Prof. Dr. Reşat Öngören: “Peygamberler ve velîler bile Hak ve hakikatle buluşmadan evvel yalnızlık yaşıyor!”

Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reşat Öngören, hakîkate giden yolda yalnızlığın kıymetini kıymetlendirdi.

Hakîkat deyince neyi anlamalıyız?

Hakîkat teriminin “doğru, gerçek, bir şeyi gerçekleştirmek” üzere manalara gelen “hak” sözünden türetildiğini belirten Prof. Dr. Reşat Öngören, “’Hâlis, saf, en gerçek, en mükemmel’ manalarında kullanılmaktadır. İslâm’ın içtenlikle yaşanması durumunu tabir eden tasavvufta bu terim ‘görünenin gerisindeki örtülü ve bâtın mâna, dinî hayatın en yüksek düzeyde yaşanarak ilâhî sırlara âşinâlık’ üzere manalar tabir eder. Hakikatin Hak ile bağlantılı olması, Hakk’ın ise çeşitli mertebelerde görünür olması (tecellî) sebebiyle, farklı seviyelerde hakikatlerden ve bunların farklı derecelerde kavranmasından kelam edilir; ‘hakîkatler hakîkati’ denildiğinde bütün hakikatleri kendisinde toplayan Cenâb-ı Hakk’ın zâtı kastedilir.” dedi.

Hakîkatin doğduğu yer 

Kur’an ve hadiste geçtiği formuyla “kalp” sözünün insanın manaya, kavrama, düşünme ve eşyanın hakikatini bilme tarafını söz ettiğini, daha doğrusu insanı insan yapan ve öbür canlılardan ayıran temel niteliği olarak anıldığını lisana getiren Prof. Dr. Öngören, “İnsanın idrak eden, bilen ve kavrayan tarafı olduğu için kalp hakîkatin doğduğu yer olarak kabul edilmiştir. Çünkü kalbin biri duyular âlemini, başkası fizik ötesi gayb âlemini algılamaya müsait iki istikameti bulunduğu belirtilir. Beş duyu vasıtasıyla dış dünyayı idrak eden kalp, iç duyusuyla da metafizik boyuta ağar.” diye konuştu.

Hakîkat için yalnızlık

Kalbin birtakım hakikatlere ulaşması için her türlü kirlilikten ve gereksiz ilgilerden arınarak olgunlaşması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Öngören, “Bunun için evvel fizikî daha sonra mânevî yalnızlık kuraldır. Fizikî yalnızlığı tabir eden ‘halvet’ terimi esasen insanın yalnız başına olması değil hakîkatin kaynağı olan Hak ile baş başa olması demektir. İnsan bir müddetliğine dış dünya ile temasını kesip birtakım ritüellerle iç dünyasını Hakk’a açmayı başardığı vakit gönlünde hakikate pürüz olan perdeler açılarak (keşf) hakikat idrak edilir. Bu durum uygunca yerleştikten sonra artık fizikî yalnızlığa gerek kalmadan dış dünya ile temas sırasında bile kalp safiyetini koruduğu sürece hakikatle birliktelik kelam konusu olur.” tabirinde bulundu.

Dinimizin temel kaynaklarında peygamberlerin ve velîlerin bile Hak ve hakikatle buluşmadan evvel yalnızlık yaşadıklarının bilhassa belirtildiğini anlatan Prof. Dr. Öngören, “Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Mûsâ’nın Hak’la konuşması, hakîkatle (vahiy) buluşması öncesi Sîna dağında yalnız başına kırk gece hazırlık yaptığı (el-Bakara 51; Ârâf 142), Peygamber Efendimizin de vahiy öncesi Hıra mağarasında üç sene boyunca aşikâr aralıklarla mânevî arınma yaşadığı bildirilmektedir (Buhârî, Bed’ul-Vahy 3; Müslim, İman 252).” dedi.

Hakîkati kavrama düzeyleri

Bir şeyi bilmenin ve kavramanın değişik seviyelerde gerçekleştiğini belirtmek gerektiğine işaret eden Prof. Dr. Reşat Öngören, şöyle devam etti:

“Salt okumak ya da dinlemek suretiyle bir şeyi öğrenme ve kavrama (ilme’l-yakîn) bu seviyelerin birincisini oluşturur. Mesela ‘deniz’ diye bir gerçeklikten haberi olmayan kimsenin bunu bir kitaptan okuyarak ya da bir kimseden dinleyerek öğrenmesi böyledir. O kimse denizi gördüğünde bilgisinin mutlaklığı daha ileri basamağa; görerek kavrama (ayne’l-yakîn) seviyesine yükselir. Bunun son evresi ise şahsen kişinin suya girmesi ve yüzmesi ile; denizi hissederek ve yaşayarak (hakka’l-yakîn) gerçekleşir. Tıpkı derecelenme metafizik boyut için de geçerlidir. Tasavvuf ehli bu bilgi ve katılık etapları için Türkçede ‘bilmek, görmek ve olmak’ sözlerini kullanmaktadır.”

Hakîkat ve rüyâlar

Yalnızlığın hakikate ulaşmadaki tesirinin dünya hayatında en hoş örneğinin düşler olduğunu söyleyen Prof. Dr. Öngören, “Nitekim uyku sırasında insanın dış dünya ile teması kesilmekte, vücudun tesirinden kurtulan rûhun hakikatle buluşabilmesinin önü açılmaktadır. İnsan ruhu düş öncesi iç (enfüsî) ve dış (âfâkî) tesirlere maruz kalmamış ise semboller halinde de olsa hakikatle; gayb ve gelecek bilgisiyle karşılaşabilmektedir. Semboller yanlışsız yorumlandığında hakikat ortaya çıkmaktadır. Kurân-ı Kerim’de geçen sembollerle örülü düşlerden birisi Mısır hükümdarına aittir ve bu semboller Yûsuf Peygamber tarafından yanlışsız yorumlanınca, o bölgede gelecek on dört sene boyunca yedi sene bolluk akabinde yedi sene kuraklık ve kıtlık yaşanacağı gerçeği öğrenilmiştir (Yûsuf 47-48).” diye konuştu.

“İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar”

Öte yandan bir hadis-i şerifte dünya hayatı için “İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar” buyrulduğunu hatırlatan Prof. Dr. Öngören, “Burada dünya hayatı uyku hali olarak tanımlanıyor; nasıl gece uykuda iken dünyada olup bitenden haberdar değil isek, dünyadaki hayatımız boyunca da vefat sonrası hayattan (âhiret) ve orada olup bitenlerden haberimiz olmuyor. Lakin hakikatin doğduğu yer olan kalbi maddî ve/veya mânevî yalnızlık ile gereksiz ilgilerden arındırarak ölmeden evvel metafizik boyuta ağmayı (keşf) başaranlar, uyanıkken ya da uyku ile uyanıklık ortasında dünya ötesi ve/veya dünya sonrası ile ilgili hakikatleri öğrenme ve kavrama imkanına kavuşmuş oluyorlar.” formunda kelamlarını tamamladı. 

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı