Kimyasallar Yerine Tabiat: Tarımda Mantar İhtilali

Tarım, artan nüfus ve iklim değişikliği üzere global zorluklar karşısında her zamankinden daha sürdürülebilir ve etraf dostu tahlillere muhtaçlık duyuyor. Klasik tarım formüllerinde yaygın olarak kullanılan kimyasallar kısa vadede randımanı artırsa da uzun vadede toprak sıhhatine, su kaynaklarına ve insan hayatına ziyan verebiliyor. Bu nedenle bilim insanları, tabiatla uyumlu alternatif formüller geliştirmeye odaklanıyor.

Bu yaklaşımlardan biri de Acıbadem Üniversitesi Medikal Biyoteknoloji Anabilim Kolu Öğretim Üyesi ve Sıhhat Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar’ın araştırmacı olarak yer aldığı memleketler arası çalışmada ele alındı. Joint Genome Institute dayanaklı projenin birinci bilimsel yayını olma özelliğini taşıyan çalışma, dünyanın en saygın bilimsel mecmualarından Nature Microbiology’de yayımlandı. Araştırma, tarımda kimyasallara alternatif olarak mantarların kullanımını bilimsel temellerle yine değerlendiriyor…

Tarımın geleceğini tabiatla uyumlu prosedürlerde arayan bu kapsamlı araştırma, bilhassa “Trichoderma” ismi verilen yararlı mantarların sürdürülebilir tarımdaki rolünü detaylı biçimde ortaya koyuyor. Hususa ait değerlendirmede bulunan Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Biz bu çalışmada, tabiatta aslında bulunan ve toprağa yarar sağlayan mantarların tarımda nasıl daha tesirli kullanılabileceğini inceledik. Emelimiz, ekosistem istikrarını gözeterek bitkileri daha doğal yollarla koruyabilmek” diyor.

Bu yararlı mantarların, bitkilerin ekolojik ortamında yer alarak onları ziyanlı mikroorganizmalara karşı koruduğunu belirten Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Bu mantarlar hem hastalık yapan etkenlerle gayret ediyor hem de bitkinin daha sağlıklı büyümesine katkı sağlıyor. Böylelikle daha az kimyasal kullanarak verimli üretim yapmak mümkün hale geliyor” tabirlerini kullanıyor…

Hedef, Tabiata Ziyan Vermeden Üretimi Artırmak

Araştırmanın sadece randıman artışıyla sonlu olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Toprağa verilen kimyasallar vakitle suya, havaya ve dolaylı olarak insan sıhhatine da ziyan verebiliyor. Bizim üzerinde durduğumuz yol ise tabiata ziyan vermeden üretimi artırmayı hedefliyor. Yani hem etraf korunuyor hem de daha sağlıklı besine ulaşmak mümkün oluyor” diyor.

Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, elde edilen bulguların tarımda daha sürdürülebilir bir yaklaşımın önünü açabileceğini de tabir ediyor: “Gelecekte tarımda tabiatla uyumlu tekniklerin daha fazla yer bulacağını düşünüyoruz. Bu tıp yararlı mantarlar da bu dönüşümün kıymetli bir kesimi olacak”…

Dünya genelinde her yıl milyonlarca ton kimyasal pestisit kullanımı, toprağı, su kaynaklarını ve ekosistemi tehdit ediyor. Bu durum, insan sıhhatini da direkt etkileyen bir halk sıhhati sorunu haline geliyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, biyolojik gayret yollarının tarımda giderek daha fazla ehemmiyet kazandığını ve tabiat temelli tahlillerin uzun vadede daha sürdürülebilir sonuçlar sunduğunu vurguluyor. Tabiatın kendi sistemlerine dayanan biyolojik tahlillerin kıymetine dikkat çeken çalışma, mantarların tarımda faal birer “doğal müttefik” olarak kullanılabileceğini ortaya koyuyor.

 Tarımda Kimyasal Yerine Biyolojik Güç: Trichoderma Mantarı

Trichoderma, tabiatta yaygın olarak bulunan ve bitki kökleriyle etkileşime girerek büyümeyi destekleyen bir mantar cinsi olarak biliniyor. Lakin bu geniş ailenin sırf küçük bir kısmı bugüne kadar tarımda kullanıldı. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, Trichoderma cinslerinin çeşitliliğinin ve fonksiyonlarının şimdi tam olarak keşfedilmediğini, bu nedenle daha kapsamlı araştırmalara gereksinim duyulduğunu söz ediyor. Araştırma kapsamında, Trichoderma’nın 500’ü aşkın çeşidine dair bilgi eksikliği birinci defa bu ölçekte ele alındı. Milletlerarası takım, 37 farklı Trichoderma alt çeşidini genomik, ekolojik ve fizyolojik açıdan tahlil ederek, bugüne kadar yapılmış en kapsamlı “fenogenomik” çalışmalardan birini gerçekleştirdi. 140’tan fazla özellik ölçülerek, makine öğrenmesi metotlarıyla gen-fenotip alakaları haritalandı.

Mantarlar Nasıl Çalışıyor?

Araştırma bulgularına nazaran Trichoderma’nın kökeni 66 ila 100 milyon yıl öncesine, yani Geç Kretase devrine uzanıyor. Bu periyot, çiçekli bitkilerin yayılmaya başladığı ve ekosistemlerin dönüşüm geçirdiği bir vakit dilimi olarak biliniyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu evrimsel sürecin mantarların farklı çevresel şartlara ahenk sağlamasında kritik rol oynadığını belirtiyor. Çalışma, bu mantarların aslında toprakta değil, ağaç yüzeyleri ve orman ekosistemlerinde evrimleştiğini ortaya koyarak, tarımda kullanım biçimlerine dair değerli bir bakış açısı sunuyor.

Araştırmada elde edilen en dikkat alımlı bulgulardan biri, Trichoderma cinslerinin başka mantarları maksat alarak onları baskılayabilme yeteneği oldu. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu özelliğin tarımda biyolojik uğraş açısından büyük bir avantaj sağladığını tabir ediyor. Bu özellik, bitkilerde hastalığa neden olan patojen mantarların doğal yollarla denetim altına alınmasını sağlıyor. Çalışmada incelenen alt tiplerinin bitki büyümesini desteklediği; kök gelişimi, biyokütle artışı ve gerilim toleransını artırdığı belirlendi.

Ancak araştırma sırf umut verici sonuçlar değil, birebir vakitte değerli ihtarlar da içeriyor. Kimi Trichoderma çeşitlerinin bitkilere ziyan verebildiği ve hatta makul şartlarda insan sıhhati açısından risk oluşturabileceği ortaya kondu. Bilhassa birtakım cinslerin bağışıklığı zayıf bireylerde enfeksiyona neden olabileceği vurgulandı.

Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu nedenle tarımda kullanılacak mikroorganizmaların dikkatle seçilmesi ve kapsamlı biyogüvenlik değerlendirmelerinden geçirilmesi gerektiğini belirterek, “Tarımda kullanılacak biyolojik casusların çeşit bazında dikkatle kıymetlendirilmesi gerekiyor” formunda konuşuyor. 

 Doğayla Uyumlu, Kimyasallardan Uzak Tarım

Araştırma, sürdürülebilir tarımın sırf kimyasallardan uzaklaşmak değil, doğayı bütüncül olarak anlamakla mümkün olduğunu ortaya koyuyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, Trichoderma üzere mikroorganizmaların gerçek kullanılması halinde hem üretim verimliliğinin hem de ekosistem sıhhatinin birlikte korunabileceğini vurguluyor. 

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı