Dr. Yüzbaşıoğlu: “Akran Zorbalığının Görünmeyen Yüzü Konutta Öğrenilen Davranışlardır”
Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan problemlerin başında geliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, zorbalık davranışlarının kıymetli bir kısmının çocukların konut ortamında maruz kaldığı bağlantı lisanı ve ebeveyn tavırlarıyla direkt alakalı olduğunu ortaya koyuyor. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyeni ve Karatay Çocuk Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu, birtakım çocukların meskende bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise konutta öğrendiği “üstünlük” algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek kıymetli bilgiler paylaştı.
Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan problemlerden biri olarak görülüyor. Çocukların, kendilerine söylenenlerden çok, günlük ömürde gözlemledikleri davranışları model aldığını belirten KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu şunları kaydetti; “Evde sıkıntıların bağırarak çözüldüğü, öfkenin bastırıldığı ya da bireylerin etiketlendiği bir bağlantı lisanı, fark edilmeden çocukların akran ilgilerine taşınıyor. Bu durum, okul bahçelerinde görülen itme, alay etme, dışlama ve lakap takma üzere davranışların temelini oluşturabiliyor. Araştırmalar, sert, tutarsız ya da çok denetimci ebeveynlik tavırlarıyla büyüyen çocukların, akran bağlarında daha fazla saldırganlık ve zorbalık davranışı sergileyebildiğini gösteriyor. Mesken ortamında sonların tehdit, dehşet ya da utandırma yoluyla çizilmesi, çocuğun hudut kavramından fazla güç münasebetini öğrenmesine neden oluyor.”
“Akran Zorbalığı Her Vakit Fizikî Değildir”
Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların meskende bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise meskende öğrendiği üstünlük algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek; “Özellikle fizikî cezaya ya da sert otoriteye maruz kalan çocuklarda empati hünerleri daha zayıf gelişiyor ve oburlarının hislerini fark etmede zahmet yaşıyorlar. Zorbalık, fizikî şiddetle sonlu değildir. Dışlama, alay etme, şuurlu yok sayma ve lakap takma üzere davranışlar da zorbalık kapsamında değerlendirilmelidir. Zorbalık dendiğinde birden fazla ebeveyn kendini otomatik olarak geri çeker. ‘Benim çocuğum o denli bir çocuk değil.’ Halbuki zorbalık her vakit yumruk atmak değildir. Kimi ebeveyn tavırları, istemeden de olsa bu davranışları besleyebilir. Çocuğu daima diğerleriyle kıyaslamak, sen daha güzelsin vurgusunu abartmak, başarıyı insan pahasının önüne koymak, çocuğun kusurlarını oburlarının önünde küçümsemek üzere davranışlar, çocuğun kulağına yüksek sesle değil, fısıltıyla yerleşir. Vakitle çocuk, kendi bedelini diğerleriyle karşılaştırarak tanımlamaya başlar. Bu durum, münasebetlerde sıhhatsiz güç arayışlarını ve zorbalık davranışlarını tetikleyebilir” dedi.
“Duyguların Birinci Öğretildiği Yer: Ev”
Duygu düzenleme hünerlerinin gelişiminde aile ortamının belirleyici rol oynadığını tabir eden Yüzbaşıoğlu; “Ağlamanın abartı, öfkenin ayıp, endişenin ise saçma olarak görüldüğü meskenlerde çocuk, hislerini tanımayı ve söz etmeyi öğrenemiyor. Bastırılan hisler ise okul ortamında saldırgan davranışlar olarak ortaya çıkıyor. Konuşulamayan öfke fizikî davranışlara, söz edilemeyen hayal kırıklığı alaya, görülmeyen kaygı ise güç gösterisine dönüşebilir” formunda konuştu.
“Davranışla Verilen Eğitim, Sözcüklerden Daha Etkilidir”
Akran zorbalığıyla uğraşta en tesirli tekniğin, çocuklara uzun öğütler vermekten çok, yetişkinlerin davranışlarında zımnî olduğunu vurgulayan Yüzbaşıoğlu; “Hata yaptığında özür dileyebilen, öfkesini yönetebilen, gücünü baskı kurmaktan çok adil ve dengeli davranarak gösteren ebeveynler, çocuklara kalıcı iletiler verir. Oburlarının hudutlarına hürmet duyan, haklı olmak yerine adil olmayı seçen bir yetişkinle büyüyen çocuk, ilgilerde gücün nereden geldiğini öğrenir. Bu derste ceza yoktur, nutuk yoktur lakin tesiri uzun yıllar süren bir öğrenme vardır” sözlerine yer verdi.
Yüzbaşıoğlu; “Akran zorbalığı sadece okulun, öğretmenin ya da öteki çocukların sorunu değildir. Bu problem birden fazla vakit akşam sofralarında kurulan cümlelerde, konutta yükselen ses tonlarında, çocuğun hislerine verilen yansılarda sessizce filizlenir. Zorbalığı konuşurken gözlerimizi çocukların davranışlarına çevirmek kolaydır. Asıl güç olan, ebeveynlerin günlük hayatta verdikleri küçük lakin daima iletileri fark edebilmektir. Zira birtakım davranışlar okul bahçesinde görünür hâle gelir lakin onların lisanı, hudutları ve tonu çok daha evvel meskenin içinde öğrenilmiştir. Okul, birden fazla vakit yalnızca bu öğrenmenin sahnesidir. Senaryo ise çoktan konutta yazılmıştır” diyerek kıymetli tavsiyelerde bulundu.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı