Plaza lisanı ve emoji kültürü Türkçeyi aşındırıyor!

Üsküdar Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezi (ÜSTÖMER) Müdürü ve Türk Dili Kısmı Öğr. Gör. Selçuk Duman; iş dünyasını esir alan "plaza dili", toplumsal medyadaki emoji kültürü ve dijital içeriklerin lisan üzerindeki tahribatına dair çarpıcı açıklamalarda bulundu.

Türkçe eğitim ve iş hayatında yozlaşıyor

Türkçenin yozlaşması en besbelli olarak eğitim ve iş hayatında gözlendiğini lisana getiren Öğr. Gör. Selçuk Duman, “Plaza lisanı dediğimiz, Türkçe cümle yapısının içine İngilizce sözlerin özensiz serpiştirildiği garip bir jargon, maalesef kurumsal kimliği esir almış durumda. Bunun yanı sıra cadde ve sokaklardaki dükkan tabelalarında gördüğümüz yabancı ve tuhaf zorlama lisan kullanımı, lisanın görsel hafızasını da hasara uğratmaktadır. ‘Ana sütümüz’ olan ana lisanımız Türkçe, kendi öz topraklarında bile ikinci sınıf bir lisan muamelesi görmekte ve bu durum lisanımızın prestijine son derece ziyan vermektedir.” dedi.

Türkçe karşılığı olan yabancı sözlerin ısrarla kullanımı lisanı köksüzleştiriyor

Dilin matematiğine ve ahengine uymayan, üstelik Türkçe karşılığı olan yabancı sözlerin ısrarla kullanımının lisanımızı köksüzleştirdiğini kaydeden Öğr. Gör. Selçuk Duman, “Kelimeler yalnızca sesten ibaret formlar değildir, tarihi bir yük taşırlar ve yabancı kelimeyi gereksiz yere kullandığınızda o tarihi bağı koparırsınız. Bu durum vakitle Türkçenin türetme gücünü ve sistemini kırar ve lisanı yalnızca kolay bir bağlantı aracına indirgeyerek estetik derinliğini yok eder.” diye konuştu.

Sosyal medya lisanı sürat ve emoji üzerine kurulu

Selçuk Duman, toplumsal medyanın sürat odaklı yapısının da lisan üzerinde kıymetli bir dönüşüme neden olduğunu belirterek, “Sosyal medyada sürat odaklı hareket edildiği için bu durum lisanı gramer kurallarından ve nezaketten süratle soyutluyor. Sesli harflerin atıldığı, hislerin derinlikli sözler yerine emojilere hapsedildiği bu mecra, söz yeteneğimizi köreltiyor. Kaygısını tam cümlelerle anlatamayan, yalnızca reaksiyon odaklı, kesimli ve güdük bir bağlantı lisanı, ne yazık ki bilhassa gençler ortasında kalıcı bir alışkanlığa dönüşme tehlikesi taşıyor.” tabirinde bulundu.

Kelime bilmeyen insan düşünemez

Dil ile niyet ortasında çok güçlü bir bağ bulunduğunu vurgulayan Selçuk Duman, “Kelime bilmeyen insan düşünemez; zira sözler niyetin yapı taşlarıdır ve insan zihni, fakat bildiği söz sayısı kadar geniş bir ufka sahip olabilir. İsmini bilmediğimiz, kavramlaştıramadığımız bir duyguyu yahut kanıyı zihnimizde tasnif edemeyiz. Lisan ne kadar zenginse niyet de o kadar çok katmanlı olur. Söz hazinesi zayıfladıkça fikir sığlaşır, incelikler kaybolur ve kişinin dünyayı görüş açısı daraldıkça daralır.” biçiminde konuştu.

Yeni sözler zihni geliştirir

Yeni sözler öğrenmenin sırf irtibat maharetlerini değil, ferdî gelişimi de güçlendirdiğini belirten Selçuk Duman, “Yeni söz öğrenmek, beynin sonlarını genişleten ve esnekliğini artıran en güçlü zihinsel egzersizlerden biridir. Yalnızca daha güzel konuşmayı sağlamaz; tıpkı vakitte olayları algılama ve tahlil etme yeteneğimizi ve empati gücümüzü artırır. Kavram dünyası zenginleşen insan, kendini ve etrafını daha hakikat tanımlar. Bu farkındalık da kuşkusuz ferdî gelişimin en temel ve en sağlam basamağıdır.” dedi.

Okuma, söz dağarcığının en güçlü kaynağı

Kelime dağarcığını geliştirmenin en tesirli yolunun okuma alışkanlığı olduğunu vurgulayan Selçuk Duman, “Okuma, sözlerin doğal hayat alanlarına yapılan bir seyahattir ve dağarcığı ezberle değil, bağlam içinde öğreterek besler. Yalnızca sözlükten bakılarak öğrenilen söz unutulabilir fakat bir öykünün içinde, bir hisle harmanlanmış söz zihne mıh üzere kazınır. Nitelikli okuma, pasif söz hazinemizi faal hale getirir ve bize, hiç yaşamadığımız hayatları ve hisleri sözler yoluyla deneyim ettirir.” diye konuştu.

Dijital içerikler söz dağarcığını sınırlıyor

Günümüzde tanınan dijital içeriklerin büyük kısmının “hızlı tüketim” mantığıyla üretildiğini belirten Selçuk Duman, “Aynı 200-300 sözün döndüğü, klişelerle dolu görüntüler ve kısa metinler, zihni tembelliğe ve kolaycılığa alıştırıyor. Mana derinliği olan edebi ve bilimsel yazılar haricindeki yüzeysel dijital yazı dünyası, lisanın zenginliğini eriten ve montonlaştıran bir tesir oluşturuyor.” sözünde bulundu.

Sözlük kullanma alışkanlığı hâlâ çok önemli

Bilgi kirliliğinin arttığı günümüzde kelamlık kullanımının daha da kıymetli hale geldiğini belirten Selçuk Duman, “Bilgi kirliliğinin bu kadar arttığı bir çağda sözün doğrusuna ve köküne ulaşmak bir sorumluluktur. İnternette süratlice arama yapmak ile bir kelamlık unsurunu incelemek tıpkı şey değildir. Kelamlık, sözün kökünü, akrabalarını ve nüanslarını gösterir. Merak hissini canlı tutmak, incelikli düşünmek ve lisanı hakkıyla kullanmak isteyen herkes için kelamlık, emek duygusu veren vazgeçilmez bir yol arkadaşıdır.” halinde konuştu.

Sadeleşme diğer, yoksullaşma başka

Dil tartışmalarında sıkça gündeme gelen sadeleşme konusuna da değinen Selçuk Duman, “Sadeleşmek, lisanı anlaşılmaz, gereksiz süslü yüklerden kurtarıp durulaştırmaktır. Yoksullaşmak ise manası karşılayan sözleri atıp lisanı çoraklaştırmaktır. Örneğin ‘ihtimal’, ‘olasılık’, ‘imkân’ sözlerinin hepsi farklı tonlarda mana içerir. Bunları atıp tek söze indirmek sadelik değil, sığlık olacaktır. Sadeleşme lisanın tortusunu almaktır; yoksullaşma ise lisanı kurutmaktır ve söndürmektir. Ortadaki bu hayati farkı yeterli görmek gerekir.” formunda kelamlarını tamamladı

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı