Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü İzmir’de birinci defa düzenlendi

UNESCO tarafından bu yıl ilan edilen 15 Aralık “Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü”, İzmir Büyükşehir Belediyesi mesken sahipliğinde manalı bir aktiflikle kutlandı. Türk dünyasının ortak lisanı ve kültürel mirasını gelecek jenerasyonlara aktarmak hedefiyle hayata geçirilen aktiflikte iştirakçiler, Türk lisanının binlerce yıllık seyahatine, ortak hafızasına ve lisan mirasına tanıklık etti.

UNESCO’nun bu yıl ilan ettiği 15 Aralık Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin mesken sahipliğinde görkemli bir programla kutlandı. Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde (AASSM) düzenlenen aktiflik, Türk dünyasını lisan, kültür ve sanat ekseninde İzmir’de buluşturdu. Türk lisanının esaslı geçmişine ve ortak kültürel mirasına ışık tutan aktiflikte İzmir Büyükşehir Belediyesi Lider Vekili Dr. Zafer Levent Yıldır, Kazakistan Başkonsolosu Bauyrzhan Akatayev, Dışişleri Bakanlığı İzmir Temsilciliği AB Uzmanı Volkan Kocagül, Milletlerarası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) Bağlantı ve Bilişim Daire Başkanı Salim Ezer, Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Türk Halk Bilimi Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Pınar Fedakar, İzmir Demokrasi Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısım Lideri Prof. Dr. Gonca Kuzay Demir ve çok sayıda davetli  yer aldı.

“Ortak tarihimizin, kültürümüzün ve gönül coğrafyamızın güçlü bir ifadesi”

Program, İzmir Büyükşehir Belediyesi Lider Vekili Dr. Zafer Levent Yıldır'ın konuşması ile başladı. 15 Aralık Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü'nün 194 ülkenin kabulüyle, Türkiye’nin öncülüğünde, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın ortak sunumuyla ilan edildiğini anımsatan Yıldır, “Bugün; ortak tarihimizin, kültürümüzün ve gönül coğrafyamızın güçlü bir tabiri. Bugün, Türk lisanının en eski yazılı evrakları olan Orhun Yazıtları’nın çözüldüğünü, dünya bilim etraflarına duyurulduğu gün. Vilhelm Thomsen’in 1893’te attığı bu adım, yalnızca bilimsel bir keşif değil; Türkçenin binlerce yıllık seyahatinin insanlığın ortak hafızasına kaydedilmesi” diye konuştu.

“Her nereden geliyor olursanız olun, sizler bize nazaran İzmirlisiniz”

Kendilerinin o uzun seyahatin mirasına sahip çıkan; lisanı yaşayan, çoğaltan ve geleceğe taşıyan bir topluluk olduklarına değinen Yıldır, şunları söyledi: “Bir toplumun lisanı zenginleştikçe düşünme biçimi de zenginleşiyor. Fikrin gücü, lisanın açıklığında ve yeterliliğinde gizlidir. Lisanımızı korumak tıpkı vakitte düşünme hakkımızı korumak demektir bir tarafıyla. Dilerim, bu özel akşam dostluklarla, paylaşımlarla ve unutulmaz anılarla hafızalarınızda yer alsın. Şunu bilhassa vurgulamak isterim. Her nereden geliyor olursanız olun, sizler bize nazaran İzmirlisiniz. Bu kentte yalnız değilsiniz. Ne vakit bir gereksiniminiz olursa, ne vakit bir takviye arayışına girerseniz İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin sizler için burada olduğunu düşünmenizi istiyorum. Bizi bir kurumdan öte, inanç duyabileceğiniz bir aile olarak görmenizi isteriz.”

İzmir Büyükşehir Belediye Lideri Dr. Cemil Tugay'ın, 21 Mart’ta bir Türk Lisanı Ailesi Buluşması daha yapacaklarına yönelik kelamlarını anımsatarak, bu programın hayata geçirileceğini söz etti.

Önemli isimlerle panel düzenlendi

Program kapsamında, Türk dünyasının ortak hafızası ve lisan mirası, “Türk Dünyası ve Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü” başlıklı panelde masaya yatırıldı. Panelin moderatörlüğünü, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dekanı, Eski Türk Dili Anabilim Dalı Başkanı ve Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü Lideri Prof. Dr. Şaban Doğan üstlendi. Panelde, Dokuz Eylül Üniversitesi Rus Lisanı ve Edebiyatı Kısım Lideri Prof. Dr. Gülmira Kuruoğlu, Kazakistan Atrau Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Ege Üniversitesi Konuk Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Karlygaş Aşirhanova ile Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısmı emekli öğretim görevlisi, KIBATEK Onursal Başkanı Feyyaz Sağlam konuşmacı olarak yer aldı.

Türkçenin seyahatini anlattı

Şaban Doğan lisanın, insanoğlunun var oluş serüveninin başlangıcı olduğunu belirterek, “Bizi farklı kılan, dünyadaki öbür canlılardan başka bir noktaya taşıyan çok çok değerli bir araç. Lisanın iki temel fonksiyonu var. İnsan insan ve insan varlık ilgisi kurmak. İnsan insan bağlantısı, irtibat. İnsan varlık bağı ise öğrenme. Bu iki lisanın bu iki özelliği bizi farklı kılıyor. Aslında çağdaşlaşmamızın, gelişmemizin, evrilmemizin temelinde yatan gerçeklik de bu. Biz öbür canlılardan, dünya üzerindeki başka canlılardan bilgi birikiminin lisan vasıtasıyla sonraki kuşağa aktardığımız için farklıyız ve öndeyiz. Münasebetiyle da lisan olmasaydı biz olmazdık. En azından bu noktada olmazdık. Onu da bilhassa tabir etmek isterim. Yani bizi mağara çağından, bilişim ve uzay çağına taşıyan hiç kuşku yok ki lisanımız. Beşerle varlık ilgisini kurarken de lisan bilgiyi sabitlemek ve gelecek kuşaklara daha eksiksiz aktarabilmek için yazıyla buluştu. Muazzam bir keşif. Türkçe birinci kez yazıyla ne vakit buluştu? Çok heyecanlı bir hikaye” dedi.

Türk yazıtları nasıl bulundu?

Doğan, “Türkler birinci ne vakit yazdı? Birinci ne vakit yazmaya başladı? Lisan yazıyla ne vakit buluştu? 1721 yılında İsveçli bir tutsak subay olan Johan von Strahlenberg, Güney Sibirya'da Yenisey Irmağı'nın üst mecrasında eski Türk alfabesiyle yazılmış bir yazıt buldu. Küçük bir yazıt. Ve 1730 yılında da Strahlenberg tutsaklığı bitince İsveç'e döndü. O yazıtla birlikte Bozkır kültür ve medeniyetinin farklı örneklerini de derlemişti yazıtla birlikte. Bunu 1730’da yayınladı. Ve bir sessizlik. Zira bilim dünyası, bulduklarının yazı olduğunu dahi bilmiyordu. 1887-88 Finlandiya'dan Sibirya'ya gönderilen Fin araştırma heyeti, Strahlenberg’in denk geldiği Yenisey yazıtlarını kopyaladı ve yayınlandı. Akabinde Rus bir arkeolog, Moğolistan’da Orhun Irmağı kıyılarında birebir yazıyla yazılmış çok daha büyük iki yazıt buldu. 1888... Ve bunları da 1890’da yayınladı. Aslında bütün bilim dünyasının dikkatlerinin bu coğrafyaya çekildiği andı bu. Zira Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarını bulmuştu. Bilim topluluğu artık bunların yazı olduğuna emindi. Lakin hangi medeniyete ilişkin, kimler tarafından verilmiş, yazılmış… Tam bir muamma. Ta ki 15 Aralık 1893’e gelinceye kadar. Vilhelm Thomsen muazzam bir çalışma ve titizlikle bu yazıtların Türk yazıtları olduğunu ve bunların da birinci Türkçe metinler olabileceğini ortaya koydu” diye konuştu.

Panelistler Türkçe’ye dair görüşlerini paylaştı

Panelistlerden Gülmira Kuruoğlu ise lisanın bir köprü, inanç ve tarih olduğunu söyledi. Karlygaş Aşirhanova da Türkiye Türkçesinin ortak Türkçe olarak kabul edilmesi gerektiğini belirterek, “Bir Türk’ün Türkiye Türkçesi öğrenmesi için 3 ay yeterli” dedi.

Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısmı emekli öğretim vazifelisi, KIBATEK (Kıbrıs – Balkanlar – Avrupa Türk Edebiyatları Kurumu) Onursal Lideri Feyyaz Sağlam ise Türkçenin bütün dünyaya yayıldığını, bir dünya lisanı olduğunu anlattı.

Farklı ülkelerden piyanistler geceye renk kattı

Program, Akdeniz Üniversitesi Antalya Devlet Konservatuvarı ve Antalya Devlet Opera ve Balesi sanatkarlarının iştirakiyle gerçekleştirilen piyano konseri ile sanat dolu anlara sahne oldu. Farklı ülkelerden İzmir’e gelen piyanistlerden Samir Mirzayev, Talgat Arakeev, Pelin Ece Acar, Dameli Nurbergen ile Hakan Aksoy, konuklara unutulmaz anlar yaşattı. Aktiflik Kültür ve Turizm Bakanlığı İzmir Devlet Türk Dünyası Dans ve Müzik Topluluğu’nun sunduğu müzik ve dans gösterisiyle renklendi. Şovun sanat direktörlüğünü Şavk Eryürek üstlendi.

Kent Arşivi ve Müzeler Müdürlüğü’nün takviyeleri ve TÜRKSOY’un katkılarıyla da “Türk Dünyasında Kadim Başşehirler: Bayan ve Moda” temalı fotoğraf standının açılışı yapıldı. Stantta, TÜRKSOY onayıyla Bağlantı ve Bilişim Daire Başkanı Salim Ezer tarafından iletilen fotoğraflar yer aldı.

 

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı