VBKY “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi”ni yayımladı

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Niels C. M. Martens’in kaleme aldığı, Mustafa Bayrak’ın lisanımıza çevirdiği bu bedelli çalışma, meraklılarına zihin açıcı bir kaynak sunuyor. Uzunluk, kütle ve yük üzere boyutlu nicelikler başta fizik, kimya ve biyoloji olmak üzere tüm bilimsel kuramların olmazsa olmaz ögeleridir. Bunlar, mutlak fizikî büyüklüklerin olduğu bir kozmosu mi temsil eder, yoksa sırf büyüklük oranlarından mı ibarettir? Dünyadaki tüm aralar yahut yükler bir anda iki katına çıksa bunu fark eder miydik? Kitap, bu soruları, sırf Mors alfabesi kullanarak irtibat kurabilseydik bir kilogramın manasını uzaylılara nasıl anlatabileceğimizi düşünerek ele alıyor. 

VBKY’nin ideoloji kitaplığı, “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitapla genişlemeye devam ediyor. Dış dünyada karşılaştığımız cisimlerin fizikî özellikleri büyüklükleriyle tabir edilir. Su aygırları kirpilerden daha ağırdır, kurbağalar iribaşlardan daha uzun uzunlukludur ve flamingolar pirelerden daha süratli uçar. Fiziğin özellikleri de böyledir, elektronlar ve protonlar farklı büyüklükte yüklere sahiptir, üst kuarklar ve aşağı kuarklar farklı spinlere sahiptir ve X-ışınları ile radyo dalgaları farklı frekanslara sahiptir. Fizik, kimya ve biyoloji üzere bilimler niceliksel ve dereceleri olan özelliklerle doludur. Dahası, bu fizikî büyüklükler çoklukla boyut sahibidir, bir sayı ile bir ünitenin çarpımıyla temsil edilirler. Bu, fizikî gerçeklik için kıymetli olanın sadece büyüklük oranları olduğu manasına mı gelir, yoksa bu oranların ötesinde mutlak büyüklüklere de gereksinim var mıdır? Kozmostaki tüm kütleler, tüm elektrik yükleri ya da aralar ansızın iki katına çıksa bir fark algılar mıydık? Bu tıp ölçeklendirme dönüşümleri dünyamızın içsel simetrisi midir? Öbür simetriler var mıdır? Kitap, bu temel soruları, sırf Mors alfabesi ile irtibat kurmaya müsaade verilseydi bir kilogramın manasının uzaylılara nasıl aktarılacağı sorusu üzerinden tartışıyor.

 Kitaptan:

“Gerçekçilik/gerçekçilik aykırılığı ve mutlakçılık/karşılaş­tırmacılık ikilemlerinin tıpkı şeyler olduğu zannedilebilir. Mut­lak kütleler ve kütle oranlarının bir ortada var olmalarının tek yolu kütle oranlarının varlığının mutlak kütlelere dayanması olsaydı hakikaten de bu türlü olurdu zira sonuçta kütle oranları(nın sayı­sal temsilleri) standart olarak bağlantılı (İng. relata) iki şeyin kütle­lerini temsil eden sayısal niceliklerin oranı formunda anlaşılır. Bu durumda karşılaştırmacılık her vakit mutlak kütleler konusun­da gerçekçilik tersliğine işaret ederdi. Bu karşılaştırmacılığın tabiatına büyük ölçüde uygundur lakin 6.2. Kısımda göreceği­miz üzere mutlak kütlelerin gerçekliğini kabul etse de karşılaştır­macılığın bir biçimi olan (Humecu) bakış açısı vardır. Bu nedenle ve “görece temel nitelik” ve bilhassa de bununla alakalı olan “temellendirme” üzere tartışmalı kavramlardan müm­kün mertebe uzak durabilmek için kitapta gerçekçilik sorununa odaklanacağız. Son olarak kimi belirlenebilirlerin mutlak büyük­lükleri konusunda gerçekçi olup öteki büyüklükler konusunda gerçekçi olmamak mümkündür; tıpkı halde kimileri konusunda mutlakçı, öbürleri hakkında karşılaştırmacı olunabilir.”

 Yazar Hakkında;

Utrecht Üniversitesinde fizik ideolojisi alanında öğretim üyesidir ve ERC Projesi “COSMO-MASTER”ın yürütücüsü olarak Utrecht Astronomi ve Kozmoloji İdeolojisi Kümesini yönetmektedir. Groningen Üniversitesinde fizik ve ideoloji eğitimi alan Niels Martens, Oxford Üniversitesi Magdalen Collegedan Fizik İdeolojisi alanında yüksek lisans ve doktora derecelerine sahiptir. RWTH Aachen Üniversitesi (Teorik Parçacık Fiziği ve Kozmoloji Enstitüsü) ve Bonn Üniversitesi (Fizik Tarihi ve İdeolojisi için Lichtenberg Grubu) ile çalışmalarına devam ederken “Büyük Hadron Çarpıştırıcısının Epistemolojisi” isimli disiplinlerarası araştırma ünitesinde doktora sonrası araştırma vazifelisi olarak bulunmuştur. Mevcut misyonuna başlamadan evvel Utrecht Üniversitesinde (Freudenthal Enstitüsü & Descartes Bilim ve Beşeri Bilimler Tarihi ve İdeolojisi Merkezi) Marie Curie Araştırmacısı olarak çalışmıştır. Araştırmaları boyutlu fizikî nicelikler ve (ölçekleme) simetrilerinin yanı sıra astronomi ve kozmoloji ideolojisindeki karanlık unsur, karanlık güç ve kara delikler üzere çeşitli hususlara odaklanmaktadır.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Felsefe 

Kitabın ismi: Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi 

Yazar: Niels C. M. Martens

Türkçesi: Mustafa Bayrak

Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya

Kapak: Faruk Özcan

Proje Editörü: Baha Zafer

Son Okuma: Fazilet Fatıma Alçık

Sayfa sayısı: 96

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı