Astım dünya genelinde 300 milyon bireyde görülüyor!

Bahar ayları bilhassa astım hastaları için riskli bir devri de beraberinde getiriyor. Artan polen yoğunluğu ve hava değişimleri başta olmak üzere pek çok etken astım ataklarını tetikleyerek hastaların ömür kalitesini olumsuz etkileyebiliyor, hatta ölümcül olabiliyor. Acıbadem Maslak Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Burcu Babaoğlu Karan, bu periyotta acil servise müracaatlarda ve hastane yatışlarında besbelli artış görüldüğüne dikkat çekerek, “Bahar, astım hastaları için en riskli mevsimlerden birini oluşturmaktadır. Bu periyotta ağır polen, ani sıcaklık değişimleri, artan nem ve hava kirliliği üzere çevresel faktörlerin bir ortaya gelmesi hava yollarındaki hassasiyeti besbelli biçimde artırmaktadır. İngiltere'de yürütülen bir araştırma, nisan-mayıs devrinde astım kaynaklı ölümlerde manalı bir artış saptamıştır. Ülkemizde de misal tablo yaşanmakta; ilkbahar aylarında astım nedeniyle poliklinik müracaatları yüzde 30 – 40 oranında artış göstermektedir” diyor. 

Dünya genelinde 300 milyon kişi astım hastası

Dünya Sıhhat Örgütü datalarına nazaran, astım dünya genelinde 300 milyon kişiyi etkilerken, ülkemizde de yaklaşık 6 milyon kişinin bu hastalıkla uğraş ettiği belirtiliyor. Tedavi edilmediğinde ömür kalitesini düşüren astım bilhassa bahar aylarında hastalar için önemli bir tehdit oluşturabiliyor. Lakin kıymetli bir sıhhat sorunu olsa da gerçek tedavi ve tedbirlerle denetim altına alınabiliyor. Tertipli ilaç kullanımı, ferdi tetikleyicilerden kaçınma ve doktor takibinin bu süreçte kritik rol oynadığını belirten Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Burcu Babaoğlu Karan, sözlerine şöyle devam ediyor: “Bahar aylarında astım ataklarının önlenmesi; tetikleyicilerden korunmak ve uygun ilaç tedavisini sürdürmek olmak üzere iki temel stratejiye dayanmaktadır. Doktor tarafından önerilen ilaç tedavisinin sistemli kullanımı acil servislere müracaatları değerli oranda azaltmaktadır. Milletlerarası GINA (Global Initiative for Asthma) kılavuzuna nazaran astımı yeterli denetim altındaki hastaların yüzde 80’inden fazlası, hakikat tedavi ve korunma stratejileriyle öksürük ve nefes almakta zahmet üzere semptomlardan büyük ölçüde kurtulabilmektedir.”  Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Burcu Babaoğlu Karan, bahar aylarında astım ataklarını tetikleyen 7 değerli etkeni anlattı; kıymetli teklifler ve ikazlarda bulundu. 

POLENLER 

Dr. Burcu Babaoğlu Karan, bahar aylarında astımı tetikleyen faktörlerin başında polenlerin geldiğine işaret ediyor. Mart ayından itibaren fındık ve kavak üzere ağaçlar, mayıs-haziran devrinde çimen ve yabani otlar ağır ölçüde spor, yani havada uçuşan mikroskobik toz taneciklerini salmaya başlıyor. Polenler teneffüs yoluyla bronşlara ulaştığında bağışıklık sistemini tetikleyerek IgE aracılı alerjik inflamasyonu başlatıyor; bu da hava yollarının şişmesine (bronkospazm) ve  mukus (balgam) artışına yol açıyor. Türkiye Astım ve Alerji Derneği datalarına nazaran; alerjik astımlı hastaların yüzde 70’inden fazlası ilkbahar polenlerine hassas oluyor. Avrupa’da yapılan geniş çaplı araştırmalar; yüksek polen yoğunluğu olan günlerde acil servislere astım kaynaklı müracaatların yüzde 30 – 50  oranında arttığını gösteriyor. 

Nasıl tedbir almalı? 

• Günlük hava durumu varsayımlarıyla birlikte ulusal yahut bölgesel polen takvimlerini takip edin; yüksek riskli günlerde dışarı çıkmaktan kaçının.
• Polen yoğunluğu sabah 08:00-11:00 saatlerinde ve rüzgarlı havalarda en üst seviyeye ulaşıyor; bu saatler dışında sokağa çıkmayı tercih edin.
• Dışarıdan konuta geldiğinizde kesinlikle duş alın ve giysilerinizi değiştirin; kıyafetleri balkona sermeyin.
• Ev pencerelerini kapalı tutun, HEPA filtreli hava temizleyicisi kullanın.
• Alerji testleriyle hassas olduğunuz polenleri saptayın; hekiminizle birlikte alerjen immünoterapisi seçeneğini değerlendirin.

ANİ HAVA DEĞİŞİMLERİ

Bahar ayları sabah saatlerinde 8-10 dereceye kadar düşen, öğlenden sonra ise 20-25 dereceye yükselen hava sıcaklığıyla günlük ısı farklarının en besbelli yaşandığı bir periyot. Bu ani değişimler, bronşiyal hiperreaktiviteye, bir öteki deyişle teneffüs yollarının olağandan çok daha kolay tahriş olabilir hale gelmesine yol açabiliyor. Soğuk hava bronş mukozasında kuruma ve sekresyon değişikliğine yol açarken, ani ısı yükselişi hava yolu ödemini berbatlaştırıyor. Bu iki etken birlikte devreye girdiğinde bronkospazm kaçınılmaz hale geliyor. Araştırmalar, 10 dereceyi aşan günlük ısı farklarında astım ataklarının yüzde 20 – 25 oranında arttığını gösteriyor. 

Nasıl tedbir alınmalı?

• Hava durumu uygulamalarını nizamlı takip edin; günlük ısı farkının yüksek olduğu günlerde katmanlı giyinin.
• Sabah ve akşam saatlerinde soğuk hava maruziyetini azaltmak için ince bir bere yahut atkı kullanarak ağız ile burun bölgenizi koruyun.

AÇIK HAVADA ANTRENMAN YAPMAK

Egzersiz sırasında artan teneffüs suratı, soğuk ve kuru havanın bronşlara nüfuz etmesine yer hazırlıyor. Bu durum inflamasyon mediatörlerinin, yani histamin ve lökotrien üzere hususların salınımını tetikleyerek idmana bağlı bronkospazma yol açabiliyor. Bahar aylarında açık havada yapılan koşu, bisiklet ve futbol üzere aktiviteler; ağır polen maruziyetiyle eş vakitli gerçekleştiğinde risk artıyor. Astım hastalarının yüzde 80’inde görülen bronkospazmın nefes darlığı ve göğüste sıkışma üzere semptomları ekseriyetle antrenman başlangıcından 5-10 dakika sonra belirginleşiyor.

Nasıl tedbir almalı?

• Açık hava aktivitelerini mümkünse polen yoğunluğunun daha düşük olduğu öğlen saatlerinde planlayın.
• Egzersizden 15-20 dakika evvel hekiminizin önerdiği kısa tesirli bronkodilatör (kurtarıcı inhaler) kullanın.
• Aktiviteden 5-10 dakika evvel yürüyüş üzere hafif tempolu bir ısınma yapın; bu uygulama hava yollarını kademeli olarak genişleterek ani bronkospazm riskini azaltır ve teneffüs kaslarını ağır antrenmana hazırlar.
• Havuz ortamındaki nem bronşları koruduğu için koşu yerine yüzme üzere kapalı yer sporlarını tercih edin.
• Egzersiz sırasında ve sonrasında nefes almakta zahmet ve öksürük üzere semptomlar gelişirse çabucak durun ve kurtarıcı inhalerinizi kullanın.

TEMİZLİK ESERLERİ VE KİMYASAL İRRİTANLAR

Bahar paklığı, astımlı bireyler için önemli riskler barındırıyor. Klorlu paklık eserleri, sprey dezenfektanlar, parfümlü yüzey temizleyiciler ve kuru tozlar bronş mukozasını direkt tahriş edebiliyor.  Temizlik sırasında havaya kalkan tozların içinde bulunan mesken tozu akarları ve küf sporları da güçlü alerjik tetikleyicileri oluşturuyor.                  

Nasıl tedbir almalı?

• Güçlü çözücüler, çamaşır suyu ve amonyaklı eserler yerine sirke yahut karbonat bazlı doğal temizleyicileri tercih edin.
• Temizlik sırasında N95 yahut FFP2 maske takın ve yeri yeterli havalandırın; pencereleri açın.
• Toz kaldırmayan microfiber bezler ve nemli paspas kullanın; toz kaldıran süpürge ve fırçalardan kaçının.
• Ağır paklık işlerini kendiniz yapmak yerine mümkünse yardım alın. 
• Bronşları tahrip edebildiği için hava tazeleyici ve oda spreylerinden kaçının. 

KÜFLER VE FUNGAL SPORLAR 

Bahar yağmurlarının akabinde artan nem ve sıcaklık, küf mantarlarının çoğalması için ülkü şartlar yaratıyor. Alternaria ve Cladosporium başta olmak üzere pek çok fungal çeşit sporu, yani havada bulunan mikroskobik parçacık ölçüsünü tepeye taşıyor. Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Burcu Babaoğlu Karan, bu sporların polenlerden çok daha küçük oldukları için bronşiollere kadar ulaşarak şiddetli astım ataklarını tetikleyebildiklerini vurguluyor. Dr. Burcu Babaoğlu Karan, “Özellikle mesken içindeki küfler; banyo, mutfak ve ıslak duvarlarda yıl boyunca süregelen tetikleyicilerdir. Ayrıyeten, küf sporlarına hassas astım hastaları, yağmur sonrasında ve yüksek nemli günlerde besbelli semptom artışı yaşadıklarını bildirmektedir” diyor.

Nasıl tedbir almalı? 

• Ev içindeki nem oranını yüzde 45 – 50 ortasında tutun; higrometre ile takip edin.
• Banyo, mutfak ve bodrum üzere nemli alanları nizamlı olarak küf önleyici eserlerle temizleyin.
• Islak tabanlar ve çürümüş ahşap süratli küflenmeye taban hazırladıkları için çatı yahut duvar sızıntılarını derhal onarın.
• Spor yoğunluğunun arttığı günlerde (yağmur sonrası, sisli ve nemli havalarda) dışarıda fazla vakit geçirmeyin.
• HEPA filtreli hava temizleyicisi kullanın ve hayat alanlarını tertipli aralıklarla havalandırın.

ÜST TENEFFÜS YOLU ENFEKSİYONLARI 

Bahar, kalabalık okul ortamları ve mevsim geçişlerinin getirdiği bağışıklık kırılganlığı üzere etkenler nedeniyle üst teneffüs yolu enfeksiyonlarının sık görüldüğü bir devir. Viral enfeksiyonlar bronşiyal inflamasyonu   artırıyor, mukus üretimini çoğaltıyor ve hava yolu tıkanıklığını belirginleştiriyor. Dr. Burcu Babaoğlu Karan, bu durumun astım ataklarını tetikleyebildiğini vurgulayarak, “Rinovirüsler başta olmak üzere influenza, Respiratuvar Sinsityal Virüs (RSV) ve koronavirüsler üzere viral etkenler astım ataklarının yaygın nedenleri olarak karşımıza çıkmaktadır” diye konuşuyor. 

Nasıl tedbir almalı? 

• Yıllık grip aşısını ve hekiminizin önerdiği öbür aşıları (pnömokok vb.) sistemli olarak yaptırın.
• Viral bulaşmayı bariz formda azaltmak için ellerinizi sık sık yıkayın ve kalabalık ortamlarda maske kullanın. 
• Viral enfeksiyon sürecinde ilaç dozunuzun ayarlanması gerekebiliyor.  Bu nedenle enfeksiyon belirtileri başlar başlamaz hekiminizi aramayı ihmal etmeyin.
• Hasta şahıslarla yakın temastan kaçının. Kapalı ve kalabalık yerlerde geçirdiğiniz süreyi kısıtlayın.

 

HAVA KİRLİLİĞİ VE ARTAN OZON SEVİYELERİ 

Hava kirliliği ve artan ozon düzeyleri de astım hastaları için büyük bir tehdit oluşturuyor. Bahar ve yaz başında güneş ışınlarının artmasıyla birlikte fotokimyasal smog tepkileri, yani güneş ışığının tesiriyle kirleticilerin kimyasal tepkilere girerek ozon oluşturması süreci sürat kazanıyor. Bunun sonucunda yüzeydeki ozon seviyeleri yükseliyor. Yüzeydeki ozon ile partikül unsurlar bronş epitelini direkt tahriş ederek oksidatif gerilim ve inflamasyonu artırıyor. Büyük kentlerde trafik kökenli azot dioksit ve uçucu organik bileşikler de bu etkiyi katlıyor. 

Nasıl tedbir almalı?

• Günlük hava kalitesi indeksini (HKİ) kesinlikle takip edin; orta ve üzeri düzeylerdeyse fizikî aktivitenizi kısıtlayın.
• Trafiğin ağır olduğu bölgelerde ve kavşaklarda uzun mühlet kalmaktan kaçının. Mümkünse park ve yeşil alanlarda yürüyüş yapın.
• Güneşli ve sıcak günlerde ozon düzeyleri öğle-akşam saatlerinde en üst seviyeye ulaşıyor; bu saatlerde dışarıda antrenman yapmaktan kaçının.

 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı