Yapay zekâ diyetleri, diyabetliler açısından inançlı mi?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Kısım Lideri Prof. Dr. M. Emel Alphan ve Beslenme ve Diyetetik Kısmı öğretim üyeleri tarafından yapılan bir çalışma, yapay zekâ uygulamaları tarafından diyabetliler için oluşturulan diyet listelerinin, Tip 2 diyabet için kılavuzlara dayalı referans diyetlerden sistematik sapmalar gösterdiğini ortaya koydu. Yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabetli bireyleri büyük ölçüde homojen bir küme olarak ele aldığını belirten Prof. Dr. M. Emel Alphan, yapay zekâ uygulamalarının önerdiği listelere nazaran proteinlerin fazla alınmasının nefropati oluşumuna neden olabileceği; karbonhidrat ve posanın düşük alınmasının da kan şekeri regülasyonunun sağlanmasında zorluk yaratma üzere risklere yol açabileceği ikazında bulundu. Prof. Dr. M. Emel Alphan, cinsiyet, yaş, beden yükü ve eşlik eden hastalıklar üzere klinik faktörlerin ferdî güç ve protein ihtiyaçlarını kıymetli ölçüde etkileyebileceğine dikkat çekti.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Kısım Lideri Prof. Dr. M. Emel Alphan ve Beslenme ve Diyetetik Kısmı öğretim üyeleri tarafından yapılan bir çalışmada, yapay zekâ uygulamaları tarafından oluşturulan diyet listelerinin diyabetliler açısından güvenilirliği araştırıldı.
Diyabet dünya çapında süratle artıyor
Araştırmaya ait değerlendirmede bulunan Prof. Dr. M. Emel Alphan, diyabetin dünya çapında yarım milyardan fazla insanı etkileyen kronik metabolik bir hastalık olduğunu belirterek “Diyabetin bu süratli artışı, diyabete eşlik eden hastalıkların, diyabete bağlı ölümlerin ve sıhhat harcamalarının artmasına da neden olur. Tip 2 diyabetin artışının nedenleri ortasında dünyada genel olarak yaşlı nüfusun artışı, fizikî hareketsizlik ve sedanter hayat üslupları, Batı diyeti olarak isimlendirilen gücü ağır ve besin öğeleri açısından yoksul diyet modellerinin benimsenmesi gelir” dedi.
Tıbbi beslenme tedavisi, Tip 2 diyabet idaresinin temel taşı
Tıbbi beslenme tedavisinin, Tip 2 diyabetin idaresinin temel taşı olduğunu söyleyen Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Tıbbi beslenme tedavisi, kan şekeri denetiminin sağlanmasında, kardiyometabolik risk faktörlerinin azaltılmasında ve ömür kalitesinin güzelleştirilmesinde kritik bir rol oynar. Tıbbi beslenme tedavisinin de Tip 2 diyabetli bireylere diyabet alanında uzmanlaşmış bir diyetisyen tarafından verilmesi gerekir. Meğer son vakitlerde Tip 2 diyabetli bireylerin beslenme planlamaları (diyetler) için yapay zekâ uygulamalarının kullanımının arttığını görüyoruz” dedi.
Yapay zekanın önerdiği diyet planları ne kadar inançlı?
Bilgisayarı ve interneti olan herkesin yapay zekâ uygulamaları yolu ile beslenme planlarını oluşturmaya çalıştıklarını kaydeden Prof. Dr. M. Emel Alphan, ama yapay zekâ uygulamaları tarafından oluşturulan diyet planlarının klinik güvenliği, nicel doğruluğu ve kılavuzlara uygunluğu konusunun hayli bilinmeyen olduğunu söyledi.
6 farklı yapay zekâ uygulamasının diyet planları ile karşılaştırıldı
Bu nedenlerle Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı öğretim üyeleri olarak bu çalışmayı gerçekleştirdiklerini kaydeden Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Çalışmamızda Amerikan Diyabet Birliği, Avrupa Diyabet Birliği, Dünya Diyabet Birliği ve ulusal kılavuzlara uygun olarak bir diyabet diyetisyeni tarafından Tip 2 diyabetliler için tasarlanmış standart üç günlük 1800 kalorilik referans diyet planları, 6 başka yapay zekâ uygulamasının oluşturduğu diyet planları ile karşılaştırıldı” dedi.
Standart diyet planlarına nazaran sapmalar gözlendi
Prof. Dr. M. Emel Alphan, çalışmanın ayrıntılarına ait şunları söyledi:
“Yapay zekâ uygulamalarının diyet planları ile standart diyetin birbirleri ile uyumlu olup olmadığını belirlemek için bu diyet planlarının güç, karbonhidrat, yağ ve posa bedelleri istatistiksel olarak karşılaştırıldı. Kılavuzlara ahenk ve klinik uygunluk, diyabet diyetisyenleri tarafından bağımsız olarak puanlandı. Yapay zekâ uygulamalarının hepsinin standart diyet planından sapmalar gösterdiği, toplam güç, karbonhidrat ve posa ölçüsünün daha düşük ve proteinin daha yüksek olduğu görüldü.
Karbonhidrat eksik, posa düşük hesaplandı
Referans diyete nazaran 6 yapay zekâ uygulaması, enerjiyi 200 ila 400 kalori düşük, bir yapay zekâ uygulaması ise yaklaşık 200 kalori fazla hesapladı. Karbonhidrat açısından bakıldığında ise yapay zekâ uygulamalarının hepsinin karbonhidratı 102 gram ila 75 gram eksik hesapladığı posanın da daha düşük ölçülerde hesaplandığı belirlendi. Protein açısından pahalandığında referans diyete nazaran ise 30 gram ila 10 gramlık yüksek pahalar elde edildiği belirlendi.”
Hastanın ferdi özelliklerine dayalı uyarlamalar içermiyor
Bu çalışmanın, yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabet için kılavuzlara dayalı referans diyetlerden sistematik sapmalar gösteren diyet planları ürettiğini ortaya koyduğunu söyleyen Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Çalışmamızda, yapay zekâ tarafından üretilen diyetlerin referans diyete nazaran bilhassa güç ve karbonhidrat ölçülerinde düşük, proteinin ise bir ölçü fazla olduğu tespit edilirken; hastaya ferdî özelliklere dayalı uyarlamaların içermediği belirlendi” dedi.
Önemli riskler oluşabilir
Prof. Dr. M. Emel Alphan, referans diyete nazaran belirlenen bu sapmalara bağlı olarak proteinlerin fazla alınmasının nefropati oluşumuna neden olabileceği üzere, karbonhidrat ve posanın düşük alınmasının da kan şekeri regülasyonunun sağlanmasında zorluk yaratabileceği ihtarında bulundu.
Yapay zekâ, destekleyici araçlar olarak kullanılabilir
Yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabetli bireyleri büyük ölçüde homojen bir küme olarak ele almış üzere göründüğünü, meğer cinsiyet, yaş, beden tartısı ve eşlik eden hastalıklar üzere klinik faktörlerin ferdî güç ve protein ihtiyaçlarını kıymetli ölçüde etkileyebileceğini belirten Prof. Dr. M. Emel Alphan, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Ayrıca standartlaştırılmış bir ihtar verildiğinde, yapay zekâ uygulamaları kişiselleştirmeyi desteklemek için ek bilgi talep etmedi ve şahsileştirilmiş diyet teklifleri sunmada başarısız oldu. Bu durumun kişiselleştirilmiş beslenme tedavisi prensibiyle çeliştiği ve diyetisyen rehberliğinin Tip 2 diyabet idaresinde temel olduğunu vurgulaması açısından çok değerlidir. Bununla birlikte, gelişen dijital ortamda, yapay zekâ uygulamalarının varlığının yadsınamayacağını ve diyabetin beslenme tedavisi kapsamında diyetisyenler tarafından destekleyici araçlar olarak kullanılabileceğini düşünüyoruz.”