Dr. Doğan, bilimsel bulguları şöyle aktardı:

“Sosyal ortamda yaşayan bireylerin beyin kabuğu daha kalın oluyor. BDNF dediğimiz, beynin gelişimi için çok kıymetli olan husus artıyor. Nöronlar ortası temaslar güçleniyor. Yani toplumsallaşmak yalnızca ruhsal değil, fizyolojik olarak da beyni geliştiriyor.”

Prof. Dr. Tayfun Doğan, uzun yıllara yayılan bilimsel araştırmaların insan ilgilerinin ömür kalitesi üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koyduğunu söyledi.

İnsan alakalarının sıhhat ve memnunluk üzerindeki tesirleri neler?

Konuşmasında dünyaca ünlü Harvard çalışmasına dikkat çeken Prof. Dr. Doğan, insan bağlarının sıhhat ve memnunluk üzerindeki tesirini şu sözlerle anlattı:

“Meşhur bir araştırma var. Medyada çoklukla Harvard memnunluk araştırması diye geçer fakat asıl ismi Harvard Yetişkin Gelişimi Araştırması. 1938’de başlıyor ve bugün 88 yılı geride bıraktı. İştirakçilerin her yıl kan bedellerine bakılıyor, beyin görüntülemeleri yapılıyor, ruhsal testler uygulanıyor, birebir görüşmeler gerçekleştiriliyor. Meslek, para, statü üzere birçok değişken inceleniyor. Lakin sonuç çok net: Memnunluk ve sıhhatte bir numaralı faktör insan ilgileri.”

İyi münasebetlerin hayat müddeti ve hastalıklar üzerindeki tesirine de değinen Prof. Dr. Doğan, “İnsan münasebetleri düzgünse, kişi memnuniyeti yüksekse, yalnızlık azsa; daha az Alzheimer görülüyor, daha sağlıklı ve daha uzun yaşanıyor. Lakin yalnızlık varsa erken mevt, kalp krizi ve demans üzere hastalıklar daha sık görülüyor. O yüzden uygun ömür, âlâ ilgilerle inşa edilir.” dedi.

Yalnızlık erken vefat riskini artırıyor

Yalnızlığın sıhhat üzerindeki tesirlerine ait geniş çaplı araştırmalara da değinen Prof. Dr. Doğan, “3 milyon kişi üzerinde yapılan meta-analizler, kronik yalnızlığın erken mevt riskini yüzde 20-30 artırdığını gösteriyor. Ayrıyeten demans ve kalp hastalıkları riskini de yükseltiyor. Hatta kronik yalnızlık, günde 15 sigara içmek kadar ziyanlı.” tabirinde bulundu.

Kötü bağlantı, yalnızlıktan daha ziyanlı olabilir

Sağlıklı münasebetlerin kıymetine vurgu yapan Prof. Dr. Doğan, her toplumsal bağın olumlu olmadığını belirterek, “Yalnız kalmamak ismine her bağlantıya tutunmak gerçek değil. Hayatımıza giren insanlara şu soruyu sormalıyız: ‘Bana yalnızlıktan daha mı düzgün geleceksin, yoksa yalnızlığın hoşluğunu mi hatırlatacaksın?’ Zira makus bağlantılar bazen yalnızlıktan daha fazla ziyan verir.” diye konuştu.

Ayrılık acısının biyolojik temeli var

İnsanların sevdiklerinden ayrıldıklarında yaşadıkları duygusal acının biyolojik bir karşılığı olduğunu belirten Prof. Dr. Doğan, “Sevdiğimiz bireylerle birlikteyken beynimiz muhakkak kimyasallara alışır. Ayrılık, kayıp ya da uzaklaşma durumunda bu kimyasallar kesilir ve bir çeşit mahrumluk yaşarız. Bu yüzden acı çekeriz. Vakitle beyin bu durumu kabullenir ve güzelleşme başlar.” tabirinde bulundu.

Besleyici ilgi oksitosin üretir, zehirleyici alaka gerilim artırır

Seminerde “besleyici” ve “zehirleyici” bağ kavramlarına da değinen Prof. Dr. Doğan, “Doğuştan bir bağlantı şeklimiz yoktur. Sonradan öğreniriz. Besleyici bağlantılar; saygılı, samimi, destekleyici ve karşı tarafın kıymetli hissetmesini sağlayan bağlardır. Bu stil bağlar oksitosin üretir. Zehirleyici münasebetler ise eleştiren, küçümseyen, öfke yüklü ve karşı tarafın özsaygısını zedeleyen bağlardır. Bunlar da kortizol üretir.” dedi.

Sosyal dayanak güzelleşmeyi hızlandırıyor

Sosyal bağların fizikî sıhhat üzerindeki tesirine de dikkat çeken Prof. Dr. Doğan, “Oksitosin salgılandığında hücresel tamir artar, doğal ağrı kesici tesir oluşur. Ameliyat sonrası yanında dayanak olan şahıslar varsa güzelleşmenin daha süratli olması tesadüf değildir. Toplumsal dayanak bir şifadır.” halinde konuştu.

Günde en az üç kere sarılın

Günlük ömürde uygulanabilecek kolay teklifler de paylaşan Prof. Dr. Doğan, özellikle fizikî temas ve bağlantının kıymetine dikkat çekti ve “Minimum 20 saniyelik sarılmalar oksitosin salgılar. Günde en az üç kere sarılın. Göz teması kurun, yemek masasında telefonu bırakın, birlikte vakit geçirin. Küçük uygunluklar bile büyük tesirler oluşturur. Uygunluk yapan kişi, yeterlilik görenden daha keyifli olur. Zira en büyük karı o elde eder. Küçük bir yardım, kısa bir sohbet bile insanın oksitosin seviyesini artırır.” dedi.

Sosyalleşmek yaşlanmayı geciktiriyor

Sosyalleşmenin biyolojik tesirlerine de değinen Prof. Dr. Doğan, hücre yaşlanmasıyla ilgili kıymetli bir noktaya dikkat çekti ve “Telomer dediğimiz yapılar hücrelerin yaşlanmasını belirler. Toplumsallaşma bu yapıların kısalmasını yavaşlatır. Yani toplumsal alakalar daha uzun ve sağlıklı ömür sağlar.” diye konuştu.

Konuşmasında iştirakçilere davette bulunan Prof. Dr. Doğan, “Kalbinizi ısıtın. Size düzgün gelen şeyleri hayatınıza dahil edin. Derin bağlar kurun, güzellik yapın, sevdiklerinizi arayın. Her insan günde en az bir kere ‘iyi ki varsın’ kelamını duymalı. Şayet bunu duymuyorsanız, siz diğerlerine söyleyin.” sözünde bulundu.

Seminerin sonunda iştirakçilerin sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Doğan, insanın toplumsal bir varlık olduğunu hatırlatarak, “Birbirimize gereksinimimiz var. Bu bir lüks değil, temel bir muhtaçlık.” formunda kelamlarını tamamladı. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı