Osmanlı’dan Cumhuriyet’e lokal idarenin kökenine seyahat: “Belediye”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Mehmet Güneş’in kaleme aldığı “Belediye” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Arşiv evrakları, salnameler ve birinci el kaynaklara dayanan bu çalışma, klâsik tertipten çağdaş belediyeciliğe geçişi tüm evreleriyle tahlil ediyor. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e taşra yönetiminin ele alındığı muhtarlık, kaymakamlık, valilik ve belediye başlıklı dört kitaplık serinin sonuncusu olan bu çalışma, Osmanlı idari mirasının Türkiye Cumhuriyeti lokal idare geleneğine nasıl temel teşkil ettiğini merak eden okurlar için kıymetli bir rehber niteliği taşıyor.

VakıfBank Kültür Yayınları’nın tarih kitaplığı, Mehmet Güneş’in kaleme aldığı “Belediye” adlı çalışmayla genişlemeye devam ediyor. Osmanlı Devleti’nde klasik periyotta belediye hizmetleri, merkezi idarenin atadığı vazifeliler ve vakıflar aracılığıyla yürütülüyordu. Fakat 19. yüzyılda, bilhassa ticari açıdan gelişmiş liman kentlerinde tüccarların, bankerlerin ve yabancı nüfusun artan talepleri bu yapının dönüşmesini zarurî hâle getirdi. Tanzimat periyodunda merkezi hükümet, Kırım Savaşı sırasında İstanbul’a gelen yabancıların beklentilerini de dikkate alarak 1855 yılında Şehremaneti’ni kurdu. Çağdaş belediyeciliğin birinci adımı olarak kabul edilen bu kurum, beklenen başarıyı tam manasıyla sağlayamadı. Bunun üzerine 1857–1858 yıllarında Beyoğlu-Galata bölgesinde Altıncı Daire-i Belediye kurularak yeni bir yapılanmaya gidildi. Avrupa’dan, bilhassa Fransız lokal idare modelinden esinlenerek başlatılan bu süreç, 1860’lı yıllardan itibaren İstanbul dışındaki bölgelere de yayıldı. Mali zorluklara karşın devlet, belediye teşkilatını güçlendirmek gayesiyle çeşitli türel düzenlemeler gerçekleştirdi. 1877’de yürürlüğe giren kanunlarla belediyelerin vazife ve yetkileri daha besbelli hâle getirildi. Vakitle yaygınlaşan belediye meclisleri ve hudutlu da olsa hayata geçirilen seçim uygulamaları, toplumsal seviyede demokratik şuurun gelişimine katkıda bulundu. Bu yönüyle Osmanlı belediyeciliği, Cumhuriyet devrindeki lokal idare anlayışının temelini oluşturan değerli bir dönüşüm sürecine işaret etmektedir. Arşiv dokümanları, salnameler ve birinci el kaynaklara dayanan bu çalışma, klâsik nizamdan çağdaş belediyeciliğe geçiş sürecini tüm yönleriyle ele alıyor. Osmanlı idari mirasının Türkiye Cumhuriyeti’nin mahallî idare anlayışına nasıl taban hazırladığını merak eden okurlar için kitap, kapsamlı bir müracaat kaynağı niteliği taşıyor. 

Kitaptan:

“Osmanlı Devleti’nin tarihi, son yıllarda çeşitli yönleriyle incele­nip çok sayıda kitap, makale ve tez kaleme alınmıştır. Evvelce siyasi tarih ekseninde sürdürülen çalışmalar, vakitle görülen gereksinim üzerine toplumsal, idari ve iktisadi alanlara da yönelmiş; bu kapsamda Türkiye Cumhuriyeti’nin miras aldığı taşra idare geleneğini ve hasebiyle belediyelerin teşekkülü, yapısı ve işlev­lerini anlamak ve anlatmak üzere hem mahallî araştırmacılar hem de akademisyenler eserler ortaya koymuşlardır. Osmanlı Devle­ti’nin kuruluş ve gelişim devirlerinden itibaren türlü kişi ve kurumlar tarafından yürütülen vergi tahsili, esnaf kontrolü, asa­yişin temini, altyapı çalışmaları, imar ve tamir işleri, toplumsal yar­dımlaşma ve kültürel faaliyetler, kıymetli kurumsal dönüşümlerin deneyim edildiği Tanzimat devrinde taşradaki mülki üniteler ile çağdaş belediye teşkilatı tarafından icra edilmiştir. Çağdaş belediyecilik, evvel başşehir İstanbul’da başlayıp bir mühlet sonra taşraya yayılmış ve bu halde Türkiye Cumhuriyeti’nin mahallî ida­resinin temeli olmuştur.”

 Yazar Hakkında; 

Iğdır’da dünyaya gelen yazar, ilk ve ortaokulu Iğdır’da, liseyi İstanbul’da okudu. 2006 yılında Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Tarih Öğretmenliği Bölümünden mezun olduktan sonra aynı üniversitenin Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yakınçağ Bilim Dalı’nda eğitimini devam ettirdi. 2008 yılının sonunda Osmanlı Arşivi’nde işçi olarak çalışmaya başladı. Bunun yanında Marmara Üniversitesinde 2009 yılında yüksek lisans tezini ve 2013 yılında doktora tezini tamamladı. 2015 yılında Iğdır Üniversitesine öğretim üyesi olarak geçtikten sonra burada 2017 yılında doçent, 2022 yılında profesör oldu. Osmanlı Devleti’nin çağdaşlaşma periyodundaki taşra yönetimi üzerine türlü kitap ve makaleleri bulunan müellif, evli ve iki çocuk babasıdır.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kitabın ismi: Belediye Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Yerel Yönetimler

Yazar: Mehmet Güneş

Kategori: Tarih

Kitap Editörü: Yüksel Çelik

Proje Editörü: Ömer Uzunağaç

Son Okuma: Ali Kılıç

Kapak ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan

Kapak Resmi: Abdullah Said Çetin

Sayfa Sayısı: 516 

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı