İmtihanda ‘anda kalmak’ başarıyı artırıyor!

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, imtihanlara ruhsal hazırlık konusunu kıymetlendirdi.

Kaygı, kıymet verdiğinizin göstergesidir

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, imtihan derdinin büsbütün olumsuz bir durum olarak görülmemesi gerektiğini tabir ederek, “Sınavda kişinin telaş hissetmesi çok istenen, beklenen bir şeydir. Telaş, imtihana kıymet verdiğini ve zihinsel yatırım yaptığını gösterir. Değerli olan korkuyu denetim edebilmektir.” dedi.

Kaygının denetim edilemediğinde büyüyerek kişinin zihninde “felaket senaryoları” oluşturduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, bu durumu psikolojide “katastrofizasyon” olarak tanımladı ve “Kişi sınavı o denli büyütür ki güya hayatının kıyameti üzere görür. ‘Ya başaracağım ya başaramayacağım’ diye düşünür. Bu siyah-beyaz fikir şekli korkuyu artırır.” diye konuştu.

Büyük maksatları küçük modüllere bölün

Prof. Dr. Tarhan, öğrencilerin en sık yaptığı yanılgılardan birinin amaçları gözünde büyütmek olduğunu lisana getirerek, “Bir elmayı birden yiyemezsiniz, kesim modül yersiniz. Sorunları de küçülterek çözmek gerekir. Büyük amaçlar küçük adımlara bölündüğünde erteleme ortadan kalkar.” tabirinde bulundu.

Sınav sürecinde en kritik zihinsel dönüşümün “sonuç odaklılıktan süreç odaklılığa geçiş” olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, kontrol edilebilen alanlara odaklanmanın kıymetine dikkat çekerek, “Sonuç denetim edilemez fakat süreç denetim edilebilir. ‘Acaba kazanacak mıyım?’ yerine ‘Bugün kaç soru çözeceğim?’ diye düşünmek gerekir. Denetim edilemeyen şeye odaklanan herkesin telaşı artar.” formunda konuştu.

Mükemmeliyetçilik ve kıyaslama tuzaktır

Erteleme davranışının ardında birden fazla vakit mükemmeliyetçilik ve kıyaslama eğiliminin yattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, öğrencileri şu sözlerle uyardı:

“Bazı bireyler ‘ya daima ya hiç’ diye düşünür. Tam yapamayacaksa hiç yapmamayı tercih eder. Meğer eksik yapmak, hiç yapmamaktan düzgündür. ‘Daha güzel, güzelin düşmanıdır. Kendinizi diğerleriyle kıyaslamayın. ‘Hiç çalışmadım’ deyip imtihandan yüksek yapan şahıslar vardır. Onlar kendileriyle çaba ediyor. Kıyaslama motivasyonu düşürür.”

Kaygı gerçek yönetilirse performansı artırır

Prof. Dr. Tarhan, sınav öncesi yaşanan fizikî belirtilerin de doğal olduğunu belirterek, “Sınav öncesi salgılanan birtakım hormonlar kişinin performansını artırmak içindir. Denetimli gerilim bir güç üzeredir; yanlışsız yönetilirse kişiyi maksada götürür.” dedi.

Başarı, süreklilikle gelir

Motivasyon kavramına da değinen Prof. Dr. Tarhan, “Motivasyon bir vardır bir yoktur. Sabah vardır akşam yoktur. Muvaffakiyet, her vakit motive olmak değildir; her şeye karşın yoluna devam edebilmektir. Sürdürülebilir motivasyon planlı çalışmayla oluşur.” diye konuştu.

Gençlere değerli bir yol haritası da sunan Prof. Dr. Tarhan, erteleme alışkanlığının üstesinden gelmenin temelinde öz farkındalık olduğunu tabir ederek, “Ertelemeyi önlemek için kendimizi tanımamız, hislerimizi yönetmemiz ve amaçlarımızı netleştirmemiz gerekir. Gayeye küçük lakin kararlı adımlarla ilerleyen herkes muvaffakiyete ulaşabilir.” sözünde bulundu.

Beyin meçhullüğü sevmez

Prof. Dr. Tarhan, insan zihninin belirsizlik karşısında otomatik olarak tehdit algısı geliştirdiğini belirterek, “İnsan beyninin bir tuzağı var: Meçhullüğü kabul edemiyor. Belirsizlik olduğunda beyin denetim hissini kaybediyor, ne olacağını bilemediği için endişe üretmeye başlıyor. İmtihanla ilgili belirsizlik de tasayı artırır.” biçiminde konuştu. 

Sınavın hayattaki yerinin hakikat tanımlanması gerektiğini tabir eden Prof. Dr. Tarhan, gençlere alternatifli düşünme mahareti kazanmaları gerektiğini söyledi ve “Bu imtihan hayat yolunda yalnızca bir basamaktır. Vefat kalım sıkıntısı değildir. Bu basamağı geçemezsem B planım, C planım var diyebilmek gerekir. Meçhullüğü azaltan şey plan yapmaktır.” teklifinde bulundu.

Anlamsal çerçeveleme zihni yönetir

Prof. Dr. Tarhan, psikolojide “intentional framework” olarak tanımlanan kavrama dikkat çekerek, zihnin anlamlandırma biçiminin tasayı direkt etkilediğini belirtti ve “Bir mevzuyu şuurlu halde çerçevelerseniz beyin denetimli çalışır, gerilimle değil. Anlamsal çerçeveleme yapabilen kişi zihnini yönetebilir. Beynimizi kullanma ustası olmamız gerekiyor.” dedi.

Planlama meçhullüğü azaltır

Günlük, orta ve uzun vadeli planlamanın ruhsal itimat oluşturduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Bir insan günü planlarsa, yakın ve uzak gayelerini belirlerse belirsizlik ortadan kalkar. Kurallı ortamlarda inanç oluşur. Hukukun üstün olduğu toplumlarda da birebir biçimde öngörülebilirlik vardır ve beşerler kendini inançta hisseder.” formunda konuştu.

Zaman en kıymetli sermayedir

İnsanın sahip olduğu en kritik kaynaklardan birinin vakit olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, “Finansal sermayemiz olduğu üzere ruhsal, toplumsal ve vakit sermayemiz de var. Vakti yönetmek en değerli maharettir. İnsanların harcadığı vakte bakın, hayatlarını anlarsınız. İnsan, sadece yemek, içmek, üremek ve barınmak için programlanmış bir varlık değildir. Genetik kodlarımız, başka canlılardan farklı olarak daha geniş bir mana ve maksat arayışına işaret eder. Örneğin bir köpeğin hayal dünyasında kemik, bir kedinin dünyasında ise fare ya da balık vardır. Öbür canlıların ekosistem içindeki vazifeleri genetik olarak belirlenmiştir. Arılar bu sistemin en kritik ögelerinden biridir. Yapılan modellemelere nazaran arıların yok olması, tozlaşma sürecinin kesintiye uğramasına ve uzun vadede ekosistemin önemli biçimde ziyan görmesine yol açar. Bu da tabiattaki her canlının muhakkak bir fonksiyonu olduğunu gösterir.” diye konuştu.

İnsan, doğayı aşan bir varlıktır

Prof. Dr. Tarhan, insanın ekosistemdeki rolüne değinerek, şuur ve irade sahibi olmanın sorumluluk getirdiğini kaydetti ve “İnsan özgür iradesiyle hem güzellik hem kötülük yapabilen bir varlık. Tabiata hükmedebilecek güce sahip. Bu yüzden kendini aşmayı başarması gerekiyor.” sözünde bulundu.

Psikolojideki muhtaçlıklar hiyerarşisine de değinen Prof. Dr. Tarhan, insanın en üst seviye gelişiminin “kendini aşma” ile mümkün olduğunu söz etti ve “Sadece kendini gerçekleştirmek yetmez; kendini aşmak gerekir. Diğerlerine yardım etmek, manevi gereksinimleri önemsemek, prososyal hisler geliştirmek insanı olgunlaştırır.” dedi.

Zeki ve başarılı olmak yetmez, iyicil olmak gerekir

Prof. Dr. Tarhan, başarı kavramının yine tanımlanması gerektiğini söyleyerek, “Zeki ve başarılı olmak tek başına kâfi değil. Zeki lakin ziyanlı işler yapan beşerler var. Muvaffakiyet için zeki, çalışkan ve iyicil olmak gerekir.” diye konuştu.

Gençlere sınavı gerçek konumlandırmaları davetinde bulunan Prof. Dr. Tarhan, başarısızlık durumunda bile kazanım olduğunu vurguladı ve “Her imtihan insanı geliştirir. Başarısız olsanız bile bir şey öğrenirsiniz. İmtihan zahmetlidir fakat meyvesi tatlıdır.” formunda görüşlerini lisana getirdi.

Dürtülerini yönetebilmek önemli

İçsel disiplinin değerine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Her imtihan insanı geliştirir; bunu bilhassa vurgulamak gerekir. İmtihan süreci ve hazırlık kademesi zahmetli ve vakit zaman zorlayıcıdır, lakin sonunda elde edilen kazanımlar pahalıdır. Başarısız olsanız bile kesinlikle bir şeyler öğrenirsiniz; bu da aslında bir çeşit muvaffakiyettir. Bu nedenle imtihanın kendisine değil, başarmanın getireceği doyuma odaklanmak gerekir. İmtihanın zorluğu hissedildiğinde, birçok vakit dikkati dağıtan alternatifler ortaya çıkar: ‘Hadi maça gidelim, Biraz bilgisayarla oyalanayım’ ya da ‘Telefonla vakit geçireyim’ üzere düşünceler… İşte tam o anda kişinin kendine şu soruyu sorması kıymetlidir: ‘Ben neden çalışmak istiyorum?’ Şayet bu soruya güçlü bir ülkü ve manalı bir amaçla karşılık verebiliyorsa, kişi içindeki istek ve dürtülere ‘dur’ diyebilir. Gerçek özgürlük, her istediğini yapmak değildir. Asıl özgürlük, insanın kendi istek ve dürtülerini yönetebilmesi, onlara hâkim olabilmesidir. Bu nedenle özgür olmak isteyen bir birey, içindeki ayartıcı ve dikkat dağıtıcı dürtüleri denetim edebilmeyi öğrenmelidir. Bu maharet sadece akademik muvaffakiyet için değil; birebir vakitte toplumsal ilgilerde, duygusal istikrarda ve genel ömür muvaffakiyetinde da belirleyici bir rol oynar.” dedi.

Çıkarcılık kısa vadeli, fazilet uzun vadeli kazandırır

Prof. Dr. Tarhan, kısa vadeli hazlar ile uzun vadeli mana ortasında hakikat dengeyi kurabilen bireylerin hem akademik hem de hayat muvaffakiyetinde öne çıktığını vurguladı.

İnsan davranışlarını yönlendiren temel motivasyonlara değinen Prof. Dr. Tarhan, “Çıkarcı olmak mı kârlıdır, faziletli olmak mı kârlıdır diye sorsak birçok kişi çıkarcı olmanın kârlı olduğunu söyler. Doğrudur; kısa vadede çıkarcılık kazandırır. Ancak orta ve uzun vadede kazanan her vakit faziletli olandır.” diye konuştu.

Akademik muvaffakiyet tek başına kâfi değil

Prof. Dr. Tarhan, günümüzde eğitim anlayışının dönüşmesi gerektiğine dikkat çekerek, “Gelişmiş ülkelerde artık okullarda yalnızca akademik muvaffakiyete bakılmıyor. Toplumsal ve duygusal öğrenme (SEL) programları uygulanıyor. Zira akademik muvaffakiyet tek başına hayat muvaffakiyetini getirmiyor.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, başarıyı yalnızca maddi karla ilişkilendirmenin önemli bir kusur olduğunu belirterek, “Bir çocuk ‘Benim aslında param var, neden çalışayım?’ diyordu. Zira muvaffakiyete yüklediği tek mana paraydı. Halbuki muvaffakiyete daha büyük, daha derin bir mana yüklenmeli.” biçiminde konuştu. 

Gençlere haz değil, mana odaklı yaşayın önerisi

Prof. Dr. Tarhan, gençlere “Gelecekte parmakla gösterilen biri olmak istiyorsanız, haz odaklı değil mana odaklı bir hayat kurun. ‘Hemen olsun’ diyenler değil, bekleyebilenler kazanır.” teklifinde bulundu.

Günümüz gençlerinin en büyük problemlerinden birinin dikkat dağınıklığı olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, “Ders çalışırken telefonunuzu öbür odaya alın. Bildirimler dikkati böler. Aileler de yemek sırasında telefonları ortadan kaldırmalı.” dedi.

Ergenlik doğal ancak riskli bir dönem

Gençlik periyoduna de değinen Prof. Dr. Tarhan, “Ergenlikte kusurlar yapmak doğaldır. Lakin büyük risklerden kaçınmak gerekir. Bu periyot öğrenme ve gelişim devridir.” diye konuştu.

Prof. Dr. Tarhan, ebeveynlere de değerli ikazlarda bulunarak, “Anne babalar yeterli niyetle takviye olmaya çalışırken telaşlarını çocuklara bulaştırabiliyor. ‘Çalışmasan da olur’ demek birtakım çocuklarda daha fazla gerilim oluşturur. En yanlışsız yaklaşım şu: ‘Sen çalış, elinden geleni yap. Sonuç ne olursa olsun kıymetli değil.’” formunda konuştu.

Gençler kendi planını yapmalı

Bireysel sorumluluğun ehemmiyetini vurgulaya Prof. Dr. Tarhan, “Gençler kendi planlarını yapmalı ve ailelerine bunu net biçimde söz etmelidir. ‘Ben planımı yaptım’ diyebilen bir genç hem kendi korkusunu hem de ailesinin telaşını yönetebilir.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, sınav başarısının sadece bilgiyle değil; mana, sabır, öz denetim ve ruhsal dayanıklılıkla mümkün olduğunu belirterek, gençlerin uzun vadeli gayelere odaklanmaları gerektiğini söz etti.

Çocuk, anne babanın uzantısı değildir

Ailelerin çocuklarına yaklaşımında sık yapılan kusurlara değinen Prof. Dr. Tarhan, “Çocuk özgüven kazandıkça ailede ‘ben’ olarak kalıp ‘biz’ olmasına müsaade verilmelidir. Anne baba çocuğu kendi uzantısı üzere görmemeli. ‘Yat’, ‘kalk’ diyerek yönetilecek bir varlık değil. O başka bir bireydir.” diye konuştu.

Sınavda ‘anda kalmak’ başarıyı artırır

Sınav anında yaşanan telaşın idaresine ait pratik teklifler de paylaşan Prof. Dr. Tarhan, “anda kalma” prosedürünün kıymetini vurguladı.

Prof. Dr. Tarhan, “Sınav sırasında sıkıntı bir soruya takılan öğrenci ‘Eyvah yapamayacağım’ diyerek panikleyebiliyor. Bu durumda yapılacak en yanlışsız şey, evvel uygun bilinen soruları çözmektir. Sıkıntı sorular işaretlenip sona bırakılmalıdır. İnsan beyni bir iddia organıdır. Birinci akla gelen yanıt birden fazla vakit doğrudur. Ancak onu işaretleyip kalan vakitte tekrar kıymetlendirmek gerekir.” biçiminde kelamlarını tamamladı.

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı